सार्वजनिक पूर्वाधारका गुणस्तरको प्रश्‍न- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सार्वजनिक पूर्वाधारका गुणस्तरको प्रश्‍न

सम्पादकीय

जगजाहेरै छ— अपवादबाहेक हाम्रा निर्माण व्यवसायीहरू ठेक्का ओगटेर बस्छन् र बेलैमा काम सक्दैनन् । त्यति मात्र होइन, सम्पन्न कामको गुणस्तर पनि सर्तबमोजिमको हुँदैन । सार्वजनिक पूर्वाधार निर्माणका क्रममा ठेकेदारहरूले कुन हदसम्मको हेलचेक्र्याइँ गर्छन् भन्ने ताजा दृष्टान्त हो— निर्माणकै क्रममा खसेको चितवनको ठिमुरा पुल ।

चितवनको ठिमुरा र तनहुँको देवघाटको घिनाघाट जोड्ने त्रिशूली नदीमाथि बन्दै गरेको पक्की पुल मंगलबार बिहान भत्किएको हो । २ सय मिटर लामो बन्ने यो पुलले चितवन र तनहुँ मात्रै नभएर वाग्मती र गण्डकी प्रदेशलाई नै जोड्नेछ । जेठभित्र निर्माण सक्ने भनिएको पुल खसेकोबारे सम्बन्धित निकायले उचित छानबिन गरेर दोषीलाई आवश्यक कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्छ ।

निर्माणकै क्रममा भत्किएकाले यस घटनामा मानवीय दुर्घटना हुन पाएन । यदि सञ्चालनमा आएपछि दुर्घटना भएको भए अप्रिय क्षति पनि हुन सक्थ्यो । त्यसैले, यस्ता मामिलालाई सामान्य घटना ठानेर त्यसै भुल्नु हुँदैन । कमसल सामग्री प्रयोग या जुनसुकै कारणले भए पनि न्यून गुणस्तरका पूर्वाधार निर्माणको विषयप्रति सम्बन्धित निकायहरू संवेदनशील बन्नुपर्छ । र, निर्माण व्यवसायीलाई सम्झौताअनुसारको कामप्रति उत्तरदायी बनाउनुपर्छ ।

२०७१ कात्तिकमा भएको सम्झौताअनुसार २०७४ कात्तिकभित्रै यो पुल बनिसक्नुपर्थ्यो । तर ठेक्काको काम समयमै नसकिने राष्ट्रिय रोगबाट यो परियोजना पनि अछुतो रहन सकेन । यसबीचमा चारपटक त म्यादै थपिएको थियो । इलाइट, एडभेन्चर र इन्द्रेणी जेभीले संयुक्त रूपमा ठेक्का पाएको २१ करोड ६८ लाख रुपैयाँ लागतको यो पुलको शिलान्यास २०७१ सालमै गरिएको थियो । अहिले ढलानपछि केही मुख्य काम बाँकी रहेका बेला यस्तो घटना भएको हो । यसलाई अघिल्लो वर्ष पनि बाढीले असर पुर्‍याएको थियो । अन्तिम चरणमा फेरि पुल खसेपछि अब कहिलेसम्म बनिसक्छ टुंगो छैन । यसबाट एकातिर राज्यस्रोतको दुरुपयोग भएको छ भने, अर्कोतिर समयमै काम सम्पन्न नहुँदा लाभग्राहीहरूलाई असर पुगेको छ ।

पुल भत्किनुको कारणबारे अध्ययन गर्न सडक विभागले एक टोली गठन गरिसकेको बताएको छ, यसले गर्ने छानबिन औपचारिकतामा मात्रै सीमित हुनु हुन्न । टोलीले सत्य–तथ्य पत्ता लगाएर दोषी ठेकेदारलाई कारबाहीको दायरामा ल्याउनुपर्छ । यस्ता घटनाको उचित अनुसन्धान हुन सक्यो र त्यहीअनुसार गल्ती गर्नेमाथि कारबाही भयो भने मात्रै अरू निर्माण व्यवसायीहरूले पनि पाठ सिक्न सक्छन् । किनभने, कमसल निर्माणकै क्रममा बन्दाबन्दै भत्किएकादेखि छोटो अवधिमै मर्मत गर्नुपर्ने अवस्थासम्ममा पुगेका पूर्वाधारका दृष्टान्तहरू बग्रेल्ती छन् । गत असारमा रूपन्देहीको मायादेवी नगरपालिकामा ८ करोड रुपैयाँ लगानीको निर्माणाधीन पुल भत्किएको थियो । कतिसम्म भने, बन्दै गरेको पक्की पुल नै हावाले उडाएको उदाहरणसमेत छन् ।

सरकारले यस आर्थिक वर्षको सुरुमा पाँच करोड रुपैयाँभन्दा बढी लागतका पूर्वाधार आयोजना निर्माण सम्पन्न भएको पाँच वर्षसम्म सम्बन्धित निर्माण व्यवसायीले नै मर्मतसम्भार गर्नुपर्ने व्यवस्था मिलाउन सरोकारवाला निकायहरूलाई निर्देशन दिएको परिप्रेक्ष्यमा पनि यस्ता घटनाहरूलाई गम्भीरतापूर्वक लिइनुपर्छ । आफूले जिम्मा लिएको काम मजबुत बनाउने दायित्व निर्माण व्यवसायीहरूको हो, यसप्रति उनीहरूलाई जिम्मेवार र उत्तरदायी बनाउनैपर्छ । र, सरकारले यस्ता घटना किन घरीघरी दोहोरिन्छन् भन्ने कारणतर्फ पनि विशेष ध्यान दिनुपर्छ । शंकै छैन, यसमा सार्वजनिक खरिद ऐन–नियमावलीसमेत ठेकेदारहरूकै शक्ति सम्बन्ध र स्वार्थबमोजिम परिवर्तन गर्दिरहने सरकारकै प्रवृत्ति मूल दोषी छ । त्यसैले, पहुँचवाला ठेकेदारहरूले गर्ने जतिसुकै विलम्ब वा जस्तोसुकै गल्तीमा पनि आँखा चिम्लिदिने सरकारी शैलीमा परिवर्तन अनिवार्य छ ।

राजनीतिक नेतृत्वसित इच्छाशक्ति र कर्मचारीतन्त्रसित प्रतिबद्धता हुने हो भने निर्माण व्यवसायीहरूले एकपक्षीय ढंगमा मात्रै ठेक्का सम्झौताको सर्त उल्लंघन गरेर विधिको शासनलाई चुनौती दिइरहन सक्दैनन्, सम्बन्धित सबैले यसबारे मनन गर्नुपर्छ । निर्माण व्यवसायीहरूका हरेक गल्तीमा सरकार कडा रूपमा प्रस्तुत हुन सक्यो भने मात्रै उनीहरूले विद्यमान ऐन–नियम र त्यसबमोजिम हुने राज्यसितको सम्झौता कार्यान्वयनमा अटेर गर्न सक्दैनन् ।

तसर्थ, ठेकेदारलाई देशको नियम–कानुन र ठेक्का सम्झौताप्रति कति उत्तरादायी बनाउने भन्ने मूल प्रश्न, सरकारको इच्छाशक्तिमै निर्भर छ । समयमै विकास निर्माणका कार्य सक्न मात्र होइन, राज्यस्रोतको दुरुपयोग रोक्न पनि यसप्रति सरकार गम्भीर हुन जरुरी छ । नेता र कर्मचारीहरूले ठेकेदारसितको स्वार्थ सम्बन्ध तोड्ने हो भने मात्रै पनि यस्तो प्रवृत्तिमा धेरै सुधार आउन सक्छ । यसका लागि सम्बन्धित सबैले एउटै तथ्यमा ध्यान दिनुपर्छ— सरकारभन्दा ठेकेदार बलियो हुनु हुँदैन ।

प्रकाशित : चैत्र २६, २०७७ ०८:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हेल्प नेपालले चाहेको प्रतिद्वन्द्वी

एनभीए लिग भलिबल फाइनल आज तीन सेटको खेल हेर्दा हेल्प नेपाल हार्न चाहने तर एपीएफ जित्न नचाहने
कुशल तिमल्सिना

काठमाडौँ — लिग चरणको अन्तिम खेलमा एपीएफ क्लबले हेल्प नेपाल स्पोर्ट्स क्लबमाथि सोझो सेटको जित हासिल गरेपछि आरबीबी–एनभीए राष्ट्रिय क्लब लिग भलिबलमा पुरुषतर्फ उपाधिका लागि यी दुवै टिम भिड्ने भएका छन् ।

महिलातर्फ न्यु डायमन्ड र नेपाल पुलिसबीच उपाधि भेट हुनेछ । क्लब लिगको पाँच संस्करणमा एपीएफ फाइनल नपुगेको यो पहिलोपल्ट हो ।

हेल्प नेपाल लगातार पाँच जितसहित मंगलबार नै फाइनल पुगिसकेको थियो । फाइनल पुग्ने अर्को टिमका लागि बुलबुले रारा, त्रिभुवन आर्मी र एपीएफ प्रतिस्पर्धामा थिए । लिग चरणको अन्तिम दिन बुधबार पहिलो खेलमा बुलबुले राराले नयाँबजार सामाजिक युवा क्लबमाथि २५–१९, २५–१२, २५–२१ को सोझो सेटमा जित निकाल्यो । यो नतिजाले आर्मीलाई फाइनलमा पुग्न पुलिसमाथि सोझो सेटको जितको दबाब बढ्यो । सुरुआती दुई सेट जितेर पनि लिगको साबिक विजेता आर्मीले खेल जित्न सकेन । पुलिसले त्यसपछि लगातार तीन सेट जित्यो । १ अंक जोडे पनि आर्मी फाइनलबाट बाहिरियो । उपाधि दाबेदार आर्मी पुलिससँग २५–१९, २५–२३, २४–२६, २३–२५, ११–१५ को प्रतिस्पर्धात्मक सेटमा पराजित भएको हो ।

‘हामी ३–० को सेटमा खेल जित्न आएका थियौं, सम्भव पनि थियो । सुरुआती २ सेट जितेपछि हाम्रा खेलाडी अधिक आत्मविश्वासी देखिए । त्यसपछि तीन सेट पुलिसले चोरेको उनीहरूले पत्तै पाएनन्,’ आर्मीका प्रशिक्षक जगतबहादुर सिंहले भने, ‘हाम्रो सबै क्षेत्रमा कमजोरी देखियो । मुख्य गरी रिसिभमा सुधार भएन । रिसिभ नहुने बित्तिकै समग्र टिमको प्रदर्शनमा असर पुग्ने भइहाल्यो ।’

दिनको अन्तिम खेल एपीएफले जितेको अवस्थामा फाइनल पुग्ने थियो, अन्यथा बुलबुले रारा फाइनलमा पुग्ने समीकरण बन्यो । हेल्प नेपाललाई फाइनलमा तीन पाकिस्तानी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडीसम्मिलित बुलबुले राराभन्दा एपीएफ नै सहज हुने निश्चित थियो । भारतीय राष्ट्रिय टोलीका कप्तान विनित कुमारसहित दुई मुख्य खेलाडीलाई हेल्प नेपालले आराम दियो । दोस्रो सेटमा तालमेल देखिएन र एपीएफले सहज जित निकाल्यो । २५–१८, २५–१८, २५–२३ को सोझो सेटमा पराजित हुँदा पनि हेल्प नेपालका खेलाडीमा कुनै ग्लानिभाव थिएन । किनभने फाइनलमा उनीहरूले चाहेको प्रतिद्वन्द्वी पाएको थियो ।

तीन सेटको खेल हेर्दा हेल्प नेपाल हार्न चाहने तर एपीएफ जित्न नचाहने जस्तो स्पष्ट देखिन्थ्यो । सायद एपीएफले पनि सोचेको थिएन हेल्प नेपालले दोस्रो सेट टिम कोर्टमा उतार्नेछ । दुवै टोलीले लगातार नकारात्मक अंक दिइरहेका थिए । मुख्यगरी एपीएफले सर्भ र रिसिभमा गल्ती गरिरह्यो । रोहित र विनित नहुँदा आक्रमणको जिम्मा पाएका हेल्प नेपालका अमृत थापा र याम क्षेत्रीले पनि शट प्रहारमा जाँगर देखाइरहेका थिएनन् । उनीहरूको सर्भ र स्पाइक लगातार आउट भइरहेको थियो । मानौं दुवै टोली जित्नै चाहँदैनन् ।

‘हामीले आज रणनीतिक रूपमा खेल्यौं । लगातारको खेलले हाम्रा मुख्य खेलाडीले आराम पाएका थिएनन् । भोलिको फाइनलमा राम्रो प्रदर्शनका लागि आज हामीले उनीहरूलाई खेलाएनौं,’ हेल्प नेपालका प्रशिक्षक रमेश केसीले भने, ‘प्रतियोगिताभर एउटै सेट खेलेकाले बेन्चका खेलाडीले अवसर पाएका थिएनन् । आज पहिलो खेल खेलेका उनीहरूबीच राम्रो तालमेल बन्न सकेन र हामी हार्‍यौं ।’ उनले फाइनल खेल जित्नका लागि खेलिने र सशक्त प्रदर्शन गर्ने विश्वास दिलाए । खेलको यो नतिजालाई दुवै टोलीले सामान्य रूपमा ग्रहण गरे पनि बुलबुले राराका लागि भने टाउको दुखाइ बन्यो । बुलबुले राराका अध्यक्ष तथा प्रशिक्षक निरमकुमार शाहीले यो खेललाई मिलेमतोको आरोप लगाए । तर उनले प्रमाण पेस गर्न सकेनन् । राखेप कभर्डहलमा उपस्थित झन्डै २ सय समर्थक पनि यो खेलबाट खुसी थिएनन् ।

खेल मिलेमतो भएको आरोप लगाएका केही दर्शक टिकटको पैसा फिर्ता गर्, सेटिङ हान्न पाइँदैन जस्ता नारा लगाउँदै कभर्डहलबाट बाहिरिए । भीडबाट धेरैपल्ट सेटिङको कुरा उठेको थियो । केही दर्शक, ‘नेपालको चलन, यहाँ पनि भयो पालन’ जस्ता नारा लगाइरहेका थिए । विरोध गर्नेमा बुलबुले रारा क्लबका केही अफिसियल पनि थिए । खेल जित्न चाहनुभएको देखिएन, किन ? भन्ने प्रश्नमा हेल्प नेपालका प्रशिक्षक केसीले ‘माइन्ड गेम’ खेलेको प्रतिक्रिया दिए । ‘हामी पैसामा बिक्ने टोली होइनौं र उपाधि जित्न सक्षम टोलीलाई फिक्सिङ गर्नु आवश्यक छैन । त्यो हाम्रो नैतिकताले पनि दिँदैन । एउटा कुरा के हो भने हामी फाइनलमा सहज प्रतिद्वन्द्वी चाहन्छौं ।’

महिलातर्फ एपीएफलाई ३–१ को सेटमा अप्रत्याशित हार चखाउँदै होङगान्जी न्यु डायमन्ड क्लबले महिलातर्फ उपाधिका लागि नेपाल पुलिससँग खेल्ने भएको छ । लिग चरणको अन्तिम खेलमा पुलिसले त्रिभुवन आर्मी क्लबलाई सोझो सेटमा पराजित गरेको हो ।

लिग चरणको अघिल्लो सेटमा नेपाल पुलिसमाथि ३–० को सोझो सेटमा जित निकालेको न्यु डायमन्ड जारी प्रतियोगितामा उच्च लयमा देखिन्छ । त्रिभुवन आर्मीसँग इतिहासमै पहिलोपल्ट ३–२ को सेटमा पराजित भए पनि राष्ट्रिय टोलीका कप्तान अरुणा शाही र मुख्य स्पाइकर प्रतिभा मालीप्रेरित डायमन्डले प्रेरणादायी प्रदर्शन गरिरहेको छ । ‘हामीले लामो समयपछि राष्ट्रिय प्रतियोगिताको फाइनलमा पुग्दा खुसी छौं,’ एनभीए क्लब लिगको पहिलो संस्करण विजेता न्यु डायमन्डका प्रशिक्षक कुमार राईले फाइनल रणनीतिबारे भने, ‘अघिल्लो खेलमा पुलिस र आज एपीएफलाई हराएपछि हाम्रा खेलाडीहरू उच्च मनोबलमा छन् । त्यसबाहेक हाम्रो समग्र सेट नै लयमा देखिएको छ । रिसिभ र ब्लकमा सुधार भएको छ र यही नतिजा फाइनलमा दोहोर्‍याउन चाहन्छौं ।’

क्लब लिगका यसअघिका चारै प्रतियोगिताको फाइनल खेलेको साबिक विजेता एपीएफका प्रशिक्षक महेश चौधरी अप्रत्याशित हारपछि स्तब्ध देखिन्थे । उनी पुरुषको तुलनामा महिला टोलीप्रति विश्वस्त थिए । तर नतिजा उल्टो भयो । उनले समग्र टिमको प्रदर्शनमा प्रश्न उठाए । ‘सुरुमा हाम्रो रिसिभमा समस्या भयो । रिसिभै बिग्रेपछि खेल राम्रो हुने कुरै भएन । त्यसपछि काउन्टर एट्याकको प्रयास पनि असफल रह्यो,’ चौधरीले भने, ‘नेपालगन्जमा जितेपछि हाम्रा खेलाडीहरू उत्साही थिए । फिटनेसको समस्या थिएन ।’ उनले कोरोना महामारीका कारण खेल नहुँदा टिमको प्रदर्शन आंशिक खस्किएको भने स्विकारे । साथै टिममा नयाँ खेलाडीको अभाव रहेकाले अरूलाई परीक्षण गर्न नपाएको गुनासोसमेत गरे ।

अर्को खेलमा पुलिसलाई आर्मीको चुनौती पन्छाउन धेरै कसरत गर्नुपरेन । २६–२४, २५–१७, २८–२६ को सेटमा जित निकालेको पुलिस टिम स्पाइकर उषा भण्डारीकै प्रदर्शनमा निर्भर रह्यो । फाइनलमा न्यु डायमन्डको रणनीति पनि उषालाई रोक्नेमै केन्द्रित हुनेछ । न्यु डायमन्ड ५ खेलबाट १३ र समान खेलबाट पुलिस ११ अंकसहित फाइनल खेल्न लागेका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र २६, २०७७ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×