बेइमानीले निम्त्याएको दुरवस्था- विचार - कान्तिपुर समाचार

बेइमानीले निम्त्याएको दुरवस्था

वर्तमान दुरवस्था शतप्रतिशत सत्ता–अनुरक्त आकृतिहरूको अकर्मण्यताकै उपज हो ।
श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

अक्सिजन नपाएर मानिसको ज्यान गइरहेको खबरकै बीच सत्ता परिवर्तनका लागि भइरहेका दगलफसलबारे न कसैलाई समाचार लेख्ने जाँगर छ, न त विश्लेषणप्रति भित्रैदेखि रुचि । सन्त्रास यत्रतत्र छ र यो सन्त्रास अचानक उत्पन्न भएको होइन ।

हो, महामारी त पूरै रोक्न सकिँदैन तर मान्छे तड्पीतड्पी मर्नुपर्ने यस्तो दर्दनाक अवस्था सरकारद्वारा जानीजानी, नालायकी र बेइमानीका कारण सिर्जना गरिएको हो । औषधि, अक्सिजन, सिलिन्डरको प्रबन्ध गर्न पर्याप्त समय, साधन र अवसर हुँदाहुँदै नगरिएको हो ।

वर्तमान दुरवस्था शतप्रतिशत सत्ता–अनुरक्त आकृतिहरूको अकर्मण्यताकै उपज हो । अकर्मण्यता त अकर्मण्यता भइगयो । त्यति मात्र होइन, यसबीच कोरोना प्रतिरोधी खोप आयात गर्न कति घीनलाग्दो गरी कमिसनको खेल भइरहेको रहेछ भन्ने यथार्थ उजागर भएको छ । अकर्मण्यताका साथै कमिसनकै खेलका कारण महामारीको दोस्रो लहरले विकराल रूप लिँदासमेत खोप आयात हुन नसकेको, अक्सिजनको अभाव हुन गएको वास्तविकतालाई कुनै पनि स्पष्टीकरणले छोप्न सक्दैन ।

नेपालको जनसंख्यालाई पुग्ने खोपको प्रबन्ध हुन नसक्ने थिएन, होइन । तीन महिनाभित्र सबैलाई खोप लगाइसक्ने भनेर प्रवचन दिने ओलीका लागि त्यसपछिका दिनमा खोपको प्रबन्धन प्राथमिकतामा कहिल्यै परेन । प्राथमिकतामा परेको हुन्थ्यो भने नेपालीहरूलाई पुग्दो खोप प्रबन्ध हुन नसक्ने भन्ने थिएन । रुस, अमेरिका, भारत र चीनसँग मंसिर–पुसयता तदारुकताका साथ पहल गरिएको भए देशलाई पर्याप्त हुने खोपको प्रबन्ध अवश्य हुन सक्थ्यो । पक्कै हुन सक्थ्यो ।

भारतले दस लाख र चीनले आठ लाख अनुदानमा दिएका र थप केही लाख भारतबाट किनेका खोपले बिराईबिराई काम चलाइँदै छ । यस अतिरिक्त नेपालसँग खोपको थप मौज्दात छैन र तत्कालै आयात हुने कुनै आश्वस्तता पनि छैन । खोपको पहिलो मात्रा लगाउने धेरैजसोले दोस्रो मात्रा लगाउन पाएका छैनन् । दोस्रो मात्रा लगाउन नपाएको कुरा जनता समाजवादी पार्टीका नेता तथा पूर्वस्वास्थ्यमन्त्री उपेन्द्र यादव स्वयंले प्रतिनिधिसभाको रोस्ट्रमबाटै सरेआम जाहेर गरेका हुन् ।

किन आएन खोप, के कारणले हुन सकेन प्रबन्ध भन्ने विषय लज्जास्पद छ; पुनरुच्चारण गर्नै पनि योग्य छैन । तथापि उच्चारण नगरी धर छैन किनभने जनस्वास्थ्यमाथि क्रूरतम खेलबाड गर्ने कमिसनखोरहरूको आपराधिक कृत्यका कारण मानवता नै लज्जित हुन पुगेको छ । किन आयात नगरेको भन्दा कमिसनको खेलका कारण भन्ने तथ्य अब कसैबाट लुकेको छैन । जनजीवन घिटीघिटी भइरहँदा समेत खोप आयात गर्न कमिसन चाहियो । स्वयं बहालवाला (यद्यपि औपचारिक रूपमा २७ गते ओलीसँगै मुक्त पद) स्वास्थ्यमन्त्री हृदयेश त्रिपाठीले खोप आयात गर्न कमिसन नखाई नदिन भूतप्रेत लागेको भनेर कमिसनखोरहरूको चर्तिकला उद्घाटित गरिदिए । यस्तै कमिसनखोरलाई शास्त्रले द्रव्यपिशाच भनेको हो ।

यसबाट कतिपय प्रतिष्ठित भनिएका व्यापारीहरूसमेत मानिसको मृत्युमाथि टेकेर नाफाको कारोबार गरिरहेका र गर्न सक्दा रहेछन् र कतिसम्म लबस्तरा हुँदा रहेछन् भन्ने यावत् विषय उदांगिएको छ । व्यापारी त उदांगिए नै, तिनका सामु राज्य शासनको लाचारी देख्दा राज्य छ भन्न पनि नसकिने भएको छ । अझ घीनलाग्दो त के भने, कतिपय राजनीतिक र प्रशासनिक पात्रहरू तिनै व्यापारीसितको कमिसनको खेलमा मुछिएका तथ्यहरू सार्वजनिक भएका छन् । यसबाट देशको राजनीति र प्रशासन कतिसम्म कुहिएछ, भनेर भनिसाध्यै छैन । यस्ता घृणालाई पनि घृणा लाग्ने कुकृत्यरतलाई गाली गर्दा गाली आफैं लज्जित हुन्छ । गाली गरिएका शब्दहरू त्यस्ता द्रव्यपिशाच, नरपिशाचका निम्ति प्रयोग हुनुपर्दा किन उच्चरित हुनुपर्‍यो नि भनेर आफैं धुरुधुरु रुन थाल्छन् ।

अनि हेर्नुहोस् त राजनीति, यसै बेला, जब घाटहरूमा सामूहिक शव दहन भइरहेको छ, त्यति नै बेला विश्वासको मत प्राप्त गर्ने उपक्रम गरेको ! हो, विश्वासको मत प्राप्त गर्न नसकेर खड्गप्रसाद शर्मा ओली प्रधानमन्त्री पदबाट मुक्त भइसकेका थिए । उनलाई प्रस्टै थाहा थियो, विश्वासको मत प्राप्त हुँदैन भन्ने, तर यसै बखत जब देशमा महामारीले ताण्डव मच्चाइरहेको छ, उनले किन राखे विश्वासको मत लिने प्रस्ताव ? उनको आफ्नै विश्वास नभएको प्रतिनिधिसभासमक्ष विश्वासको आग्रह राख्नुको औचित्य के ? दुईतिहाइबाट एकतिहाइमा झरेको उनी आफैंलाई मज्जाले विदित थियो । उनले त आफैंले विघटन गरेको प्रतिनिधिसभालाई सर्वोच्च अदालतले पुनःस्थापित गरिदिएलगत्तै अर्थात् २०७७ फागुन ११ को साँझ नै राजीनामा दिनुपर्थ्यो ।

त्यस्तै, फागुन २३ मा सर्वोच्च अदालतले नै २०७५ जेठ ३ मा भएको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) र माओवादी केन्द्रबीचको एकतालाई बदर गरिदिएपछि पुनर्जागृत हुन पुगेको माओवादी केन्द्रले अविलम्ब ओली सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएर उनलाई बालुवाटारबाट बालकोटतर्फ रवाना गर्ने मार्गप्रशस्त गरिदिनुपर्थ्यो । तर न ओलीले फागुन ११ लगत्तै राजीनामा दिए, न त प्रचण्डले फागुन २३ पछिका दिनमा समर्थन फिर्ता लिए । फागुन, भर चैत र वैशाखको २७ सम्म निरन्तर अनेक तिकडम गरिरहे, सबै पक्षले । ओलीले विश्वासको मत लिने घोषणा गरेपछि बल्ल प्रचण्डले सरकारलाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएका हुन् । वास्तवमा विश्वासको मत लिने प्रकरण आफैंमा एउटा छद्म खेल थियो । यस खेलभित्रको रहस्य समयक्रममा उजागर हुँदै जानेछ ।

000

मंसिर–पुसतिर स्रोतसाधन जुटाएर खोपको प्रबन्ध गर्नतर्फ लाग्नुपर्नेमा ओलीले प्रतिनिधिसभा विघटन गरेर देशमा अवाञ्छित द्वन्द्व निम्त्याए । धर्ना र आमसभाहरू गरेर निरन्तर महामारीलाई निमन्त्रणा दिइरहे । सर्वसाधारणलाई सतर्कता अपनाउन जागरुक बनाउनुपर्नेमा लापरबाह बनाएर कोरोनाको दोस्रो लहर ल्याउने राजमार्ग नै तयार गरिदिए । सत्ता–राजनीतिको होडबाजीमा सीमानाका व्यवस्थापन र आवागमनमा पालन गर्नुपर्ने सबै प्रोटोकल गायब हुन पुगे जबकि बेलायततिर त्यसै बखत दोस्रो लहर प्रारम्भ भएको थियो र त्यो भारततर्फ लागेको आशंका गर्न थालिएको थियो ।

निश्चय नै, कोरोना भारतमा माघ–फागुनमा कहिले नियन्त्रित त कहिले वृद्धि भइरहेको थियो र मध्य चैतमा पुग्दा–नपुग्दै भारतमा त्यसको ग्राफ उकालो लाग्न सुरु भइसकेको थियो । त्यो नै परस्पर खुला आवतजावत भएको नेपालका लागि खतराको घण्टी थियो । चैत तेस्रो साता र त्यसभन्दा पनि अन्तिम सातातिरबाट भारतमा कोरोना दिन दुई गुना रात चौगुना वृद्धि भइरहँदा यता शिलान्यास, उद्घाटन, यात्रा र जात्रा गरिँदै थिए । भारतबाट मानिस अनियन्त्रित रूपमा फर्किरहेका थिए । त्यसपछि के भयो, जगजाहेरै छ ।

यावत् अवस्थाले भयावह भविष्यको सूचना दिइरहेका थिए र त्यति नै बेला हरिद्वार कुम्भ स्नान गर्न जानेले त्यताबाट फर्किंदा कोरोना लिएर आउँदै थिए । फलस्वरूप हवाइजहाजबाट आउनेले हवाइजहाजबाटै ल्याए । गाडीबाट आउनेले गाडीबाटै र पैदल आउनेले पैदलै । सम्भव हुने अवस्थामा समेत सतर्कता अपनाइएन । नअपनाउनुको एउटा कारण त फितलो व्यवस्थापन हो नै, त्यसमाथि सरकार प्रमुखकै आचरण र गैरजिम्मेवार प्रवचनका कारण मानिस लापरबाह भए ।

प्रधानमन्त्री नै कहिले नेपालीको रोग प्रतिरोधक क्षमता बलियो छ भन्दिने त कहिले भने बेसारपानीले नै कोरोना भाग्छ भन्ने अपुष्ट उद्गारका कारण सर्वसाधारण हदै लापरबाह हुन पुगे । भनिएकै छ– बडाले जो गर्‍यो काम, हुन्छ त्यो सर्वसम्मत । यो कथन यहाँ साक्षात् चरितार्थ भयो । तर बेसारपानी, अम्बाको पात उमालेर खाए कोरोना भाग्छ भन्ने ओली आफू भने उत्कृष्ट सुरक्षाकवचभित्र थिए, छन् । उनका कार्यकर्ता बिचराचाहिँ त्यस्ता बेतुकका प्रवचन पत्याएर बिनामास्क नारा लगाउँदै उफ्रिन प्रोत्साहित भए । एकातिर सरकार नै सतर्कता प्रोटोकल जारी गर्ने, अर्कातिर सरकार प्रमुखले आफैं हजारौंको भीड जम्मा गरेर रामसीताका मूर्तिको रथयात्रा गराउने, धरहरा उद्घाटन गर्नेजस्ता कार्यकृत्य गरेका कारण आज राजधानी उपत्यका नै कोरोनाको हटस्पट बन्न पुगेको छ ।

यस दुर्दान्त अवस्थामा राजनीति के कोल्टे फेर्छ भन्नेतर्फभन्दा पनि महामारी न्यूनीकरणमा तत्काल सशक्त तवरले भरपर्दो कार्यक्रमसहित क्रियान्वयनमा प्रस्तुत हुन सक्ने नेतृत्व चाहिएको छ । किनभने नेतृत्वले फरक पर्छ र पार्छ । धेरै फरक पार्छ । संयुक्त राज्य अमेरिकाकै उदाहरण हेरौं न; डोनाल्ड ट्रम्पका गलत नीति र प्राथमिकताले तहसनहस भएको अमेरिकी स्वास्थ्य प्रणाली जो बाइडेनले शासन सम्हालेपछि क्रमशः लयमा फर्किरहेको छ । त्यहाँ आउँदो असोजसम्ममा नयाँ किसिमको सामान्य अवस्था बन्ने अनुमान गरिएको छ ।

अमेरिकाको दृष्टान्त किनभने महामारी र अन्य विपत्तिबाट पूरै टाढा रहन नसके पनि सही र संवेदनशील नेताले धेरै हदसम्म महामारी नियन्त्रण र विपत्ति सामना गर्ने संयन्त्रलाई सक्रिय बनाउन सक्छ । तर अधिकांश बकवास र गैरजिम्मेवार व्यवहार गर्ने खालका मानिस शासनाधिकारी भएर बसेका छन् भने दुर्दशाबाट पार पाउन ज्यादै कठिन हुन्छ । त्यस्ता बकवासका एक उदाहरण हुन्, ब्राजिलका राष्ट्रपति जायर बोल्सोनारो; अर्का उदाहरण ट्रम्प थिए । यी दुईकै अनुकरण गर्ने नेताबाट थप दुर्दशा नै निम्तिन्छ, निम्तिएको छ ।

जनस्तरमा भय छ, त्रास र सन्त्रास छ । देश आज महामारीका कारण कहालीलाग्दो अवस्थामा फस्न पुगेको छ । यस दुरवस्थाबाट स्वतः पार पाइँदैन; सक्रिय हस्तक्षेप चाहिएको छ र त्यस्तो हस्तक्षेप, जसले प्रवचनले होइन कार्यद्वारा आशा र भरोसा जगाउन सकोस्, उपचारको प्रबन्ध मिलाउन सकोस्; सबैलाई खोप र जसरी हुन्छ स्वास्थ्य सुरक्षा प्रदान गर्न सकोस्; आज त्यस्तो नेतृत्व चाहिएको छ । समृद्धि आउला कुनै दिन, पहिला स्वास्थ्य सुरक्षा चाहियो र तत्काल चाहियो । समृद्धि त्यसपछिको कुरा हो । तत्कालै देशलाई आशा, भरोसा र आत्मबल जगाउनुका साथै प्रबन्धन, व्यवस्थापनको नेतृत्वसम्म लिन सक्ने साँच्चैको सरकार चाहिएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७८ ०७:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भारतमा बढेको भय

निकट छिमेकको त्यो दुर्दशा र यहाँ पनि त्यस्तै अवस्थाका संकेतहरू आइरहँदासमेत बुद्धिमा बिर्को लागेका सत्तान्धहरूले केकस्तो दुर्गति निम्त्याउने हुन्, त्यसको कल्पना मात्रै पनि कहालीलाग्दो छ ।
श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम

एक महिनाअघि झन्डैझन्डै कोरोना कहर सकियो भन्ने निष्कर्षमा पुगेको भारतमा पछिल्ला दिनहरूमा कोरोनाको सुनामी नै आएको छ ।

प्रतिदिन ३ हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु र करिब ४ लाख नयाँ संक्रमण भइरहँदा त्यहाँ बेड, प्राण वायु अर्थात् अक्सिजन र जीवनरक्षक औषधिको चरम अभाव भएको छ । अक्सिजनको त हाहाकार नै छ । दक्षिण एसियामा अपेक्षाकृत राम्रो स्वास्थ्य संरचना भएको भनिएको देशको स्वास्थ्य सेवा नै तहसनहस भएको छ । शवदाहस्थलहरू भरिएकाले पार्कहरूमा समेत शवहरूको दहन भइरहेको छ ।

भारतको अवस्था आज उसका शत्रुका पनि आँखा रसाउने गरी दर्दनाक छ । महिनादिनअघिको भारत आज छैन । सार्कका अधिकांश मुलुकका साथै अफ्रिकी र दक्षिणपूर्वी एसियाका मुलुकसम्मलाई सहयोगस्वरूप कोरोनाविरुद्ध रोगप्रतिरोधी खोप दिने भारत आफैं यस विश्वव्यापी संक्रामक रोगका कारण थलिने अवस्थामा पुगेको छ । अरूलाई के दिनु, उसैलाई खोपको अभाव भएको छ ! विश्वकै ठूलो औषधि उत्पादकका रूपमा परिचित देश आफूले थेगिनसक्नु दबाबले थिचिएको छ । डिसेम्बर २०१९ मा चीनको वुहानमा देखा परेर जनवरी २०२० मै संयुक्त राज्य अमेरिका पुगेको कोरोना २०२० भर डुलिरह्यो र २०२१ मा अर्को उत्पात मच्चाइरहेको छ । बेलायतलगायत युरोपलाई तहसनहस पार्ने गरी फैलिएको कोरोना धेरैलाई यता आउँदैन भन्ने लागेको थियो तर त्यस्तो भएन ।

यता त कतिसम्म भने, दक्षिण एसियाका मानव शरीरधारीहरू स्वतः रोगप्रतिरोधी छन् भन्नेहरूसमेत भेटिएका थिए । तिनकै अग्रपंक्तिमा नेपालका प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओली छन् । उनले धेरैपटक कोरोनासँग निस्फिक्री हुन गलत बाटो सुझाएका हुन् । उनले बेसार खाए कोरोना लाग्दैन त भने नै, हाच्छिउँ–साच्छिउँ गरे आफैं भाग्छसम्म भन्न भ्याएका हुन् । पछिल्लो पटक उनको आयुर्विज्ञानचाहिँ कोरोना भगाउन अम्बाको पात उमालेर खानु भन्ने हो । यस्तै अर्का प्राणी भारतको उत्तराखण्डका मुख्यमन्त्री तीरथसिंह रावतसमेत हुन् । हरिद्वारको कुम्भ संक्रमण वृद्धि गर्दै थामिनसक्नु विस्तारको माध्यम हुन सक्छ भन्दा उनले त्वरित् जवाफ दिँदै भनेका थिए, ‘गंगाको पानीमा यति शक्ति छ कि यसले एक त कोरोना लाग्न दिँदैन, स्वतः भगाइदिन्छ; लागेकै भए पनि पखालिदिन्छ ।’ वास्तवमा महामारीमा सतर्कता अपनाउन सुझाव दिनु त परै, उच्चस्थानमा आसीन व्यक्तिहरूले सुरुदेखि नै यस्ता मनोगत प्रचार गरेकाले आज भयावह अवस्था निम्तिन सहयोग पुगेको हो । तिनैमध्ये हुन् प्रधानमन्त्री ओलीका साथै अमेरिकाका पूर्वराष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र ब्राजिलका राष्ट्रपति जायर बोल्सेन्यारो ।

भारतको दुरवस्था आज त्यहाँको मात्र होइन, पूरै जगत्कै चिन्ताको विषय भएको छ । भारतसितको सान्निध्य र संक्रमण दर हेर्दा नेपालको अवस्थासमेत सम्हालिनसक्नु हुन सक्छ भनेर चिकित्सकहरूले चेतावनी दिएका र दिइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा समेत राजनीति गर्नेहरू कति गैरजिम्मेवार छन् भने, आफ्नो सत्ता बचाउन कोरोनाकै गलत रिपोर्ट बनाएर खेला गरिरहेका छन् । गण्डकी प्रदेशमा भइरहेको तमासा हेर्नुहोस् त, एकै दिनका जाँचमा दुई थरी रिपोर्ट आएका छन् । अनैतिक सत्ताका अधमहरूबाहेक अरूले यस्तो गर्न त परै, सोच्नसम्म सक्दैन । निकट छिमेककै त्यो दुर्दशा र यहाँ पनि त्यस्तै अवस्थाका संकेतहरू आइरहँदासमेत बुद्धिमा बिर्को लागेका सत्तान्धहरूले केकस्तो दुर्गति निम्त्याउने हुन्, त्यसको कल्पना मात्रै पनि कहालीलाग्दो छ ।

सबैलाई आज भारतको विभीषिका यता फैलिने सन्त्रास छ, फगत अधम राजनीतिकर्मी र ती राजनीतिकर्मीको सेवामा लागेका द्रव्यपिशाचहरूबाहेक । यो अवस्था भनेको, कसरी हुन्छ मृत्युको विभीषिका अरू फैलिन नदिनमा राज्यको सम्पूर्ण ध्यान केन्द्रित हुनुपर्ने बेला हो । अनुमान र समझ गलत भयो भने भनिरहनु नपर्ला, गलत समझ र गलत अनुमानका कारण भारतको सुध्रिँदै गरेको अवस्था सम्हालिनसक्नु भएको हो । फलस्वरूप, भारत एक्लैले देशमा फैलिएको महामारी नियन्त्रण गर्न सक्ने सामर्थ्य नभएकैले विश्वसामु मद्दतको याचना गर्नुपर्ने अवस्था उपस्थित हुन गएको हो ।

निश्चय नै आशा र कामना के गरिएको थियो भने, यो कहर सन् २०२० भरको हो, २०२१ अपेक्षाकृत सहज हुनेछ । तर त्यस्तो भएन । सबै गरी विश्वमा तेह्र किसिमका खोप बने तर ती खोपहरू गरिब देशका धनीहरू र धनी देशका धेरैजसोलाई सुलभ भयो । खोपमा सर्वसाधारणको सहज पहुँच हुनुपर्नेमा त्यस्तो भइरहेको छैन । खोप उत्पादनको क्षमता भएका देशहरूले सबैभन्दा पहिला आफैंलाई प्राथमिकतामा राखे, त्यसो गर्नु अस्वाभाविक होइन । तर खोपकै प्रभावकारिताबारे प्रश्न उठिरहँदा र मानिसलाई आश्वस्त पार्न नसक्दा खोप भईभई नलगाउने त छँदै नै छन्, कतिपय पश्चिमा धनी देशहरूले गरिब देशका जनतालाई मर्न छाडिदिएर आफूले खोप भण्डारण गरेर राखेका छन् । जस्तै, अमेरिकाले नै अस्ट्राजेनेका खोप भण्डारण गरेर राखेको बताइँदै छ ।

सन् २०२१ को चौथो महिनासँगै भारतमा कोरोना सर्वध्वंसी यमदूतका रूपमा प्रस्तुत भएको र पछिल्लो तथ्यांकअनुसार यसले त्यहाँ २ लाखभन्दा बढी मानिसको ज्यान लिइसकेको छ । २०२० मा धेरै हदसम्म रोग फैलिन नदिन उच्च सतर्कता अपनाउने र त्यसैअनुसार उपचार व्यवस्थित गर्न सक्ने भारतले पछिल्लो संक्रमणमा ब्राजिल र संयुक्त राज्य अमेरिकालाई नै पछाडि पारेको छ । मृत्यु हुनेमा पनि भारत यिनैलाई पछ्याउँदै छ । नियन्त्रणनजिक पुगेको भारतमा सुनामीजस्तै भएर किन उर्लियो कोरोना, यसमा विज्ञहरूले तीन कारण बताएका छन् । पहिलो कारण, भारतमा राजनीतिज्ञहरूबाट कोरोना नियन्त्रणमा आयो भन्ने अपरिपक्व सन्देश गयो, यसले गर्दा मानिसले अवस्था सामान्य भइसक्यो भन्ने अर्थमा लिए । दोस्रो, भारतका पाँच राज्यमा भइरहेको निर्वाचनमा भीड भेला गर्ने प्रतिस्पर्धा । तेस्रो, कमजोर स्वास्थ्य सुरक्षा प्रबन्धअन्तर्गत कुम्भ र मेला–महोत्सवहरूको आयोजना । यी तीन गलत आकलन र ढंग संक्रमण तीव्रतम रूपमा फैलाउने कारक हुन्, अर्थात् ‘सुपर स्प्रेडर’ हुन् ।

पहिलो लहरमा आन्तरिक प्रवासी मजदुरहरू र नेपालबाट भारतमा काम गर्न गएका कामदारहरूको व्यवस्थापनमा कमजोरी देखिएको थियो । तर यसपाला सर्वत्र नै व्यवस्थापन चौपट छ । स्वास्थ्य संरचनाले नथेगेर परिस्थिति अत्यासलाग्दो भएको छ । धेरै हदसम्म थामिनसक्नु दुरवस्थाका कारण मानिसको ज्यान गइरहेको छ । अक्सिजन आपूर्तिको अवस्था वास्तवमा पानी पर्न थालेपछि भिज्दै छाता किन्न दगुर्नेको जस्तो छ । यता मानिस घिटीघिटी भइरहँदा बिरामीलाई अलपत्र छोडेर परिजन अक्सिजन खोज्न भौंतारिइरहेका छन् । यस्तो दुरवस्था भारतीयहरूका आधुनिक समयको ज्ञात स्मृतिमा छैन, दुर्दशा अकल्पनीय रूपमा घटित भइरहेको छ ।

अब प्रश्न उठ्छ, किन यस्तो भयो र भइरहेको छ । कोरोनाको नयाँ प्रकार ज्यादै घातक भएका कारण मात्र यस्तो चरम दुरवस्था उपस्थित भएको हो कि माथि उल्लेख गरिएका तीन कारणका अतिरिक्त यसमा मानवीय र पद्धतिगत त्रुटि पनि छ भन्ने विषयमा भारतमै र विश्वका धेरै ठाउँमा अनुसन्धान र विश्लेषण भइरहेको छ । यसकारण यस विषयमा यहाँ पनि विमर्श आवश्यक छ । आवश्यक किन पनि छ भने, नेपाली र भारतीयहरूको बानीब्यहोरा र बनोट कतिपय प्रसंगमा नछुट्टिने गरी समान छ । दुवै देशमा (भलै नेपालका तुलनामा भारतमा स्वास्थ्य संरचना राम्रो छ) तर स्वास्थ्य सेवा सुलभ छैन, अर्थात् सार्वत्रिक (युनिभर्सल) छैन । प्रभाव र पैसा हुनेले उपचार पाउँछन्, सर्वसाधारण सास फेर्ने अक्सिजन नपाएर फडफडाउँदै मर्छन् । मरिरहेका छन् । निजी अस्पतालको खर्च धान्न नसक्ने र सरकारी अस्पतालमा व्यवहार र उपचार दुवै नपाउने अवस्था उन्नाइस–बीस फरक परे पनि यताउता उस्तै छ ।

सरकारी होस् कि निजी, अस्पतालमा राज्यका विशिष्ट र अति विशिष्टका लागि साधन सुरक्षित छन् तर सर्वसाधारणलाई निम्न कोटिमा हेरिन्छ र उनीहरूलाई पर्दा सास फेर्ने अक्सिजन र जीवनरक्षक औषधि त दुर्लभ हुन्छ नै, उनीहरूले विशिष्टबाट उब्रे औषधि, साधन पाउने हुन् । ठूलाबडा कसैको पनि अक्सिजन नपाएर मृत्यु हुँदैन, अक्सिजनमै मर्छन् । भए पनि विरलै होला । अक्सिजनबिना मर्ने मध्यम र निम्न वर्गका हुन् । अत्यधिक निम्न वर्गका मर्दै छन् र यस दुर्दशाले भारतको पद्धतिलाई नै उदांगो पारेको छ । नेपाल पनि यसमा अपवाद हुँदैन । जसको स्रोतसाधनमा खटन छ, उसले अरूको भाग कटौती गरेर आफ्नो भाग चुल्याएको छ, साधनमाथि कब्जा गरेको छ ।

अमेरिकादेखि भारतलगायत नेपालसम्म कोभिडका कारण कसको ज्यान कसरी गयो भन्ने तथ्य हेर्ने हो भने, प्रभाव र पहुँच हुने व्यक्ति अथवा समूहको कम तर प्रभाव र पहुँच नभएकाहरूकै अत्यधिक ज्यान गएको छ । स्याहार नै प्रभाव र पैसाबापत पाउने भएकाले नहुनेको दर्दनाक मृत्यु भइरहेको मात्र होइन, शवदाहका दृश्यसमेत दर्दनाक छन् । मैले यहाँ उठाउन खोजेको विषय केवल महामारीको होइन, महामारीले उदांग्याएका विभेदकारी व्यवस्थाको हो । लोकतन्त्रको नाम जपीजपी मानिसलाई कित्ताकित्तामा बाँड्ने, प्रभाव र पैसासँग जीवन दाँज्ने क्रूरतालाई केकसरी वैधता मिलिरहेको छ भन्ने हो । त्यसैले भन्नैपर्छ, यी व्यवस्थाहरूमा कहीँ नराम्रो त्रुटि छ ।

यहाँ पनि, त्यहाँ पनि निर्वाचनले सत्तान्धतालाई वैधता दिएजस्तो भएको छ । समय छउन्जेल आफ्नै दुनो सोझ्याएर बस्ने कर्मलाई वैधता दिन संविधान लेखिएको होइन, राजनीति गर्नेलाई मालिक बनाउन प्रणाली निर्धारण गरिएको होइन भनिरहिए पनि अर्थचाहिँ त्यही नै लागिरहेको छ । भयावह स्थितिभित्रका कारण हेर्ने हो भने भारतकै प्रणालीमा समेत असंवेदनशीलताको चरम देखिन्छ । भारतको वर्तमान दुरवस्थामा माथि उल्लिखित कारणका साथै त्यसैले त्यहाँको प्रणालीको अक्षमता पनि परिलक्षित हुन्छ ।

प्रकाशित : वैशाख १७, २०७८ ०८:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×