किसानले पाएनन् दुई वर्षअघिको भुक्तानी

लक्ष्मी साह

बारा — बारा र पर्साका उखु किसानले दुई वर्षअघिको भुक्तानी अझै पाउन सकेका छैनन् । बाराको रिलायन्स चिनी मिलले आर्थिक वर्ष २०७४/७५ सिजनताकाको डेढ करोड बक्यौता नतिरेको हो । मिलले दुवै जिल्लाका ११ हजार ६५ किसानको १ करोड ५४ लाख ८६ हजार रुपैयाँ तिर्न बाँकी छ । 

मिलले उखुको सरकारी मूल्यभन्दा कम भुक्तानी दिएको थियो । त्यति बेला प्रतिक्विन्टल उखुको सरकारी मूल्य ४ सय ७१ रुपैयाँ २८ पैसा थियो । तर, मिलले प्रतिक्विन्टल उखुमा ५ रुपैयाँ २८ पैसा कम अर्थात् ४ सय ६६ रुपैयाँ दिएको थियो । त्यस बेला किसानले २९ लाख ३३ हजार क्विन्टल उखु मिललाई दिएका थिए । उद्योगीले बक्यौता नतिरेर दुई वर्षदेखि जालझेल गर्दै आएको उखु उत्पादक किसान संघका अध्यक्ष वीरेन्द्र कुसवाहाले बताए । ‘किसानहरू बक्यौता माग्यामाग्यै छन्, उद्योगीले अटेर गर्‍यागर्‍यै छन्,’ उनले भने । भुक्तानी नपाएपछि अगुवा किसानहरू संघको नेतृत्वमा २०७५ भदौमा प्रधानमन्त्रीकहाँ डेलिगेसनमा गएका थिए । उनीहरूले सरकारबाट पनि अनुदान नपाएको गुनासो गरेका थिए ।


किसानको गुनासोपछि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले बक्यौता तिर्न मिलका सञ्चालक राजकुमार अग्रवाललाई २०७५ भदौ २२ मा निर्देशन दिएका थिए । त्यसको तीन दिनभित्रै सरकारले अनुदानबापतको रकम पठाएको थियो । तर, मिलले हालसम्म भुक्तानी दिएको छैन । उद्योगी अग्रवालले प्रधानमन्त्रीको निर्देशन स्वीकार्य नहुने बताउँदै आएका छन् । उनले यसबारेमा थप प्रतिक्रिया दिन मानेनन् ।


कलैया उपमहानगरपालिका–१६ मझौलियाका वैद्यनाथ राम चमारले मिलले ४० हजार रुपैयाँ भुक्तानी नगरेको बताए । अरुको १५ कठ्ठामा उखु खेती गरेका उनले सरकारको अनुदान पनि पाउन नसकेको गुनासो गरे । उनका छिमेकी धर्मराज महताको पनि भुक्तानी मिलले दिएको छैन । ‘उधारो उखु खेती गर्नु अभिशाप भएको छ,’ उनले भने, ‘१ लाख ६५ हजार पाउनु पर्नेमा ६५ हजार बक्यौता नै छ । तिर्न कसैले चासो दिएका छैनन् ।’


सरकारले चालु वर्षमा किसानलाई दिनुपर्ने अनुदान पनि पूरा दिएको छैन । किसानले अनदानबापत १८ करोड ३६ लाख रुपैयाँ पाउनुपर्नेमा १२ करोड मात्र पाएका छन् । किसानले प्रतिक्विन्टल ६५ रुपैयाँ २८ पैसा पाउनुपर्नेमा ४४ रुपैयाँको दरले मात्र कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा बजेट आएको छ । २१ रुपैयाँ २८ पैसा अझै बाँकी रहेको मझौलियाका किसान धर्मवीर कुसवाहाले बताए । प्रकाशित : फाल्गुन १२, २०७६ १०:१२

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

छुटेन ओखलको भर

तुलाराम पाण्डे

कालीकोट —  पाँच दशक नाघिसक्यो । १३ वर्षको उमेरमा पहिलोपटक ओखल समातेकी नरहरिनाथ–१ कोटवाडाकी ६३ वर्षीया मंगली विष्टले अझै पनि गाउँका दिदीबहिनीलाई धान कुट्न सघाउँछिन् । विवाहको मौसम भएकाले पनि जन्तीलाई भात खुवाउन धान कुटेर चामल निकाल्न स्थानीयलाई भ्याइनभ्याई छ । ‘हाम्मा (हाम्रो) त हात नै मिल हुन्,’ मंगलीले भनिन्, ‘धान कुट्दै, जाँतो पिस्दै जुनी बित्यो ।’

विकासक्रममा गाउँगाउँमा सडक र बिजुली पुगे पनि ग्रामीण क्षेत्रमा महिलाका हातमा भने ‘हाते मिल’ मानिने ओखल र मुसल छुटेका छैनन् । स्थानीय गंगाबहादुर विष्टको घरमा विवाह उत्सवमा एक दिनमै दुई बोरा धान कुटेको मंगलीले सुनाइन् । कोटवाडाको लामापहरामा धान कुट्ने र तेल पेल्ने ठूल्ठूला दुईवटा ओखल छन् । दुईवटा ओखल भएकालाई ‘जौला ओखल’ भनिन्छ । गाउँमा विवाह, जन्म, मेलापर्व भए स्थानीय त्यहीँको ओखलमा धान कुट्न आउँछन् ।

जमुना विष्टले सामूहिक रूपमा साथीसँग धान कुट्दा रमाइलो हुने बताइन् । ‘घरको धान एक्लै कुट्दा अल्छी लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘समूहमा गाउँका धेरै दिदीबहिनीसँग काम गर्दा सुख–दुःखका बात मार्दै काम गर्दा रमाइलो पनि हुन्छ ।’

कालीकोटमा परम्परागत ओखलमा धान कुटेर भात खाने बाध्यता अझै टरेको छैन । यहाँका अधिकांश नागरिकले ओखलमा कुटेको चामल नै पकाएर खाने गरेको जिल्ला घरेलु तथा साना उद्योग समितिका सदस्य जनक शाहीले बताए । ठूलो ढुंगालाई फलामले खोपेर कडा काठ (सानन, साल, ठिन्के) को मुसल बनाएर धान कुट्ने गरिन्छ ।

खाँडाचक्रको ताडी, थिर्पु, रास्कोट, लालु, गेलाको कुनी, मेहेलमुडी, चिल्खायालगायत सीमित ठाउँमा धान कुट्ने मिल सञ्चालन भए पनि धेरै स्थानीय परम्परागत ओखलमा मुसलले धान कुट्छन् । मिल हुँदा महिलाको कार्यबोझ घट्ने भए पनि विपन्न महिला मिल नजाने गरेको नरहरिनाथ गाउँपालिका उपाध्यक्ष मनशोभा बुढा बताउँछिन् । आयमूलक काममा जोड्न सीपमूलक तालिमसहित सुधारिएको घट्ट, कुटानीपिसानी मिल सञ्चालन गर्न गाउँपालिकाले विभिन्न संघसंस्थासँग समन्वय गरिरहेको उनको भनाइ छ ।

जिल्ला घरेलु तथा साना उद्योग विकास समितिका अनुसार जिल्लाभर चार हजार परम्परागत घट्ट, प्रत्येक घरधुरीमा ओखल र मुसल तथा १२ ठाउँमा कुटानीपिसानी मिल सञ्चालनमा छन् । विद्युत्को पहुँच नभएको ठाउँमा डिजेलबाट मिल चलाउनुपरेकाले कुटानीपिसानी महँगो पर्ने गरेको खाँडाचक्र नगरपालिका–३, ताडीका मिल सञ्चालक खड चौलागाईंले बताए । उनले मकै पिसेको र धान कुटेको प्रतिकिलो ५ रुपैयाँ लिने गरेका छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन १२, २०७६ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×