नयाँ पुस्तालाई बाजा चिनाउँदै- प्रदेश १ - कान्तिपुर समाचार

नयाँ पुस्तालाई बाजा चिनाउँदै

कान्तिपुर संवाददाता

पाँचथर — प्राङबुङ ६ पाँचथरका बमबहादुर केरुङ स्कुल–स्कुल पुग्छन् । उनको उद्देश्य स्कुलका बालबालिकालाई पौराणिक बाजा चिनाउनु हो । लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका बाजा चिनाउने ध्याउन्नमा रहेका उनी अधिकांश बाजा बजाएर सुनाउँछन् ।

मुरली, बाँसुरी, मुर्चुङ्गा, बिनायो, टुंगना बजाएर सुनाउँछन् । उनको खास खुबीचाहिँ नाकले मुरली बजाउनु हो । नाकले मुरली बजाएर सुनाएपछि बालबालिका उनको नजिक आउँछन् । अनि त्यही मौकामा अरू पुराना बाजाबारे जानकारी दिन्छन् ।


लगातार १८ घण्टासम्म मुरली बजाउन सक्ने दाबी गर्ने केरुङ रुखका पात बजाएर पनि नयाँ/नयाँ भाका निकाल्छन् । यही कला लिएर अहिलेसम्म ३ हजार ७५ वटा विद्यालयमा पुगेको उनको दाबी छ ।


नेपाल र भारतको सिक्किमका विद्यालयमा पुगेका हुन् । ‘नेपालको तुलनामा सिक्किमका धेरै विद्यालयमा पुगेको छु,’ उनले भने, ‘बेइजिङ, हङकङ र थाइल्यान्डमा गएर पनि प्रस्तुति दिएँ ।’ ५६ वर्षीय उनी विद्यालयमा पुगेर जान्ने गरी सिकाउनै त नसकिने तर उत्प्रेरणा जगाउन सकिने बताउँछन् ।


‘बालबालिकाले भएको प्रतिभा देखाउन पाएका हुँदैनन्, सिक्ने रहर भएकाले त्यो मौका पनि पाएका हुँदैनन्,’ केरुङले भने, ‘यसरी स्कुलमा पुगेर देखाएपछि बालबालिकामा उत्प्रेरणा जाग्छ र खोजीखोजी सिक्छन् ।’ आफूले बजाउँदै गर्दा कतिपयले म पनि सक्छु भन्दै त्यही प्रयास गर्ने गरेको सुनाउँछन् ।


उनको अर्को कला भनेको चराचुरुङ्गी र जंगली जनावरको स्वर निकाल्नु हो । उनीहरूको आवाज निकालेर जंगलका चराचुरुङ्गी भेला पार्न सक्ने उनको दाबी छ । स्याल, कुकुर, फ्याउरो, बाँदर, ढेडु, काग, कल्चेउडो, मयुर लगायतको आवाज सुनाउँछन् । झोलामा पुराना बाजा बोकेर हिँड्ने उनका धेरै प्रस्तुति भारत दार्जिलिङ, पश्चिम बंगालका सार्वजनिक कार्यक्रममा पनि भएका छन् । नियमित योगसाधनाबाट आफूले यी कला प्राप्त गरेको उनको कथन छ । नाकमा मुरली छिर्नासाथ काउकुती लाग्ने भएकाले यो विधामा भने दोस्रो प्रतिभा जन्मन कठिन रहेको उनको तर्क छ । लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका बाजाहरू आफैंले बनाउने उनी त्यसबाट आम्दानी पनि गर्छन् । वाद्य सामग्री बिक्री र कार्यक्रमको पारिश्रमिक उनको मुख्य आम्दानी हो ।


राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्रीलाई आफ्नो कला देखाउने चाहना भएका उनको राजधानीमा आयोजित कार्यक्रममा नाकले घण्टौं मुरली बजाएर गिनिज बुकमा नाम लेखाउने चाहना छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन १८, २०७६ १२:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शिक्षक अभावमा तीन विषय पढाइ भएन

६७ प्रतिशत दलित बालबालिका पढ्ने विद्यालयका विद्यार्थी नपढीकनै परीक्षा दिँदै
भरत जर्घामगर

(सिरहा) — वार्षिक परीक्षा आउन महिना दिन बाँकी भए पनि सिरहाको लहान नगरपालिका ११ स्थित आधारभूत विद्यालय पिडरबोनीमा तीनवटा विषयको पठनपाठन नै भएको छैन । शिक्षक अभावमा पठनपाठन नभएको हो । 

कक्षा १ देखि ८ सम्म पढाइ हुने विद्यालयमा चार जना शिक्षक मात्र दरबन्दीमा कार्यरत छन् । ती सबै प्रावि दरबन्दीका हुन् । विद्यालयमा दुई सय विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । तीमध्ये दलित राम, पासवान, डोम समुदायका १ सय ३४ बालबालिका छन् । जिल्लाका सामुदायिक विद्यालयमा चैत १६ देखि वार्षिक परीक्षा तालिका तोकिएको छ । ‘परीक्षा आइसके पनि विद्यालयमा नैतिक शिक्षा विषयको पठनपाठन भएको छैन,’ कक्षा ७ का श्रवणकुमार रामले भने, ‘पढाइ नै नभएको विषयको परीक्षा कसरी दिनु, केही जानेका छैनौं ।’ उनका अनुसार नैतिक विषयमात्र होइन, परीक्षा नजिकिए पनि पेसा र स्वास्थ्य विषयको समेत दुई वटा पाठ मात्र अहिलेसम्म पढाइ भएको छ ।

‘तीन वटा विषय पढ्न पाएका छैनौं,’ उनले भने, ‘कसरी परीक्षामा उत्तीर्ण हुने भन्ने चिन्ता छ ।’ कक्षा ८ का पुजाकुमारी चौधरीले तीन वटा विषयको पठनपाठन नहुँदा आफूहरू पढाइमा कमजोर भएको दु:खेसो पोखिन् । ‘शिक्षकले ती विषयको पाठ पढाएकै छैनन्,’ उनले भनिन्, ‘ती विषयमा फेल हुने पिर लागेको छ ।’

सरकारले गुणस्तरीय शिक्षाको नारा लगाए पनि आफूहरू सामान्य शिक्षाको पढाइबाट समेत वञ्चित हुनुपरेको विद्यार्थीको दु:खेसो छ । विद्यालयका प्रधानाध्यापक बिलट चौधरीले ०६८ देखि शिक्षा कार्यालयले ६, ७ र ८ कक्षा पठनपाठनको स्वीकृति दिए पनि त्यसअनुसार शिक्षक दरबन्दी नथप्दा विद्यालयको पठनपाठन प्रभावित भएको बताए । ‘वार्षिक परीक्षा नजिकिए पनि शिक्षक अभावमा कक्षा ६ देखि ८ सम्मको केही विषयको पढाइ सुरु गर्न सकेनौं,’ उनले भने, ‘कक्षागत शिक्षक भए पनि पढाइ सुचारु हुन्थ्यो, त्यो समेत हुन सकेन ।’ उनले आफूहरूले पटक पटक शिक्षक थप गर्न माग गरे पनि कुनै सुनुवाइ नभएको बताए ।

‘प्रावि दरबन्दीका चार जना शिक्षकले आलोपालो कक्षा धानेका छौं,’ उनले भने, ‘यसैकारण पनि सबै विषय पढाउन भ्याएनौं ।’ दिनमा आठ घण्टी पढाइ हुने भए पनि एकै शिक्षकले दुई वटा कक्षा भ्याउनुपर्ने बाध्यता रहेको शिक्षक जीवछ महतोले सुनाए । ‘कक्षागत शिक्षक अपुग छ,’ उनले भने ‘हामी प्रावि दरबन्दीका शिक्षकले कक्षा ६, ७ र ८ का पाठ्यपुस्तक पढाउनुपरेको छ ।’

विषयगत शिक्षक नभएसम्म गुणस्तरीय शिक्षाको कल्पना गर्न पनि नसकिने उनले बताए । विद्यालय व्यवस्थापन समितिका सदस्य सूर्यनारायण रामले ६७ प्रतिशत दलित बालबालिका अध्ययनरत विद्यालयलाई नगरपालिकाले समेत बेवास्ता गरेको आरोप लगाए । ‘सरकारले शिक्षामा ठूलो रकम लगानी गरेको छ,’ उनले भने, ‘तर हाम्रो विद्यालयमा बढी दलित बालबालिका पढ्ने भएकाले थप शिक्षक दरबन्दीमा सम्बन्धित निकायले बेवास्ता गरे, हाम्रा बालबालिकाको भविष्यमाथि खेलबाड भएको छ ।’

पीडरबोनीस्थित आधारभूत विद्यालयजस्तै जिल्लामै पुरानो र ठूलो लहान नगरपालिका क्षेत्रभित्र ५९ सामुदायिक विद्यालय छन् । ती विद्यालयमा दरबन्दीअनुसार शिक्षक छैनन् । जसका कारण नगरपालिकाले गुणस्तरीय शिक्षाको नारा पूरा गर्न त परै जाओस्, बालबालिकालाई सामान्य शिक्षा दिनसमेत सकस छ । लहान नगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत खेमनन्द भुसाल नगर क्षेत्रका सामुदायिक विद्यालयको अवस्था नाजुक भएको बताउँछन् ।

‘कक्षा १ देखि ५ सम्मका विद्यालयमा दरबन्दी अनुसार शिक्षक भए पनि ६ देखि मावि तहका विद्यालयमा शिक्षक अपुग रहेकाले गुणस्तरीय शिक्षा हुन सकेको छैन,’ उनले भने, ‘नयाँ शैक्षिक सत्रदेखि शिक्षक थप गर्ने तयारी गरेका छौं ।’

प्रकाशित : फाल्गुन १८, २०७६ १२:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×