माहुतेलाई पथप्रदर्शक तालिम पनि- वाग्मती - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

माहुतेलाई पथप्रदर्शक तालिम पनि

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — निकुञ्ज घुम्न आउने प्रायः पर्यटक सौराहा पुगेर हात्ती चढेकै हुन्छन् । एउटा हात्तीमा चार जना बसेर निकुञ्ज आडको बाघमारा या चित्रसेन मध्यवर्ती सामुदायिक वन डुल्छन् ।

हात्ती स्याहार र वन्यजन्तु पहिचानबारे तालिम पाएका सौराहाका माहुते तथा फनित । तस्बिर : रमेशकुमार पौडेल/कान्तिपुर

त्यहाँ देखिने हरेक जीव, जनावर, बिरुवा पन्छीबारे घुम्न आउने पर्यटक जानकार नहुन सक्छन् । त्यो बेला पर्यटकले सोध्ने भनेको हात्तीका माहुतेलाई नै हो । माहुतेलाई सबै कुरा मुखाकर नहुन पनि सक्छ ।

‘एकदिन एक जना पर्यटकले यो वनमा नीलगाई पनि पाइँदो रहेछ भने । तर मलाई प्रस्ट थाहा छ– यहाँ नीलगाई छैन । मैले उनलाई कसले भन्यो भनेर सोधें । ती पर्यटकले माहुतेले बताएको भने,’ हात्ती सफारी हुने चितवनको मुख्य वन बाघमारा मध्यवर्ती सामुदायिक वनका अध्यक्ष जितु तमाङले भने, ‘डुल्दै जाँदा वनभित्र मृग प्रजातिको ठूलो जनावर जरायो देखिएछ । माहुतेले त्यसैलाई नीलगाई भनेछन् ।’

हात्ती सफारीमा छुट्टै पथ प्रदर्शक जाने गर्दैनन् । त्यसैले माहुते नै गाइड हुन् । ‘माहुतेलाई यहाँ केके जंगली जनावर छन् भन्ने सामान्य जानकारी नभए अनर्थ हुन सक्छ,’ बाघमारासँगै जोडिएको हात्ती सफारी हुने अर्को वन चित्रसेन मध्यवर्ती सामुदायिक वनकी सचिव रिता थापा चौधरीले भनिन् । माहुतेबाटै पर्यटकले सही जानकारी पाउन सक्छन् । वन्यजन्तुको महत्त्व र विशेषता बुझाउन सक्छन् । ‘यसका लागि हामी दुई वटा वन समिति बाघमारा र चित्रसेन मिलेर माहुतेहरूलाई वन्यजन्तु पहिचानको तालिम दियौं । जनावर कसरी चिन्ने मात्रै नभएर हात्तीको स्याहारबारे पनि बतायौं,’ बाघमाराका अध्यक्ष तमाङले भने । हात्ती सफारीबारे अहिले पशु कल्याणको क्षेत्रमा सक्रिय अन्तर्राष्ट्रिय संघसंस्थाले विरोध सुरु गरेका छन् । हात्ती सफारी बन्द गर्नुपर्छ भन्ने उनीहरूको माग हुने गरेको छ ।

निकुञ्ज घुम्न आउने युरोपका पर्यटक हात्ती सफारी नै जाँदैनन् । चिनियाँ, भारतीय र स्वदेशी पर्यटकको भरमा हात्ती सफारी टिकेको छ । हात्ती सफारी नै सौराहाको पर्यटनको आधार हो । तर पछिल्ला समयमा देखिएका यी गतिविधिले यो व्यवसाय नै संकटमा पर्ने हो कि भन्ने चिन्ता बढेको छ । माहुतेहरू समझदार छन् । हात्तीको स्याहार र सञ्चालन राम्रोसँग गरेका छन् भन्ने सन्देश गए सफारीको विराध कम हुने ऋषि तिवारी बताउँछन् ।

माहुते र स्याहारमा खट्नेहरू ५२ जनालाई गत साता दुई दिनको तालिम दिएको बाघमारा वनका अध्यक्ष तमाङले जानकारी दिए । तालिमपछि हात्तीको उपयोग र स्याहारबारे नौला कुरा थाहा पाएको माहुते रामकुमार चौधरीले बताए । ‘हात्ती, माहुते हात्ती साहु र चिकित्सक तथा पशु उपचार गर्ने प्राविधिक मिलेर काम गर्नुपर्दो रहेछ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : फाल्गुन १६, २०७७ १३:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पातिस्वाँरामा होमस्टे

भूकम्पप्रतिरोधी घरबाट आम्दानी लिँदै गाउँले
कान्तिपुर संवाददाता

गोरखा — भूकम्पबाट क्षति पुगेको घर मर्मतपछि चिटिक्क छ । बस्नै नमिल्ने गरी भत्किएका घर पुनर्निर्माण गरिएको छ । बस्ती बीचमा व्यवस्थित गोरेटो बाटो बनाइएको छ । गाउँले परिवेश बुझ्न पुग्ने पाहुनाको स्वागतका लागि गण्डकी गाउँपालिका–२ ताङ्लीचोकको पातिस्वाँरा गाउँ चिरिच्याट्ट छ ।

गोरखाको गण्डकी गाउँपालिका–२ कोपातिस्वाँरा गाउँमा सुरु गरिएको होमस्टे। तस्बिर : कान्तिपुर

आफ्नै सक्रियतामा स्थानीयले होमस्टे सेवा सुरु गरेका छन् । ‘भूकम्पले चिम भत्काएको थियो, मर्मतपछि पुरानो घर बस्नयोग्य भएको छ,’ स्थानीय ज्ञानकुमारी श्रेष्ठले भनिन् । पुरानो शैलीको ढुंगामाटोको घरका अतिरिक्त स्थानीयले भूकम्पप्रतिरोधी घर पनि बनाएका छन् ।

भूकम्पपछि जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रमा दुईकोठे घर बन्ने क्रम बढ्दो छ । पुराना मोडलका घर विस्थापित हुँदै छन् । पातिस्वाँरामा भने पुराना मोडलका केही घरको पनि मर्मत गरिएको छ । छानामा छाएको ढुंगाको भार कम गर्न केही स्थानीले जस्ता राखेका छन् । यसले गाउँले परिवेश बुझ्न आउने पाहुनाका लागि पातिस्वाँरा रोजाइमा पर्ने स्थानीयको विश्वास छ । स्थानीय लक्ष्मी श्रेष्ठले भूकम्पपछि झन्डै ८ लाख खर्चेर नयाँ घर बनाएकी छन् । नवनिर्मित घरमा चार जनासम्म पाहुना राख्न सक्ने उनले बताइन् । गाउँमा होमस्टे सेवा सुरु भएसँगै महिलालाई आर्थिक आयआर्जनमा धेरथोर सहयोग पुग्ने उनी बताउँछिन् ।

गाउँको सौन्दर्य जोगाउँदै होमस्टे सेवा थालेका स्थानीय त्यहाँको प्रचारप्रसार गरी पाहुना भित्र्याउने योजनामा छन् । होमस्टे आउने पाहुनालाई अर्गानिक खानाको स्वाद पस्किने स्थानीय पार्वती गुरुङले जानकारी दिइन् । साग, कोदोको ढिँडो, रोटी, गुन्द्रुकको अचारलगायत परिकार खुवाउने गरेको उनले सुनाइन् । ‘एउटै घरमा ६ जनासम्म पाहुना राख्ने व्यवस्था मिलाएका छौं,’ उनले भनिन् ।

२०७५ सालमा पातिस्वाँरा मनमोहक होमस्टे दर्ता गरी ११ घरबाट सुरु भएको थियो । अहिले २२ घर पुगेको पातिस्वाँरा मनमोहक होमस्टेका अध्यक्ष टंकनारायण श्रेष्ठले बताए । ‘५०–६० जनासम्म पाहुना राख्न सक्छौं,’ उनले भने । नयाँ र पुराना मोडलका घरले गाउँको सौन्दर्य बढाएको उनको भनाइ छ । ‘जोखिम कम भएका, सामान्य क्षति पुगेका घरको मर्मत गर्‍यौं,’ उनले भने, ‘पूर्ण क्षति भएका घर भत्काएर नयाँ बनायौं ।’ गाउँ पुग्ने पाहुनालाई हिलो र धूलोबाट जोगाउन डेढ किलोमिटर ‘फुड ट्रेल’ निर्माण गरिएको अध्यक्ष श्रेष्ठले जानकारी दिए । सात जना स्थानीयले कुक तालिम पनि लिएका छन् । ‘हाम्रो उद्देश्य अर्गानिक खानेकुरा तयार गर्ने हो, यसका लागि भकारो सुधार कार्यक्रम पनि केही घरमा सुरु भएको छ,’ उनले भने ।

झ्याउरे, बालन, चुट्का, घाटु, लाखेलगायत नाच र स्थानीय संस्कृति पाहुनालाई देखाउने गरेको उनले बताए । ‘स्थानीय कला संस्कृतिको पनि संरक्षण गरेका छौं,’ उनले भने । गत साउनमा गाउँमाथिबाट आएको पहिरोले केही घर जोखिममा रहेको उनले गुनासो पोखे । पहिरो रोकथामका लागि भूसंरक्षणलगायत सरकारी निकायसँग पहल भइरहेको अध्यक्ष श्रेष्ठको भनाइ छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १६, २०७७ १३:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×