अतिथिलाई पानीअमला र चियाको माला

ग्रामीण पर्यटन प्रवर्धन गर्ने भनिए पनि स्थानीय उत्पादनलाई महत्त्व दिन सकिएन
विप्लव भट्टराई

इलाम — दुई साताअघि भारतको कोलकत्तासहित पश्मिम बंगाल र नेपालका पर्यटन कर्मी इलामका विभिन्न ठाउँको प्रचार र प्रवर्धनका लागि मोटरसाइकल यात्रामा निस्किए ।

इलाम सदरमुकामबाट सन्दकपुर गाउँपालिकाका पर्यटकीय क्षेत्रको प्रचारमा निस्किएको टोलीलाई गाउँपालिकाकातर्फबाट जमुनाको ढापपोखरीमा स्वागत गरियो । स्वागतका लागि लाइनै बसेकाहरूको हातमा फूलसहित पानीअमला र चियाको मुनाको माला थियो ।

उनीहरूले सबै मोटर साइकल यात्रीसहित अभियानका क्रममा पुगेकाहरूको गलामा त्यही माला पहिराइदिए । अतिथिलाई खादा, दोसल्ला अथवा फूलको मालाले स्वागत र सम्मान जनाउने पुरानै चलनभन्दा फरक नौलो शैली यहाँ अपनाइएको हो । स्थानीय उत्पादनको प्रचारसहित खर्च जोगाउनकै लागि स्थानीयले यो शैलीको अभ्यास गर्दै आएका छन् ।

पानी अमला र चियाको प्रयोग अतिथिलाई पनि निक्कै नौलो लागेको थियो । लामो यात्राका क्रममा थाकेका कतिपय यात्रीले मालाको विषयमा जिज्ञासा राख्न सुरु गरिहाले । जंगल र सेपिलो क्षेत्रमा भुइँमा फल्ने एक प्रकारको खाद्यवस्तु भएको जानकारी पाएपछि कतिपयले गलाबाटै तानेर कुटुकुटु खानसमेत थालेका थिए ।

पानीको मात्रा प्रशस्तै हुने भएकाले गर्मी भएका बेला र थकान महसुस हुँदा परम्परादेखि नै पानी अमला खाने चलन गाउँमा छ । बंगालीसहितका पर्यटकले स्वागतकोशैलीसहित जिब्रो भिजाउन पनि काम दिएपछि खुलेरै प्रशंसा गरे ।

‘यहाँका सुन्दर पर्यटकीय क्षेत्रमा बंगाली र पश्चिमा पर्यटक भित्र्याउने सोचले आयोजित कार्यक्रममा स्थानीय उत्पादनको ठूलो महत्त्व हुन्छ,’ टोलीका सदस्य ओशन लेप्चाले भने, ‘बोकेर लैजानु पर्ने झन्झट पनि नहुने मुख मिठ्याउन पनि पाइने भएकाले यस्तो प्रयोग उदाहरणीय छ ।’

सन्दकपुर गाउँपालिकाले सुरुवातदेखि नै औपचारिकताका नाममा हुने बोझिलो खर्च घटाउन यस्तो प्रयास थालिसकेको छ । गाउँपालिकामा हुने हरेक कार्यक्रममा पानी अमला ल्याएर माला उन्ने अभ्यास गरिएको हो । ‘खर्च पनि घट्ने र माला उन्ने, अमला खोज्नेलगायतले सानोतिनो रोजगारी पनि पाउने भएकाले यस क्षेत्रका सबैजसो गाउँमा प्रयोग बढाउन प्रेरित गर्दै आएका छौं,’ गाउँपालिकाका अध्यक्ष उदय राईले भने ।

जमुनाका युवाले रेडिमेड व्याजकोसट्टा प्रयोग गर्न मिल्ने गरी खोसेलाकोब्याज बनाउने तरिका पनि निकालेका छन् ।केही समयअघि गाउँमा आयोजित होमस्टे व्यवस्थापन तालिममा सहभागीले विभिन्न साइजमा मकैको खोसेलाको प्रयोगबाट अतिथि व्याज बनाएका थिए ।

‘हामीले ग्रामीण पर्यटन प्रवर्धन गर्ने भने पनि स्थानीय उत्पादनलाई महत्त्व नै दिन सकेका छैनौं,’ मेची पहाडी क्षेत्र पर्यटन प्रवर्धन विकास समितिका कार्यकारी निर्देशक केशव धौरालीले भने, ‘जुन स्थानमा जे पाइन्छ त्यसैलाई स्वागत सम्मानका लागि प्रयोग गर्ने बानी बसाल्नु पर्छ ।’

प्रकाशित : असार १२, २०७६ १०:२३
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

किसानसम्म पुगेन बाली बिमा

ग्रामीण क्षेत्रमा बिमा कम्पनीको पहुँच नहुनु र स्थानीय तहलगायत सरोकारवाला निकायले पनि महत्व नदिँदा इलाममा बाली र पशु बिमा गर्नेको संख्या न्यून 
विप्लव भट्टराई

इलाम — कृषि र पशुपालनमा नमुना जिल्ला कहलिएको इलाममा बाली र पशु सुरक्षाका लागि कृषक नै उत्साहित नभएको पाइएको छ । पशु र कृषिमा हुने जोखिममा सरकारले बिमाको व्यवस्था गरे पनि कृषकको चासो कम देखिएको हो ।

बाध्यकारी प्रावधानबाहेक कृषकले बिमा नगर्दा ठूलो क्षति भोगिरहेका छन् । बिमा कम्पनीको ग्रामीण क्षेत्रमा पहुँच नहुनु र स्थानीय तहलगायत सरोकारवालाले महत्त्व नदिँदा जिल्लामा बिमा गर्नेको संख्या न्यून देखिएको हो ।

कृषि सुरक्षणको नामबाट २०६९ सम्म सञ्चालनमा रहेको कार्यक्रमलाई थप प्रभावकारी बनाउन सरकारले बिमाको कार्यक्रम अघि सारेको हो । निर्जीवन बिमाका लागि बिमा कम्पनीलाई २०७१ देखि ठाउँ तोकिदिएको थियो । इलाममा कृषि र पशुबाट वार्षिक अर्बौं रुपैयाँ भित्रिन्छ । लगानीको सुरक्षाका लागि कृषक तहबाट खासै प्रयास भएको देखिँदैन । केही सुझबुझ भएकाहरूले बिमा गरे पनि अधिकांश कृषक बिमा कार्यक्रमबारे बेखबर छन् ।

बिमाको राम्रा पक्षबारे सचेतनाको अभाव छ । बिमा गर्ने कम्पनीले पनि बाध्यकारी ढंगले मात्र कार्यक्रम अघि सारेका छन् । कार्यान्वयनमा मुख्य भूमिका खेल्न सक्ने निकायले वास्ता नगर्दा क्षति सहेर पनि बिमाको पहुँचमा नपुग्ने थुप्रै उदाहरण छन् । ‘एक लाख रुपैयाँसम्म खर्चेर एउटा गाई किन्न कृषक तयार छन्,’ सन्दकपुरका कृषक दुर्गा मिश्रले भने, ‘७५ प्रतिशत छुट पाउँदा पनि बिमा गर्दैनन् ।’ यसका लागि वडा कार्यालय र गाउँपालिकाले ठोस पहल गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

स्थानीय तहहरूले यो वर्ष एक–दुईबाहेक जिल्लामा सचेतनामूलक कार्यक्रम नै सञ्चालन गर्न सकेनन् । कृषितर्फ अलैंची, अदुवा, धान, गहुँजस्ता अन्नबाली र आलु, खुर्सानी, टमाटरलगायत तरकारी बालीमा बिमा गर्न सकिन्छ । यी बालीमा कृषि मन्त्रालयले तयार पारेको कृषि डायरीअनुसार क्षेत्रफल निर्धारण गरी उत्पादन अवधिभित्रको लागत मूल्यांकनको आधारमा बिमा गरिन्छ ।

किबी, अदुवा र अलैंचीमा यहाँ बिमा भएको पाइन्छ । विभिन्न बैंकले कृषि शीर्षकमा ऋण प्रवाह गर्दा बिमा अनिवार्य गरेपछि मात्र कृषकले बिमा गरेको पाइएको छ । नेको इन्सोरेन्स लिमिटेडले इलामसहित मेची अञ्चलका झापा, पाँचथर, ताप्लेजुङलगायत जिल्लामा बिमा गर्दै आएको छ । कम्पनीको बुझाइअनुसार बाली बिमाको अवस्था अझ कम छ ।

तीनवटा पहाडी जिल्लामा १४ सयजति कृषकले मात्र पशु र बाली बिमा गरेका छन् । यसमा इलामको अवस्था अझ कम छ । कृषितर्फ अलैंची र किबीका केही बगानबाहेकमा बिमा गरिएको छैन । ‘बिमा गर्दा कृषकलाई नोक्सानी हुने अवस्था नै छैन,’ बजार प्रतिनिधि मोहनकुमार तामाङले भने, ‘आफैंले सम्झाइबुझाइ पशु बिमा गराएका धेरैले राहत पाएका छन् ।’

प्रकाशित : असार ११, २०७६ ०९:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×