घर निर्माण बल्ल अन्तिम चरणमा 

भूकम्पपीडितको व्यथा
राजकुमार कार्की

(राताटार, सिन्धुली) — घरको गारो लगाउँदै गरेका गोलन्जोर गाउँपालिका ७ राताटारका प्रदीप राईमा आशा पलाएको थियो । चार वर्षा र हिउँद टहरोमा कटाएका उनी घर निर्माण सम्पन्नको अन्तिम चरणमा पुगेका छन् । सामग्रीहरू जुटाएर घर निर्माणमा उनी लागेको चार महिना बितेछ ।

नीलो जस्ताको छाना, माटो र ढुंगाको गारो, बाहिर सिमेन्टको प्लास्टर गरेर राईले घर सम्पन्न गर्न लागेका हुन् ।


नजिकै मकै छोडाउँदै गरेकी जीवनसंगिनी उर्मिलातिर फर्कदै प्रदीपले अबको दसैंअगावै घर सर्ने योजना सुनाए । ‘कति दुःख काटियो टहरामा, बयान गरेर साध्य छैन्,’ उनले भनिन्, ‘अहिले पनि दिउँसोको समयमा गर्मीले गर्दा बस्नै सकिँदैन ।’ आफैं खटेर घर निर्माण गर्दा पनि ११ लाखको हाराहारीमा खर्च भएको प्रदीपले सुनाए ।


‘पाँच लाख ऋण गरेका छौं, सरकारले दिने तीन लाखमा दोस्रो किस्तासम्म एक लाख ५० हजार ल्याइयो,’ उनले भने, ‘अब तेस्रो किस्ता ल्याउन बाँकी छ, घर बनाउँदा ऋण लागे पनि बाबुआमा र केटाकेटीलाई नयाँ घरमा सार्न आतुर छौं ।’


प्रदीपलाई घर नबन्दा सबैभन्दा समस्या बाबुको थियो । दिउँसोको चर्को घाम लागेपछि जस्ताले छाएर बनाएको अस्थायी टहरोमा बसिसक्नु हुँदैन । ६० वर्षीय बाबु भरतबहादुर राई बैशाखीको साहरामा रुखको सिंयाँल खोज्दै हिँड्छन् । ‘के गर्नु टहरामा बस्नै सकिँदैन, आगोको राप कम होला तर यहाँ बढी पोल्छ,’ उनले भने, ‘दिनभर रूखको छाहारी खोजेर हिँड्नुपर्छ ।’


राताटारका ५६ घर भूकम्पले ढालेका थिए । तीमध्ये एक घरबाहेक सबै पुनर्निर्माणको अन्तिम चरणमा छन् । सबैजसो घर बनिसके भने केही बन्दै गरेको स्थानीय समाजसेवी कृष्णबहादुर राईले बताए । ‘केहीले मात्र माटोढुंगाको बनाएका नत्र छत ढलान गरेर नै घर बनेको छ । तीनकोठे र चारकोठे घर धेरै बनेका छन्,’ उनले भने, ‘केहीले तेस्रो किस्तासमेत लिइसकेका छन्, केही प्रक्रियामा रहेका छन् । एक घर भने घरमूली बाहिर बस्ने हुनाले सुरु नै भएको छैन ।’


भूकम्पले ध्वस्त बनाएको राताटारमा यतिखेर तीनतले पक्की भवनसमेत बनेको छ । स्थानीय शिक्षक यज्ञबहादुर राईले उक्त घर निर्माण गरेका हुन् । नेपालको नमुना १० सहरमध्ये खुर्कोट परेपछि राताटारमा सडक भर्खरै कालोपत्रे समेत भएको छ । पहिला उजाड लाग्ने राताटारमा यतिखेर कायापलट भएको छ ।


सडक कालोपत्रे भएपछि अन्यत्र सरेर घर बनाउने योजना बुनेकाले समेत राताटारमा बनाएका छन् । ‘बेंसीमा घर बनाउने योजनामा थियौं, तर सडक कालोपत्रे भएपछि यहीं बनाएका छौं,’ सहकारीको काममा व्यस्त रहेकी स्थानीय सावित्रा राईले बताइन् ।


भूकम्पले भत्किएका आफ्ना दुई घरको आँगनमा भेटिएका ७५ वर्षीय वृद्ध खड्गबहादुर थापा दिनहुँजसो राताटार उक्लिने गर्छन् । ‘आफूले आर्जेको सम्पत्तिको माया हुँदो रहेछ,’ उनले भने, ‘दुई घण्टा उकालो चढेर आउँछु, यतै घर बनाउनुपर्छ भन्दा छोराहरूको कानमा बतास लागेन् ।’


गोलन्जोर गाउँपालिका अध्यक्ष पुष्पबहादुर कार्की भूकम्पका घर निर्माणका लागि चाहिने ढुंगा, बालुवा र गिट्टी हरबखत उपलब्ध गराएको बताउँछन् । ‘वर्षातमा समेत सामग्री उपलब्ध गराइएको छ,’ उनले भने, ‘पुनर्निर्माणले तीव्रता पाएको छ, यही रफ्तारमा जाने हो भने सबै घरहरू बन्छन् ।’


पर्ममा घर निर्माण, राताटारवासीले अर्को अनौठो काम गरेका छन् । राईको बाहुल्य रहेको राताटारमा पर्मबाट १० घर बनेका छन् भने तीन घर निर्माणाधिन रहेका छन् । मिस्त्री, लेवर गाउँमै भएकाले आफ्नो घर आफैं बनाउ भन्ने नीतिलाई अंगाली सबै काम आफैंले गरेको स्थानी अगुवा कृष्णबहादुर राईले बताए । घर निर्माणका लागि चाहिने बालुवा, गिट्टी, ढुंगा, सिमेन्ट, रड, काठपात लगायत सामग्री घरमुलीले जुटाउने काम भने पर्ममा गरेको उनले सुनाए ।


‘सामूहिक पर्ममा घर बनाउँदा २० लाख लगानी लाग्ने एकतले पक्की घरलाई १५ लाख मात्र लागेको छ,’ उनले भने, ‘ज्यालाको रकम जोगिँदासमेत ठूलो राहत मिल्यो ।’ सामूहिक पर्ममा काम गर्दा अपनत्वसमेत बढ्ने र काम ठूलो सानो नहुने रहेछ भन्ने सबैलाई पर्ने उनको अनुभव छ ।


महाविपत्तिको सामना राताटारवासीलाई भूकम्पले मात्र हैन ६ वर्षअघि अर्को महाविपत्ति परेको थियो । ०७० साल चैत २८ मा भएको आगलागीमा परेर राताटारका १६ घर खरानी बनेका थिए । दुई वर्षपछि भूकम्पले अर्को पीडा थपिदियो ।


आगलागीमा परेर खरानी भएको घरको पीडा भुलाउन ५ लाख लगाएर चिरिच्याट्ट परेको घर बनाएका सन्तोष राईलाई भूकम्पले फेरि अर्को पीडा दिएको थियो । ‘परिश्रमले बनाएको घर धुलो बनेर उड्यो,’ पीडाको स्वरमा उनले भने, ‘आगलागीमा परेर खरानी भएपछि ऋण काढेर घर बनाएका थियौं, दैवले सहेन, फेरि भूकम्पले ढाल्यो ।’


यतिखेर ऋण गरेर भए पनि सबैले घर निर्माण गरेका छन् । अर्को विपत्ति नपरोस् भन्ने कामना गर्नुको विकल्प नै के छ र सन्तोषले लामो सास लिए । नवनिर्मित घर बनाउँदा लागेको ऋणबाट भने उनीहरू धेरै आत्तिएका छैनन् । बढीमा १० लाखसम्म ऋण परेको तर कालोपत्रे सडक बनेसँगै जग्गाको भाउ आकासिएकाले चिन्ता नलिएकाले उनीहरूले सुनाए । रोपनीको पाँच लाख पनि नजाने जग्गा अहिले आनाको तीन लाखसम्ममा कारोबार हुन थालेको छ ।


प्रकाशित : श्रावण २९, २०७६ १२:२४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जोखिम मोलेर मेला 

स्थानीय दनुवार समुदायले केही रकम लिएर नदी वारपार गराइदिने गर्छन्, तीर्थालुहरु भने नदी पार गर्ने क्रममा बगेमा मुक्ति मिल्ने भन्दै जोखिम उठाउँछन् । 
राजकुमार कार्की

सिन्धुली — बीपी राजमार्ग भएर भिमान हुँदै पूर्वतर्फ लागि कमला नदी किनारमा पुगेर भक्तजनहरू बाढीको पर्वाह नगरी हेलिने गर्छन् । चाहे पैदल होस् या सवारी साधनमा आए पनि कमलानदीमा बोलबम भन्दै हेलिनु तीर्थालुहरूको परीक्षाजस्तै हुने गरेको वर्षौंदेखि नदी वारपारमा सघाउने स्थानीय शम्भु दनुवारले सुनाए ।

दुधौली नगरपालिका २ हत्पते लङ्गुरखोलास्थित प्रसिद्ध धार्मिक तीर्थस्थल मधुगंगा महादेव मन्दिरमा पहेंलो रङको वस्त्र लगाएर साउन महिनाको सोमबार लाग्ने मेला भर्नका लागि खाली खुट्टा हिंडेर आउने श्रद्धालु भक्तजनको थामिनसक्नु भिड लाग्ने गरेको छ ।

मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष साउन महिनाभरि मेला लाग्ने गरेको र उक्त मेला भर्न छिमेकी जिल्ला सर्लाही, महोत्तरी, सिरहा, रौतहट, बारा, पर्साका अतिरिक्त भारतका सीतामाढी, मधुबनीलगायत सहरबाट बोलबम भक्तजनको ओइरो लाग्ने गरेको स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । सोमबारको मेला भर्न झक्तजन आइतबारदेखि नै मन्दिरतर्फ लाग्ने गरेका छन् ।

कमला नदीमा निर्माणाधीन पक्की पुल ९ वर्षदेखि अलपत्र अवस्थामा रहेको छ । स्थानीय दनुवार समुदायले केही रकम लिएर नदी वारपार गराइदिन्छन् तर नदी पार गर्ने क्रममा बगेमा मुक्ति मिल्ने भन्दै तीर्थालुहरू हेलिने गरेको दनुवारले बताए । विगतको १० वर्ष अवधिमा ३० जनाको हाराहारीमा कमला नदी पार गर्दा बगाएर तीर्थालुको मृत्यु भएको छ ।

दुधौलीकै हर्साही खनियाँ जोड्ने कमला नदीमा पक्की पुल निर्माण भएको छ तर तीर्थालुहरू आफ्नो रुट परिवर्तन गर्दैनन् । वडा नं १ को झुंगा नजिकबाट तीर्थालुहरू पार गर्ने दशकौंदेखिको रुट भएकाले परिवर्तन नगर्ने भएकाले उनीहरू खुसी भएर मृत्युसँग जुध्दै मेला भर्न जाने गरेको अर्का स्थानीय रिजेन्द्र बरालले जनाए ।

उनका अनुसार मन्दिरमा साउन महिनाभरि मेला लाग्ने भए पनि सोमबारका दिन भक्तजनको उपस्थिति थामिनसक्नु हुने गरेको छ । शुद्ध मनले निराहार बसी महादेवको दर्शन गरेमा मनले चिताएको इच्छा पूरा हुने विश्वासले भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको हो । मधुगंगा महादेव मन्दिरमा प्रत्येक वर्ष साउन महिनाभरिमा श्रद्धालु भक्तजन एक लाखको हाराहारीमा आउने गरेकामा यो वर्ष बढी नै आउने अनुमान मन्दिरका पुजारी बद्रीबहादुर मगर लगाउँछन् ।

सन्तान, धन, शिक्षा प्राप्ति र रोगव्याध हटाउनका लागि भक्तजन महादेवको दर्शन गर्न आउने गरेको तीनै पुजारी मगरले बताए । ‘महादेवप्रतिको विश्वासले नै भक्तजनको भिड लाग्ने गरेको हो,’ उनले थपे । श्रद्धालु भक्तजनहरूकै सहयोगबाट हालसम्म मन्दिर परिसरमा सात वटा धर्मशाला निर्माण भइसकेको छ । त्यसो त विकट जंगलको अनकन्टार कुनामा रहेको उक्त महादेव मन्दिरमा जान भने त्यति सजिलो छैन । तराईबाट आउने भक्तजनले दुधौली नगरपालिका ३ को झुंगासम्म मोटरबाट आएपछि कमला नदी पार गर्नुपर्छ ।

त्यसपछि झन्डै चार घण्टाको उकालो पैदल चढी हत्पते डाँडामा पुगेर फेरि दुई घण्टा ओरालो झरेपछि मात्रै मन्दिरमा पुग्न सकिने स्थानीय बासिन्दा बताउँछन् । नगरपालिकाले मन्दिरमा जानआउन सजिलोका लागि पक्की सिंढी निर्माण गरेकाले यस वर्षदेखि केही सहज हुनेछ । मन्दिरमा कच्ची सडक निर्माण गरेको भए पनि वर्षातले सबै बिगारिदिएकाले पैदल यात्राको विकल्प छैन । कमला नदीमा पुल नहुँदा तीर्थयात्रीको पार गर्ने क्रममा बगाएर प्रत्येक वर्ष मृत्यु हुने गरेको छ ।

साउन महिनामा लाग्ने बाबाधाम मेलाका कारण स्थानीय बासिन्दाको आयआर्जनमा समेत वृद्धि भएको छ । भक्तजन हिंड्ने बाटाको दायाँबायाँमा राखिएका नाङ्ले किराना पसल मेलाका कारण निकै फस्टाएका छन् । हत्पते प्राविधिक सहायक हेरम्बराज अधिकारी प्रत्येक वर्ष साउनमा मेलाको सुरुसँगै देखिने सयौं नाङ्ले पसलले मनग्ये आम्दानी गर्ने गरेको बताउँछन् । महादेव मन्दिरको पर्याप्त प्रचारप्रसार तथा व्यवस्थापन राम्रो हुन सके अझ बढी धार्मिक पर्यटक भित्र्याउन सकिने उनको ठम्याइ छ ।

महादेव मन्दिरमा भक्तजनले चढाउने गरेको भेटी बर्सेनि लाखौं रुपैयाँ संकलन हुने गरेको र उक्त भेटी रकमको समेत उचित सदुपयोग हुन नसकेको स्थानीयको भनाइ छ । मन्दिरमा चढाएको भेटीबाट संकलित रकम खोजी गरी त्यस क्षेत्रकै विकासमा खर्चिनुपर्ने उनीहरूको धारणा छ ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७६ ०७:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×