क्यान्सरलाई जितेकाहरूले काटे केक

रमेशकुमार पौडेल

चितवन — आठ वर्षअघि भरतपुरको बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल छिर्दै गर्दा पोखराकी सरस्वती दाहाल अधिकारी सरुको मन ढक्क फुलेको थियो । पाठेघरको क्यान्सर भएर उपचारका गर्न छिर्दै गर्दा जिन्दगी आज हो कि भोलि हो भन्ने भाव जागेको थियो ।

बुधबार त्यही अस्पतालको सभा हलमा सरु थिइन् । उनमा रोगको कुनै संकेत थिएन । अनुहारमा मुस्कान थियो । हरपल उत्साहित देखिन्थिन् उनी ।

उनलाई पाठेघरको क्यान्सर भएको २०६७ सालको जेठमा पत्ता लाग्यो । भारतको राजीव गान्धी अस्पतालमा उनको सुरुको उपचार र शल्यक्रिया भयो । त्यसपछि उनी ०६७ सालको मंसिरमा भरतपुरको क्यान्सर अस्पताल आइन् । बाँकी सबै उपचार त्यही भयो । वर्ष दिनमा सबै उपचार पूरा भयो । बेला बेलामा उनी परीक्षणका लागि आउने गर्छिन् । अहिले क्यान्सर निको भएको छ । पाँच वर्षभित्र नबल्झिए रोग निको भएको मानिन्छ ।

बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालको सभा हलमा सरु मात्रै हैन, उनीजस्ता धेरै थिए । त्यसमा पनि विशेष थिइन्, भरतपुर महानगरपालिका २२ पटिहानी पदमपोखरीकी ८१ वर्षीया आशा गुरुङ । उनलाई पाठेघरमा क्यान्सर भएको पत्ता लाग्दा भरतपुरमा भर्खर अस्पताल खुलेको थियो । त्यसैले सुरुमा उनी पनि भारत नै गइन् । भरतपुरमा उपचार सुरु भएपछि त्यो झन्झट पनि हट्यो ।

बुढेसकालमा क्यान्सर हुँदा पनि बाँचिन् । उपचार गरे क्यान्सर निको हुन्छ भन्ने गतिलो उदाहरण योभन्दा अरु के होला । क्यान्सर अस्पतालमा रहेको क्यान्सर रोकथाम, नियन्त्रण तथा अनुसन्धान विभागले पाठेघरमा क्यान्सर भई भरतपुर अस्पतालमा नै उपचार गरी निको भएका नवलपुर, चितवन र मकवानपुर र पोखराका २० जना भेला गरायो । क्यान्सरपछि पनि जीवन सम्भव छ भन्ने सन्देश दिन जन्म दिनमा काटिने केक काटियो ।

उनै ८१ वर्षीया आशा गुरुङले केक काटिन् र सबैलाई बाँडिन् । क्यान्सर अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यले सबैलाई अबिर लगाइदिए, फूलको गुच्छा दिए अनि दोसल्ला ओढाएर सम्मान गरे । जनवरी महिनालाई विश्वभर पाठेघरको मुखको क्यान्सरविरुद्धको अभियानका रूपमा मनाइने गरिन्छ । त्यही सन्दर्भमा क्यान्सर अस्पतालमा पनि कार्यक्रम भएको हो ।

पाठेघरको मुखको क्यान्सर
बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर लाग्नै नदिने सजिला उपाएहरू छन् । यदि लागेको हो भने पनि सुरुमै पत्ता लाग्ने विधिहरू पनि छन् । सुरुमै रोग पत्ता लागेर उपचार गरे पाठेघरको मुखको क्यान्सर लगभग पूर्ण रूपमा निको हुने डा.आचार्यले बताए । तर नेपालमा यस्तो हुने गरेको छैन ।

अस्पतालको क्यान्सर रोकथाम, नियन्त्रण तथा अनुसन्धान विभागका प्रमुख भोला शिवाकोटीका अनुसार पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रमुख १० क्यान्सर रोगमध्ये पर्दछ । भरतपुरको अस्पतालमा सन् २०१७ मा कुल चार हजार ९ सय ७५ क्यान्सर रोगीहरूको उपचार भएको थियो । जसमध्ये पहिलो नम्बरमा फोक्सोको क्यान्सर हुने रोगीहरू ५ सय ७४ जना र दोस्रोमा पाठेघरको क्यान्सर हुने ५ सय ४४ जना रहेको शिवाकोटीले जानकारी दिए ।

‘कुनै कुनै वर्ष त पहिलो स्थानमै पाठेघरका क्यान्सर भएका बिरामीहरूको संख्या पुग्दछ । महिलालाई मात्रै हुने यो क्यान्सर नेपालमा बढ्दो छ,’ शिवाकोटीले भने । उनका अनुसार वर्षमा विश्वभर पाँच लाख ७० हजार महिला पाठेघरको मुखको क्यान्सरका कारणले मर्दछन् । तीमध्ये ९० प्रतिशत महिला नेपाल जस्ता कम विकशित देशका हुने गरेको शिवाकोटीको भनाइ छ ।

विभागका जनस्वास्थ्य अधिकारी रश्मी मुल्मीका अनुसार कम उमेरमा बिहे, कम उमेरमै यौनसम्पर्क, कम उमेरमै बच्चा जन्माउने र एकभन्दा बढी यौनसाथी भएका महिलालाई यस्तो क्यान्सर हुने सम्भावना रहन्छ । यौन अंगमा हुने सूक्ष्म जीवाणु हयुमन पापिलोमा भाइरस (एचपीभी) पनि पाठेघरको मुखको क्यान्सर गराउने कारण हो । खानपान, चुरोट बिँडी, रक्सी, यौन रोग, गुप्तांगको सरसफाइ अभावले पनि क्यान्सर हुन सक्छ । ‘९० प्रतिशत कारण हाम्रो आफ्नै जीवनशैली र रहनसहन हो,’ मुल्मीले भनिन् ।

अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यका अनुसार परीक्षण गर्ने हो भने १० वर्षपछि पाठेघरको मुखको क्यान्सर हुने अवस्था छ भने कुरा पनि पहिल्यै पत्ता लाग्दछ । भीआईए परीक्षणबाट यस्तो थाहा हुन्छ । जुन परीक्षण क्यान्सर अस्पतालमा छ र । समुदायमा गएर पनि तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीबाट सजिलै गर्न सकिने अवस्था छ । पाठेघरको क्यान्सरको उपचार अरूको भन्दा सस्तो पनि छ ।

क्यान्सर जितेका महिलाहरूले समाजमा यस्तो सन्देश पुर्‍याउन सक्ने कार्यक्रममा सहभागीहरूले बताए । अस्पतालले महिला स्वयंसेविकाहरूका लागि पनि क्यान्सर सम्बन्धी प्रशिक्षणहरू दिँदै आएको छ । ‘क्यान्सर जटिल खालको रोग हो । यसलाई लुकाउनुपर्छ भनेर मानिस यहाँ दैलोको अस्पताल छाडेर विदेश पुगेका छन् । तपाईंहरू यही उपचार गरेर निको भएर सचेतना जगाउने काममा पनि जुट्नुभएको छ । जुन हदैसम्मको महान् काम हो,’ अस्पतालका कार्यकारी निर्देशक डा.विजयचन्द्र आचार्यले भने ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७५ ०७:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सम्बन्धविच्छेदका मुद्दा बढे 

पुरुषद्वारा ७५ थान
महिलाद्वारा १३३ थान
कान्तिपुर संवाददाता

हेटौंडा — गत भदौ १ गतेदेखि मुलुकमा लागू भएको नयाँ संहिताले सहज बनाएपछि अदालत गएर सम्बन्धविच्छेद गर्ने पुरुष पनि बढेका छन् । भदौदेखि पुससम्मको ५ महिनामा जिल्ला अदालत मकवानपुरमा २ सय ८ वटा सम्बन्धविच्छेदका उजुरी परेकामा महिलाका १ सय ३३ छन् भने ७५ पुरुषले उजुरी दर्ता गराएका छन । 

सम्बन्धविच्छेदका लागि अदालत जाने पुरुषको संख्या गत आर्थिक वर्षमा शून्य थियो । महिलाले दर्ता गराएका १ सय ३३ मुद्दामध्ये ७७ वटाको फैसला भइसकेको छ । पुरुषका तर्फबाट दर्ता भएका ७५ मध्ये ७ वटामात्र फैसला भएका छन् ।

६८ वटा फैसला हुन बाँकी छन् । ‘महिलाले सम्बन्धविच्छेदको निम्ति अदालतमा दिएको उजुरीमा मेलमिलापमार्फत पुरुषको पनि छिटै सहमति हुने भएकाले फैसला चाँडै हुने गरेको छ,’ स्रेस्तेदार केशवराज कौशिकले भने, ‘पुरुषले दिएको उजुरीमा महिलाको सहमति नभएकाले फैसला हुन समय लागेको हो ।’ मेलमिलापमार्फत सहमति हुन नसकेमा सम्बन्धविच्छेदको मुद्दा फैसला गर्न कम्तीमा एक वर्ष कुर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था छ । पतिपत्नीबीच सम्बन्धविच्छेद नहोस्, मिलेर बसून् भन्ने उद्देश्यले एक वर्ष कुर्नुपर्ने कानुनी व्यवस्था गरिएको हो ।

‘सम्बन्धविच्छेदका बारेमा अदालतमा बुझ्न आउने पुरुषको संख्या बाक्लै छ,’ अदालतका एक कर्मचारीले भने, ‘महिलाका कारण पुरुषहरू थिचोमिचोमा परेका रहेछन् क्यारे, त्यसैले बुझ्न आउने र उजुरी दर्ता गर्ने पनि बढो नै छ ।’ पहिले महिलाका तर्फबाट सम्बन्धविच्छेदको उजुरीको ओइरो लाग्थ्यो । गत आवमा अदालतमा महिलाका तर्फबाट सम्बन्धविच्छेदका ४ सय १ उजुरी परेका थिए । तीमध्ये २ सय ९१ वटा मुद्दा फैसला भएको जिल्ला अदालत मकवानपुरले जनाएको छ ।

नयाँ देवानी संहिताको भाग ३ को परिच्छेद ३ मा सम्बन्धविच्छेदसम्बन्धी व्यवस्था छ । त्यसमा महिलाका लागि भएका व्यवस्था पुरुषका लागि पनि राखिएका छन् ।लगातार तीन वर्ष बेखबर बाहिर बसेमा, अंगभंग हुने गरी कुटपिट गरेमा, शारीरिक र मानसिक हिंसा गरेमा पत्नीविरुद्ध पति अदालत जान सक्छन् । पत्नीले अरू कुनै परपुरुषसित यौनसम्बन्ध राखेको अवस्थामा पनि सम्बन्धविच्छेद हुन सक्छ ।

‘समानताका नाममा कानुनले पुरुषको सम्बन्धविच्छेद खुकुलो बनाएको छ,’ अधिवक्ता मदन दाहालले भने, ‘यसले सम्बन्धविच्छेद गर्न चाहने पुरुषको संख्या अदालतमा बढेको हो ।’ विगतमा स्वतन्त्र हुने नाममा ससाना मनमुटावमा पनि पतिपत्नीबीच सम्बन्धविच्छेद हुने क्रम बढेको छ । विवाह भएको वर्ष दिन नपुग्दै सम्बन्धविच्छेद गर्ने युवाको जोडी पनि छ । गत आवमा जिल्ला अदालत मकवानपुरमा विवाह गरेको ११ महिना पनि नपुग्दै ३ जोडीले सम्बन्धविच्छेदका लागि उजुरी दर्ता गराएका थिए ।

‘सम्बन्धविच्छेदलाई महिला र पुरुष दुवैको हकमा खुकुलो बनाउँदा सामाजिक र पारिवारिक सम्बन्धमा असर पर्ने र छोराछोरीहरूको भविष्य अन्धकारमय वन्ने देखिन्छ,’ अदालतका एक कर्मचारीले भने, ‘यो नयाँ संहिताले समाजलाई थप विखण्डनतर्फ लैजान्छ कि जस्तो लाग्छ ।’ नयाँ संहिता कार्यान्वयनमा आएपछि जिल्ला अदालत मकवानपुरमा ६० वर्ष पार गरिसकेका २ वृद्धले पनि पत्नीसँग सम्बन्धविच्छेदका लागि उजुरी दर्ता गराएका छन् ।

५ सय ५९ मुद्दा फैसला
जिल्ला अदालत मकवानपुरमा चालू आवको ६ महिनामा ८ सय १३ वटा मुद्दा दर्ता भएका छन । गत आवको फैसला हुन बाँकी ६ सय ३९ मुद्दासहित जिल्ला अदालत मकवानपुरमा पुस अन्तिमसम्म १ हजार ४ सय ५२ मुद्दा थिए । तीमध्ये ५ सय ५९ अर्थात् ३८ प्रतिशत मुद्दा फैसला भइसकेका छन् । ८ सय ९३ मुद्दा फैसला हुन बाँकी रहेको स्रेस्तेदार कौशिकले बताए । जिल्ला अदालतका अनुसार २ वर्ष नाघेका एउटा पनि मुद्दा छैनन् ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७५ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्