निगालोले धानिँदै जीवन

विप्लव महर्जन

(सल्यान) — कपुरकोट गाउँपालिका–२, दानबाङका ५२ वर्षीय शंकर घर्तीले तरकारी खेतीसँगै घरमै बाँस र निगालाका विभिन्न सामग्री उत्पादन गर्दै आएका छन् । बारीमै उत्पादन हुने बाँसनिगालाबाट उनी डोका, डाला, छिटवा, पेटारो, माछा मार्ने पुरुङ्गो, फूलदानीलगायत सामग्री उत्पादन गरी वार्षिक २ लाख रुपैयाँ आम्दानी गर्छन् ।

उनका छिमेकी गणेश बुढा पनि फुर्सद हुने बित्तिकै बाँस–निगालाका सामग्री बुन्न व्यस्त रहन्छन् । उनले यही व्यवसायबाटै आफ्नो घरको वर्षभरिको खर्चको जोहो गरिरहेका छन् । बाँस–निगालाका सामग्रीको माग जिल्लाबाहिर बढेपछि सजिलै भाउ पाइरहेको छ । यही पेशाबाटै वर्षमा साढे २ लाखसम्म कमाइ हुने गरेको उनले बताए ।


यी दुईमात्र होइन, कपुरकोट गाउँपालिका–२ दानबाङ, गर्पा र गोठीवनका करिब दुई दर्जन स्थानीय बाँस–निगालाको सामग्री उत्पादन गरी आत्मनिर्भर बनेका छन् । किसानले उत्पादन गरेका सामग्री २ सयदेखि ८ सय रुपैयाँसम्म बिक्री भइरहेका छन् ।


बाँस–निगालाको सामग्री उत्पादनबाट प्रतिघरधुरी डेढ लाख रुपैयाँसम्म वार्षिक आम्दानी भइरहेको बुढाले जानकारी दिए । कपुरकोट गाउँपालिका जिल्लामा सबैभन्दा बढी बाँस–निगालो उत्पादन हुने क्षेत्र हो । जिल्लाबाहिर माग बढ्दै गएपछि स्थानीयले तरकारी खेतीसँगै परम्परागत सामग्री उत्पादनमा जोड दिएको बुढाको भनाइ छ । विगतमा जीविकोपार्जनमा समस्या भएपछि युवालाई मजदुरीका लागि भारतका विभिन्न ठाउँमा जानुपर्ने बाध्यता थियो ।


‘बारीमै बाँस–निगालाको उत्पादन भइरहेको छ, व्यापारीहरू उत्पादन गरिएका सामग्री किन्न घरमै आउँछन्,’ घर्तीले भने, ‘आम्दानी बढेको छ, छोराछोरीको पढाइ र घरखर्च यही आम्दानीले चलाउँछौं ।’ परिवारका अन्य सदस्य तरकारी खेती र आफू बाँस–निगालाको सामग्री उत्पादनमा लागेको उनले बताए । उनका अनुसार स्थानीयले उत्पादन गरेका सामग्री जिल्लाका विभिन्न बजारका साथै रुकुम पश्चिम, रोल्पा र दाङसम्म पुगिरहेका छन् ।


स्थानीयले परम्परागत तरिकाबाटै बाँस–निगालाका सामग्री उत्पादन गरिरहेका छन् । उद्योग र बिक्री केन्द्रको व्यवस्था भए आम्दानी अझै बढ्ने स्थानीय देवबहादुर घर्तीले बताए । उनले महिनामा १५ वटासम्म छिटवा, पेटारो, छिट्नी, डोकोलगायत सामग्री उत्पादन गर्दै आइरहेको जानकारी दिए । ‘पहिले बिक्री नहुँदा खाद्यान्नसँग साट्ने गरेका थियौं,’ उनले भने, ‘केही वर्षयता नगदमै बिक्री हुन्छ, माग बढेपछि बजारमा पुर्‍याउनै धौधौ छ ।’ बाँस–निगालाका सामग्री बिक्रीबाट वार्षिक ३ लाख रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्ने गरेको उनले बताए ।


तरकारी र बाँस–निगालाको सामग्रीमार्फत स्थानीयले गाउँमै रोजगारी पाएको स्थानीय शिक्षक कपिल शर्माले बताए । उनका अनुसार सजावटको रुपमा बाँसका सामग्रीको माग सहरी क्षेत्रमा बढेपछि किसान आत्मनिर्भर बन्दै गएका छन् । ‘रोजगारीका लागि विभिन्न ठाउँमा भौतारिनुपर्ने बाध्यताबाट स्थानीयले मुक्ति पाएका छन्,’ उनले भने, ‘गाउँलेको आम्दानी पनि बढिरहेको छ ।’


आफै स्वरोजगार बनेका स्थानीयलाई तालिम दिएर थप आत्मनिर्भर बनाउन स्थानीय सरकारले योजना बनाइरहेको वडाध्यक्ष मानबहादुर रानाले बताए ।

प्रकाशित : माघ ७, २०७६ ०९:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जगदीशपुरमा थपिए चरा

गत वर्षको तुलनामा ५ हजार ८ सय २७ जलपक्षी बढी भेटिए
मनोज पौडेल

(कपिलवस्तु) — यहाँस्थित जगदीशपुर तालमा गत वर्षको तुलनामा जलपंक्षीको संख्या बढेको पाइएको छ । केही दिनअघि गरिएको गणनामा गत वर्षको तुलनामा सन् २०२० मा ५ हजार ८ सय २७ पंक्षी बढी पाइएका हुन् । विश्व सीमसारमा सूचीकृत तालमा यस वर्ष २० हजार ८ सय ७ चरा गणना गरिएको छ । गत वर्ष १४ हजार ९ सय ८० पंक्षी फेला परेका थिए ।

मध्य हिउँदमा पानी र सीमसारमा पाइने चराको अवस्था पत्ता लगाएर संरक्षणमा सहयोग पुर्‍याउन गणना गरिएको हो । वेटल्यान्ड इन्टरनेसनलको संयोजन र हिमाली प्रकृतिको समन्वयमा चरा गणना भएको हो । ‘नेपालमा एकैसाथ करिब ६० ठाउँमा गणना हुन्छ,’ वरिष्ठ चराविद् हेमसागर बरालले भने, ‘त्यसमध्ये जगदीशपुरमा सबैभन्दा बढी पाइएका हुन् ।’

मुलुकभर ५० देखि ५५ हजार चरा गणना हुँदै आएका छन् । यस तालमा एकै प्रजातिका मरुल ५ हजार १ सय ५० भेटिएका छन् । सिलसिले हाँस १ हजार ८ सय ६० र बिजुला गैरी १ हजार ७ सय ५१ गणना गरिएको छ । सुनजुरे हाँस १ हजार २ सय १९ भेटिए । खडखडे १ हजार ७ सय ४० र सिन्दुरे हाँस ८ सय २६ फेला परेका छन् ।

सुइरोपुछ्रे, चखेवाचखेवी, बेल्चा ठुँडे, हरिहाँस, नादुन, बगाले सिमकुखुरा, जलेवा, सुइरोठुडे, मालक र हरियो टाउके हाँस लगायत गणना गरिएको छ । विश्वमै दुर्लभ मानिएको श्वेतआँखीभौं यस तालमा २२ वटा फेला परेका छन् । गत वर्षभन्दा १२ प्रजातिका चरा कम गणना गरिएको थियो । गत वर्ष ५३ प्रजातिका चरा गणना गरिएकामा यस वर्ष ४१ प्रजातिका मात्र गणना गरियो । नेचर गाइड धीरज चौधरीको नेतृत्वमा गणना गरिएको हो । क्षेत्र–क्षेत्र छुट्याएर चरा गणना गरिएको थियो । उत्तर–पूर्वी छेउबाट सुरु गरिएको गणना दक्षिण–पश्चिम पुगेर सकिएको थियो । ट्राइपोर्टमा दूरबिन राखेर चरा गणना गरिएको हो । ‘एउटै फ्लगमा तीन हजार चरा गणना हुनु निकै राम्रो वासस्थान भएको मानिन्छ,’ चौधरीले भने, ‘यस्तो संरक्षण क्षेत्र जोगाई राख्नुपर्छ ।’

विश्वमै दुर्लभ मानिएका चार प्रजातिका चरा यहाँ भेटिएका छन् । सारस, भुँडीफोर गरुड, श्वेतआँखीभौं र कैलो टाउके हाँस सयभन्दा बढी रेकर्ड गरिएको छ । ताल सरसफाइका लागि गत वर्ष पानी सुकाइँदा धेरै चरा बसाइँ सरेर अन्यत्र गएको वरिष्ठ चराविद् बरालले बताए । यस वर्ष पानी धेरै पर्दा सुडसुडिया प्रजातिका चरा नदेखिएको उनले बताए । ‘जलवायु परिवर्तन र आहारविहारले अन्यत्र समस्या भए पनि यहाँ चरा बढ्नु सुखद हो,’ चराविद् सोम जीसीले भने, ‘तालको संरक्षण गर्न सकेमा यो मुलुकमै चरा अवलोकनको राम्रो गन्तव्य बन्न सक्छ ।’

प्रकाशित : माघ ७, २०७६ ०९:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×