मनसुनमा सधैं बाढीको पिरलो- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मनसुनमा सधैं बाढीको पिरलो

जितेन्द्र साह

विराटनगर — तटबन्ध नहुँदा बर्सेनि मनसुनमा खोलाको पानी पसेर स्थानीयको घर डुब्छ । अनि, उनीहरु ज्यान जोगाउन पोकापोकी बोकेर नजिकैको सुरक्षित स्थलमा शरण लिन्छन् । स्थानीय निकाय, प्रहरी र संघसंस्थाले दिएको खान्छन् । जसोतसो रात काट्छन् । पानी सुकेपछि घर फर्कन्छन् ।

बाढीले बगाएर ल्याएको हिलो, माटो, बालुवा र फोहोर पन्छाएर बस्छन् । पुनः बाढी आए पछि सरसमान बोकेर विद्यालयकै शरण लिन्छन् । यो क्रम मनसुन नसकिउन्जेलसम्म चल्छ ।

विराटनगर महानगरपालिकाको सिमराही बखरी, दरैया, ब्रहमपुरा र रामपुर बस्तीबासीले मनसुनमा बर्सेनि भोग्ने पीडा हो यो । यी बस्तीहरुमा मजदुरी गरेर खाने विपन्न समुदायको बाहुल्य छ । ‘यो हरेक वर्षको दुःख हो, हामीले बाढीको प्रकोप खेप्दै आएको ४० वर्ष भइसक्यो,’सिमराही बखरी बस्तीका ६० वर्षीय भुटन ऋषिदेवले भने,‘खोलामा बाँध भयो भने वर्षेनी यो समस्या भोग्नु पर्दैन तर नेताहरुलाई भन्दाभन्दा थाकिसक्यौं ।’

पाँच जनाको परिवारसहित बस्ने ऋषिदेवको घरदेखि केही परबाट केशलिया खोला बग्छ । जलस्तर बढेपछि हुने तीव्र कटानले खोलाको पानी बस्तीमा आउने गरेको उनले बताए ।

‘नेताहरुले चुनावको बेलामा जितेमा तटबन्ध गरिदिन्छौं भन्ने आस्वासन दिन्छन्, भोट दिएर जिताए पछि बिर्सिन्छन्,’युवा मजदुर दीपचन्द ऋषिदेवले भने । उनी नवजात शिशुसहित सात जनाको परिवारसँगै यो बस्तीमा बस्छन् । ‘मनसुनसम्म हामीलाई गासको भन्दा बासको समस्या हुन्छ,’उनले भने,‘गासको प्रबन्ध त भइराखेकै छ ।’

बाढीको पानी राम्ररी नसुकेकोले सिमराही बखरी बस्तीको १ सय ५० जनामध्ये धेरैजसो लालाबालासहित स्थानीय बखरी निमाविमा शरण लिइरहेका छन् । महानगरपालिका, वडा कार्यालय र समाजसेवी संघसंस्थाले उनीहरुका लागि भुजा, च्याउच्याउ, भुजिया, दालमोठ र पानीको प्रबन्ध गरिरहेका छन् ।

‘केही घन्टा मौसम सफा भयो भने घर फर्किने आश हुन्छ, पुनः पानी परेपछि घरभित्रै रात काटन कठिन हुन्छ,’स्थानीय गृहिणी कृति ऋषिदेवले भनिन् । उनी दुई लालाबालासहित विद्यालयमा बसिरहेकी छन् । दुई सन्तानसहित चार सदस्यीय परिवारकी बोधीदेवी र ८ सदस्य परिवार भएकी किसनीदेवीको दुखेसो पनि उस्तै छ ।

उनीहरु मंगलबार बिहान विद्यालयको बरन्डामा भुजा र च्याउच्याउ खाँदै भेटिए । बाढीमा घर डुबेर भत्केका विपन्न यादव परिवार पनि विद्यालयमा शरण लिन बाध्य छन् । ‘हामी ऐलानी जग्गामा घर बनाएर बसेका सुकुम्बासी पनि होइनौं,’४७ वर्षीय मदन यादवले भने,‘नम्बरी जग्गा किनेर घर बनाइ बसेका हौं ।’

सात सदस्यीय परिवार भएका उनले सहरबजारमा महँगो जग्गा किन्न नसकेर यहाँ बस्न बाध्य भएको बताए । महानगर विराटनगरलगायत मोरङको खोला छेउका विभिन्न बस्तीहरुका १ सय १६ घरपरिवार बाढीबाट प्रभावित छन् । खोलाको पानी घरमा पसेपछि उनीहरुले वरिपरिको विद्यालय, छिमेकीकोमा र सुरक्षित स्थानमा शरण लिन्छन् ।

केशलिया नदीकै किनारमा रहेको विराटनगर–६, ब्रहृमपुरामा महानगरपालिकाभरिकै फोहोर थुपारिन्छ । तर मुसलधारे वर्षा र बाढीमा यो पूरा क्षेत्रमा आवागमन अवरुद्ध हुनेगरी डुबान एवं कटान हुन्छ । यसले गर्दा संकलित फोहोर यहाँसम्म ल्याइ पुर्‍याउनलाई बाढीको पानी सुक्नै पर्छ ।

अविरल वर्षाले यहाँको सडक बगाएर बस्ती एवं खेतबारीमा समेत खोलाको पानी प्रवेश गरेर क्षति पुर्‍याएको स्थानीय कृषि मजदूर श्यामानन्द ऋषिदेवले बताए । उनका अनुसार यहाँ मात्र नभएर मोरङभरिका केशलिया, सिंघिया, चिस्याङ र बक्राहालगायतका खोलामा सर्वत्र तटबन्ध नगरिँदा बर्सेनि बाढीले स्थानीयबासीको घरखेतमा ठूलो नोक्सानी हुँदै आएको छ ।

‘खोलामा बाँध हुने हो भने यो समस्या भोग्नु पर्दैन तर कतै बाँध गरिएको छ, कतै छैन, कतै गरिँदैछ, यस्तो गरेको पनि वर्षौं भइसक्यो, कहिले पूरा हुने हो ? कसैलाई थाहा छैन,’ऋषिदेवले भने ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७७ १७:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मोरङमा सलहसँगै ‘वेस्टर्न टेन्ट क्याटरपिलर’को डर

जितेन्द्र साह

विराटनगर — सलह समस्याको समाधान नहुँदै खेतबारीमा ‘वेस्टर्न टेन्ट क्याटरपिलर’ नामक नयाँ झुसिलकीराको प्रकोप सुरु भएको छ । मोरङको जहदा गाउँपालिकाको खेतबारीमा यो कीरा देखिएको छ । प्रदेश १ को राजधानी विराटनगरबाट यो गाउँपालिका करिब १३ किमि पूर्वदक्षिणमा पर्छ ।

कर्कलाको पातमा देखिएको ‘वेस्टर्न टेन्ट क्याटरपिलर’ नामक नयाँ झुसिलकीरा । तस्बिर सौजन्य : सौरभसिंह राजपुत

बोटबिरुवामा माकुरोको जालो लगाई बस्ने यो कीरा अहिले विशेषगरी आँपका बोट र कर्कलोमा देखिएको गाउँपालिका कार्यालयका कृषि प्राविधिक सौरभसिंह राजपुतले जानकारी दिए । ‘आँपका बोटमा यसको असर बढी छ,’ उनले भने, ‘आँपको पात गुलियो भएर पनि हुन सक्छ ।’ पूर्वका खेतबारीमा दुई सातादेखि यो कीरा देखापरे पनि स्थानीयले वास्ता नगरेको उनको भनाइ छ ।

गाउँपालिकाको कृषि शाखाको प्राविधिक टोलीले स्थलगत अवलोकन गरेर कीराको पहिचान गरेको जहदाका किसान एवं जेटीए राजेन्द्र साहले बताए । ‘यो कीराले पात खाइरहेको पाएका छौं, फैलिएर अन्य बालीनालीलाई पनि असर पार्ने हुनाले नियन्त्रणमा लागिसकेका छौं,’ राजपुतले भने । झुसिलकीराको यो नयाँ प्रजाति नेपालमा हालै भित्रिएको हुन सक्ने विराटनगरस्थित बाली संरक्षण प्रयोगशालाका अधिकृत मुकेश यादवको भनाइ छ । यो कीरा क्यानडाको दक्षिण, अमेरिकाको पश्चिम र मेक्सिकोमा पाइने गरिए पनि यहाँ कहाँबाट आयो भन्ने यकिन हुन नसकेको उनले बताए ।

‘यो कीरालाई विषादीले सहजै मार्ने हुनाले चिन्ता गर्नुपर्दैन,’ यादवले भने । यसलाई मार्न क्लोरोपायरिहपोस २० प्रतिशत इसी नामक सम्पर्क विषादी प्रयोग गर्नेबारे किसानलाई जानकारी दिइसकेको उनले जानकारी दिए । ‘यो कीरा आगोले पनि मर्छ तर बोटलाई असर पार्ने हुनाले विषादीकै प्रयोग गरिरहेका छौं,’ प्राविधिक राजपुतले भने ।


अत्यधिक वर्षाले मकै, तरकारी र धान खेत डुबानमा परेर यहाँको किसान मर्कामा छन् । त्यसमाथि यो कीराले पात खाएर आँपको बोटलाई नष्ट गरेको उनले जनाए । एउटा बोटको पात सखाप पारेपछि यो कीराहरु अर्को बोटतिर लाग्ने गरेको राजपुतले बताए । ‘कटहरको बोटमा भने यो कीरा देखिन्न, पात नमिठो भएर होला,’ उनले भने ।

कृषक बहुल जहदाका हरेक घरमा एक/दुई आँपका बोट छन् । कृषि प्राविधिक राजपुतकै दुई बिघा जग्गामा आँपका बोट छन् । यो गाउँपालिकानजिकैको पारी बिहारको सुन्दरी मठमा बर्सेनि फागुनमा लाग्ने धार्मिक मेलामा सस्तोमा आँपका बिरुवा पाइने हुनाले स्थानीयले किनेर ल्याउने गरेका छन् ।

अन्य मुलुकमा मे र जुनमा यो कीरा देखिने गरेको प्राविधिक बताउँछन् । जीउभरि रौं हुने यो कीरा ४/५ सेमि लामो हुन्छ । टाउको नीलोकालो र शरीरको रङ कालो, सुन्तला एवं नीलोको मिश्रण हुन्छ । यो विशेषगरी रातिपख जालोबाट बाहिर निस्केर आहार खान्छ ।

प्रकाशित : असार १७, २०७७ ०७:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×