वैद्यको अभिव्यक्तिको विरोधमा प्रदेशसभा भवन अगाडि एमाले कार्यकर्ताको प्रदर्शन- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

वैद्यको अभिव्यक्तिको विरोधमा प्रदेशसभा भवन अगाडि एमाले कार्यकर्ताको प्रदर्शन

सुवास विडारी

हेटौंडा — नेपाली कांग्रेसका प्रदेशसभा सदस्य नरोत्तम वैद्यले विवादास्पद अभिव्यक्ति दिएको विरोधमा नेकपा एमालेका कार्यकर्ताहरु सडकमा उत्रिएका छन् ।

हेटौंडामा बिहानैबाट एमाले निकट युवा संघ र अनेरास्ववियुले प्रदर्शन गरिरहेका छन् । उनीहरुले हेटौंडाको मुख्य चोक बुद्धचोक र हेटौंडा–१० स्थित प्रदेशसभा भवन अगाडि सांसद वैद्यको पुत्ला जलाएका छन् ।

शुक्रबारको नीति तथा कार्यक्रमको छलफलमा आफ्नो धारणा राख्ने क्रममा सांसद वैद्यले महात्मा गान्धीको हत्यारा नाथुराम गोड्सेको नाम लिएर उनले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीविरुद्ध आफू गोड्से बन्न तयार रहेको अभिव्यक्ति दिएका थिए ।

प्रदेशसभाको बैठक केही बेरमा बस्दैछ । बैठकका लागि सांसदहरु आउने क्रम सुरु भइसकेको छ । ‘संसदीय मर्यादाविपरीत प्रधानमन्त्रीको हत्या नै गछौं भनेर रोस्ट्रमबाटै बोलेपश्चात् हामीले आन्दोलन गरेका हौं । हामी तत्काल उहाँलाई कारबाहीको माग गर्दछौं,’ युवा संघका नेता सन्तोष चौलागाईंले भने ।


यसैबीच, वाग्मती प्रदेशसभा भवन अगाडि सुरक्षा व्यवस्थालाई कडा पारिएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७८ ११:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ट्रयाजेडी, प्रतिष्ठा र सम्झना 

वैज्ञानिकहरूले तयार गरेको खोप नलगाऊ, तिमीलाई केही भएको छैन, मास्क नलगाऊ, त्यो मेरो राजनीतिको प्रतिकूल छ, भीडमा आऊ, म बोल्छु, तिमी सुन भन्ने शक्तिशाली मानिसले मानिसको अस्मिताको युद्धलाई जटिल बनाइदिए ।
अभि सुवेदी

ट्र्याजेडीको त्रासदी रूपान्तरण गर्दा भन्न खोजेको कुरा अलि बरालिने भएकाले त्यही शब्द प्रयोग गर्‍यौं । यस लेखमा ट्र्याजेडीसँग मानिसको सम्मान जोडिएको कुरा गरिएको छ । अनि कोरोना महामारीसँग लड्नेको मृत्यु र ट्र्याजेडीका पात्रका मृत्युको तुलना गरिएको छ ।

कोभिडसँग जुध्ने मानिसको सम्मानलाई कसले विचलन गर्दै छन् भन्ने कुरा लेखेपछि ट्र्याजेडीका मलाई मन पर्ने व्याख्याता जर्ज स्टाइनर र तिनलाई भेटेको अनि त्यही अवसरमा डोरबहादुर बिष्ट दाइसँग पनि भेटेको नियमित आकस्मिकताको छोटो बयान पनि गरिएको छ ।

ट्र्याजेडीको पात्र मानिसको प्रतिष्ठाको निम्ति लडेर मर्छ । उसलाई केही आफ्नो वशभन्दा बाहिरको नियतिले घेरेको हुन्छ । ऊ त्यही अन्धशक्तिसँग लडिरहेको हुन्छ । जब उसले मर्नुपर्ने पक्का बुझ्छ, ऊ त्यो भयानक शक्तिसँग हार्दैन । ऊ जीवन भएर लड्छ अनि त्यसलाई लल्कार्दै मान्छेको प्रतिष्ठा बुझाएर मर्छ । म मानिस हुँ, मेरो मर्नु तिम्रा अन्ध नियतिमा छ, तर म अन्तिमसम्म लड्छु भन्नु मानिस मात्रको प्रतिष्ठाका निम्ति बोल्नु हो । त्यो नै ट्र्याजेडी हो । त्यो भयानक अन्त्य होइन मानिसको, प्रतिष्ठाको युद्ध हो ।

अहिलेको महामारीको युद्धमा व्यक्तिको जुन अन्त्य हुन्छ त्यो एक अर्थमा ट्र्याजेडी हो, तर अर्को अर्थमा त्यो महामारीमा भएको मृत्यु हो । त्यो मृत्युको कारण कुनै विषय आफूले छान्दा अनि त्यसको निम्ति लड्दा कालान्तरमा भएको अवस्था होइन । त्यो रोगका जीवाणुले आक्रमण गरेपछि लड्दा लड्दै भएको दुःखद अन्त्य हो । त्यसका पछाडि आफ्ना ट्र्याजेडीका भूल (ह्यामर्सिया) होलान् जस्तो कि सावधानी लिइएन होला, केही गल्ती भयो होला । तर, त्यसमा आफूले छान्ने कुरा धेरै छैन । ट्र्याजेडीमा जस्तो एउटा बाटो छान्दा अन्त्य भएको पनि होइन त्यो । तर, अहिलेको विश्वमा व्यापक बहस भएका अनि देखिएका केही कुराका उदाहरण छन् । मानिसको दुःखद अन्त्यलाई व्यापक बनाउने, त्यसलाई समाधानको बाटोतिर नलैजाने कर्म गर्ने मानिसहरू पनि निस्किए । शक्तिशाली देशका नेताहरूले आफ्नो बहुलठ्ठी प्रकट गरे ।

वैज्ञानिकहरूले तयार गरेको खोप नलगाऊ, तिमीलाई केही भएको छैन, मास्क नलगाऊ, त्यो मेरो राजनीतिको प्रतिकूल छ, भीडमा आऊ, म बोल्छु, तिमी सुन भन्ने शक्तिशाली मानिसले मानिसको अस्मिताको युद्धलाई जटिल बनाइदिए । अर्काथरी सरकार चलाउने र शक्ति बोकेका मानिस निस्के । मानिसको यो दुःखद अवस्थाको युद्धमा तिनले केही मद्दत गरेनन् । तिनका निःस्वार्थ कर्मले मानिसको दुःखमा केही कमी आउँथ्यो । तिनका केही मानवीय नीतिले मानिसलाई लड्न सजिलो हुन्थ्यो । तिनका केही त्याग, कार्यक्रमले हजारौंको जीवनरक्षा हुने थियो । महामारीसँग लडेको अवस्थामा खाने कुरा केही नपाएर मृत्यु हुनु, साधन भएकाहरूले मानिसको रक्षा–निम्ति त्यसको प्रयोग नगरिदिँदा जीवन गुमाउनु ट्र्याजेडीको पात्रले अन्धशक्तिसँग लडेजस्तै कथा हो ।

अरू एकाध पक्ष छन्, जसले मानिसको त्रासद अन्त्यलाई निर्मम बनाएका छन् । ती निर्लज्ज कर्म हुन् । मानिसको उपचार र जीवन–रक्षाको निम्ति आफ्ना दायित्वभित्र परेका कर्महरू नगरिदिनु त्यसको उदाहरण हो । तर, यहाँ दुईवटा कुरा देखिए । उपचार, खोप आदिजस्ता विषयलाई शक्तिमा हुनेहरूले धन कमाउन प्रयोग गरेका कथा विदीर्ण र लज्जास्पद हुन् । हाम्रोतिर र अरूतिर पनि उदाहरण भेटिए । अर्कोतिर ट्र्याजेडीमा मानिसको प्रतिष्ठाको विषयलाई भत्काउने कर्म गरिए । तिनमा सबैभन्दा कठोर कर्म महामारीलाई निरंकुश शासन गर्नेहरूले अवसरको रूपमा प्रयोग गरेको देखियो । कतिले महामारीको प्रयोग गरेर शासनमा एकाधिकार जमाए । यसको बहानामा ‘डिक्टेटरसिप’ का सूत्रहरू प्रयोग गरिए । अनेकौं देशले खोपलाई राष्ट्रिय प्रतिष्ठाको विषय बनाए । मानिसको प्रतिष्ठाको कुरा गर्दा अर्को कुरा पनि भेटियो । धनी देशले विपन्न देशलाई मद्दत गर्न नसकेको र नचाहेका उदाहरण व्याप्त भए । यो कुरा पहिले थाहा थिएन मानिसलाई । रंगभेद, जातिभेद, लैङ्गिक भेद अनि राजनीतिक भेद फटाफट खुल्दै गए ।

म आफ्नो आरम्भको विषयतिर फर्किन्छु । कोभिड महामारीले उठाएको वैचारिक बहसमा फेरि ट्र्याजेडीमा भेटिने मानिसको प्रतिष्ठाको युद्ध के हो भन्ने कुरा आएको छ । मानिसको जीवन जग–तितलमा सजिलो छैन । त्यसैले त्यसमा मानिसको प्रतिष्ठा नै सबैभन्दा ठूलो विषय मानिएको हो । बुद्धले अन्तिम ज्ञानको सार राख्दै भने, ‘दुःखले भरिएको जगत्मा जीवन चलाउन सजिलो छैन । त्यसैले म केही उपाय भन्छु, जीवनका निम्ति ।’ कार्ल मार्क्सले लेखे, ‘आफूभन्दा पहिलेका सबै दार्शनिकहरूले प्रकृति क्रियाशील छ, त्यसैले मानिस पनि उद्देश्ययुक्त र क्रियाशील हुनुपर्छ भनेनन् ।’ तर भन्नुपर्ने र गर्नुपर्ने त्यही थियो, मार्क्सले भने । प्राचीन ग्रीक नाटकहरूले एउटा अनौठै काम गरेको ‘ट्र्याजेडीको मृत्यु’ का लेखक जर्ज स्टाइनरले बुझाए । झन्डै ७५ वर्षजतिको छोटो समयमा ग्रीसमा चलेको यो दार्शनिक र काव्यको सामर्थ्यको तरङ्ग अहिलेसम्म चल्नुको कारण एउटा छ । त्यो हो, मानिसको ट्र्याजेडीमा उसको प्रतिष्ठा पनि जोडिएको हुन्छ । त्यही कारणले त्यसमा कविता छ, मानिस छ । उसको दुःखमा सम्मान छ । यसको अर्थ अहिले आएर झन् प्रस्ट भएको छ । अहिलेको महामारीमा लड्ने र दिवंगत हुने नरनारीलाई जति मात्रामा त्यो फैलियो त्यति नै मात्रामा तिनको सम्मान हुनुपर्छ भनी मान्नु हो । मानिसको नैरन्तर्य अत्यन्त शक्तिशाली पक्ष हो । सन् १९१८ तिरको स्पेनेली फ्लुले दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा मात्र एक करोड पचास लाख मानिसको ज्यान लियो । तर, त्यसबाट मानिस बाहिर आए । मानिसले मानिसको सम्मान गरे । आजको सम्पन्न युगमा अनेकौं बखडा, राजनीति र प्रतिष्ठाका विषय झिकेर मानिसले मानिसकै प्रतिष्ठा बिर्सिएका कथा दिनदिनै विश्व स्वास्थ्य संगठन र देश देशका सही मिडियाले भनिरहेका छन् । धेरै कुरा खुलेका छन् ।

अन्त्यमा एउटा संस्मरण राख्न चाहन्छु । ट्र्याजेडी मेरो एउटा साहित्य अध्ययनको र अध्यापनको विषय हो । म यो विधालाई साहित्यको आत्मा मान्छु । ट्र्याजेडीको पछिको समयमा अत्यन्त शक्तिशाली व्याख्या गर्नेमा पहिले क्याम्ब्रिजका पछि भिएना विश्वविद्यालयका प्राध्यापक जर्ज स्टाइनर हुन् । जुलाइ १९८८ मा समकालीन लेखनमाथि क्याम्ब्रिजमा भएको एक महिने सेमिनारमा भाग लिन म ब्रिटिस काउन्सिलको ग्रान्टसमा गएको थिएँ । त्यहाँ म नेपालबाट आएको भनेपछि एक पाका दम्पती मसँग नजिक भए । दिउसो भित्रको कफी हाउसमा कफी खान गयौं । ट्र्याजेडीको कुरा उठाए ती प्राध्यापकले । मेरो पीएचडीको अध्ययनकै सिलसिला थियो । उनको कुराले उत्तेजित भएर मैले भने, ‘तपाईंका विचार ठ्याक्कै जर्ज स्टाइनरका जस्ता रहेछन् ।’ उनकी श्रीमतीले भनिन्, ‘तिमी जर्ज स्टाइनरसँगै कुरा गर्दै छौ ।’ म केही उफ्रिएँ खुसीले । त्यस दिनदेखि हरेक मौकामा मैले स्टाइनरसँग मेरा अनुसन्धानका समस्या छलफल गरेँ । तिनले ट्र्याजेडीको अन्त्यको विषयमा दिएको प्रवचन सुनेँ ।

अर्को सुन्दर प्रसङ्ग जोड्छु । त्यही ठाउँमा मेरा अति प्रिय नेपाली मानिस, डोरबहादुर बिष्ट दाइ अप्रत्याशित एक जना जापानी साथीसहित कफी खान पसे । मेरो उफ्रिने क्रम बढ्यो । मैले जर्ज स्टाइनरलाई डोरबहादुर दाइबारे भनेँ । स्मरणीय अवसर भयो । डोर दाइसँग आउने साथीसँग पछि जापानमा बिन्दु र मेरो पनि नजिकको मित्रता भयो । बिष्ट ‘फ्याटालिज्म’ किताबमाथि काम गर्दै थिए, अनि क्याम्ब्रिजमा सोसियोलोजी फ्याकल्टीका प्राध्यापक अर्नेस्ट गेल्नरसँग भेटिबस्थे ।

मेरा निम्ति ट्र्याजेडीको अर्थ आज अझ राम्ररी खुलेको छ । मानिसको जीवन मानिसले सहज पार्ने र आपसमा सम्मान गर्ने विषय आज अभूतपूर्व रूपमा चुनौती भएर आएको छ । ट्र्याजेडी त्यही काव्यात्मक अन्तर्शक्तिसँग जोडिएको मानव प्रतिष्ठाको एउटा युगान्तकारी कथा हो ।

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७८ ११:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×