रित्तिँदै नमुना बस्ती

चिटिक्कका घर पाए पनि हातमुख जोर्ने उपाय नहुँदा कोही जोखिमपूर्ण बस्तीमै फर्किएका छन् त कोही बिदेसिएका छन् 
हरिहरसिंह राठौर

भुवालेपानी, धादिङ — एकल प्रयासमा बनेको भनी चर्चामा आएको नमुना बस्ती हाल सुनसान छ । भूकम्पले बस्ती जोखिममा परेकाहरूलाई त्यहाँ राखिएको थियो । अहिले उनीहरू धमाधम नमुना बस्ती छाडिरहेका छन् ।

टाढाबाट हेर्दा चिटिक्क परेको बस्ती पुग्दा कुनै–कुनै घरमा महिला र केटाकेटी मात्रै फेला पर्छन् । धेरैजसोमा ताला मारिएको छ । बिजुलीको मुख्य स्विच अफ गरिएको छ । खोर रित्तै छन् । कतिपय घरका झ्यालमा जस्तापाता ठोकेर बन्द गरिएको छ ।

‘घरमात्रै चिटिक्क भएर के गर्नु र ? खुर्सानीको बोट रोप्नेसमेत जग्गा छैन, गाउँको जग्गामा आलु, मकैलगायत अन्नपात फल्थ्यो, यता त गुजारा गर्नै धौधौ भएर श्रीमान्लाई दुबई पठाएकी छु,’ उत्तरी लापाबाट आएर बसेकी रोशनी तामाङले भनिन् । श्रीमान् चसमान डेढ वर्षदेखि विदेशमा छन् । बाबुआमालाई गाउँमै छाडेर नमुना बस्तीका आएका युवा पुस्तालाई अहिले हातमुख जोर्नै मुस्किल छ ।

विभिन्न दाताले ५५ परिवार बस्न मिल्ने गरी भुवालेपानी र तल्लो आलेमा बस्ती बनाइदिएका थिए । पीडितले पनि करिब १६ महिना पसिना बगाएर श्रमदान गरेका थिए । अहिले एक दर्जन घरधुरी मात्रै त्यहाँ बसेका छन् । सदरमुकाम छेउछाउ गुजारा गर्ने उपाय नभएपछि कोही वैदेशिक रोजगारमा छन् तकोही पुरानै बस्तीमा फर्केका छन् ।

भूकम्पमा लापाको कपुरगाउँका ७५ घरधुरीमध्ये ६० घर पूरै ध्वस्त भएका थिए । ४ जनाले ज्यान गुमाए । बस्तीको चारैतिर पहिरो गएर नाकाबन्दीजस्तै भएको थियो । बस्ती नै चर्केपछि भूगर्भर्विद्ले बस्न नमिल्ने भनी सार्न सिफारिस गरेका थिए । वृद्धवृद्धा, विपन्न र एकल महिलालाई सदरमुकाम नजिकैको ज्वालामुखी ५ भुवालेपानी र तल्लोआलेमा शिविर बनाई राखिएको थियो ।

उक्त बस्ती बसाल्न प्रमुख भूमिका खेलेका दिनेश तामाङका अनुसार क्यानडास्थित चाइल्ड हेभेन इन्टरनेसनल नेपालले ३८ रोपनी जग्गा किन्न २९ लाख रकम दिएको थियो । विस्थापित शिविर राखेकै बाँझो जग्गा किनेर ५५ घरधुरीका लागि भूकम्पप्रतिरोधी घर निर्माण गरिएको थियो । ‘आयआर्जनका उपाय नभएपछि बस्तीमा टिकाउन धौ भयो,’ उनले भने । नमुना बस्तीमा खानेपानी, विद्युत् लाइनसमेत पुर्‍याइएको छ ।

विस्थापितलाई बस्तीमा टिकाइराख्न आयआर्जनका लागि होमस्टे सञ्चालन, हस्तकला उद्योग, कुखुरा र पशुपालन, बेमौसमी तरकारी खेतीजस्ता कार्यक्रम चलाउन लागिएको दिनेशले बताए । उपराष्ट्रपति नन्दकिशोर पुनले उद्घाटन गरेको उक्त बस्तीमा सुरुमा ३ सय १० जना बसोबास गर्थे ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०८:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पहिरोमुनि बास

अनिश तिवारी

लिस्तीकोट, सिन्धुपाल्चोक — कालो बादल, चट्याङको ठूलो आवाजसँगै एक्कासि असिना पानी दर्कियो । ‘छम्’ अर्थात् ध्यानपूजामा व्यस्त लिस्तीकोट पाउँ गुम्बाबासीमा एकै पटक भागभाग मच्चियो । बस्तीको माथिल्लो नोकाङ डाँडाको छेउको माटो झर्न थालेपछि भोटेकोसी गाउँपालिका–१ लिस्तीकोट पाउँगुम्बाका कामी शेर्पा आत्तिँदै निर्माणाधीन घरको माथिल्लो तल्लामा उक्लिए ।

‘पहिरो ओइरिएलाजस्तो लाग्छ, त्यसैको त्रासले दिनरात चैन छैन,’ शेर्पाले भने । रातभर उज्यालो बालेर पहिरो हेर्दै बस्ने शेर्पाले अन्योलबीच पुनर्निर्माणमा जुटेको सुनाए ।

‘सरकारले छिटो घर बना भन्छ, जे भए पनि होस् भनेर घर बनाइयो, अहिले पहिरोमुनि घर बनाइरहेछु अब जाने पनि कहाँ ?,’ उनले भने । छिमेकीसँग सय कडा २४ प्रतिशत ब्याजमा चार लाख ऋण लिएर घर बनाइरहेका शेर्पा परिवार राति निदाउन सकेको छैन । भूकम्पले एकै पटक लिस्तीकोटको पाउँगुम्बा, गुम्बाडाँडा, गुम्बाटोल, सिल्दुङ, दथाली, गेञ्जुङको एक हजारएक सय ५२ घर ध्वस्त बनायो । ज्यान बचाउन भागाभाग गर्दा आफ्नै घरमा पुरिएर ६१ जनाले ज्यान गुमाए ।

तीबाहेक दाउरा काट्न गएका दुई जना पहिरोले थिचिए, दर्जनौं घाइते भए । बिहेघरमा छोरीको दुई घण्टापछि मात्रै उद्धार गरेको सम्झँदा लिस्तीकोट दथालीकी ६७ वर्षीया छिङडोमा लामा भावुक देखिइन् । घर बनाउन सरकारले त्यसबेला पनि केही सहयोग नगरेको सुनाउँदै अहिले पनि अन्योलमा पारेको उनले आरोप लगाइन् ।

‘अब नबसेर कहाँ जाने, सरकारले पहिरोमुनिको बस्तीलाई आँखा चिम्लेर बसेको हो ?,’ उनले प्रश्न गरिन् । केही समयअघि विदेशी भूभर्गविद् र इन्जिनियरले अनुगमन गरी बस्ती जोखिमपूर्ण भएको दाबी गरेका थिए । सरकारले यहाँको जस्तै हिमाली वातावरणमा सारे स्थानीय जान तयार छन् । ‘अहिले पाउँगुम्बा ६३ परिवारको बासैउठ्ने अवस्था छ, कहाँ जाने समस्या छ,’ वडाध्यक्ष शेर्पाले भने ।

लिस्तीकोट, मार्मिङ, झिर्पू, तातोपानी, दुगुनाका बाह्रबिसे नगरको सिर्गाचेका हजारौं परिवार अझै पहिरोमुनि बस्न बाध्य छन् । जिल्लाभरका नौ सय १३ जना विस्थापित रहेको र दुई सय ३२ परिवारको लागि विभिन्न स्थानमा जग्गा खरिद प्रक्रिया भइसकेको उनको भनाइ छ । लिस्तीकोटजस्तै विभिन्न स्थानका एक सय ५४ परिवारले पहिरोमुनि घर बनाइसकेका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७६ ०७:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्