कोरोना, कपाल र हजाम- विचार - कान्तिपुर समाचार

कोरोना, कपाल र हजाम

कोरोनाले एकापट्टि मानवजीवन भुर्कुट बनायो, अर्कोपट्टि आफैंमा निर्भर हुने आँट र क्षमता दियो; बजार व्यवस्थाभन्दा परिवारको व्यवस्था नै अब्बल हो भन्ने ठूलो पाठ पनि सिकायो ।
महेन्द्र पी‍. लामा

लगभग एक वर्ष नै भयो कोरोनाले सबैको हुर्मत लिएको । भय, त्रास, संशय र अन्योल कोरोनाका अरू भयानक पक्षहरू । विश्वका कुनाकुना सोत्तर पार्‍यो । विकसित–विकासशील–अविकसित सबै राष्ट्रहरूलाई हल्लायो । कोरोना आउँदा सिमाना नाघेर आयो र नै अन्तर्राष्ट्रिय सिमानालाई नाघ्ने सबै साधनमाथि प्रतिबन्ध लगाइयो ।

कोरोनाले न राष्ट्र, न सार्वभौमिकता अनि सैन्य शक्ति, न त राष्ट्रिय चिनारी– कसैलाई टेरपुच्छर नलगाई सम्पूर्ण विश्वमा आधिपत्य जमायो । यो बहुराष्ट्रिय रोग कुनै ब्रान्डबिना नै, कुनै विज्ञानबिना नै र घोडा–गाडी–हवाईजहाज नै नचढी न्युयोर्कदेखि दार्जिलिङको चोकबजार र साओ पाउलोदेखि तिब्बतको सिगात्सेसम्म पुग्यो । कस्तो महामारी, न ठीकसँग समयमा खुट्याउन सकियो, न औषधिमूलो नै पाइयो ! धामी–झाँक्री–फेदाङ्मा र बोन्बो एकातिर, नर्स, इन्टेन्सिभ केयर युनिट, अक्सिजन र वैज्ञानिक प्रयोगशाला अर्कातिर । सबैले कोरोनालाई भ्याकुर चरीलाई झैं खेद्दा पनि लाखौंले कालै नआई अचानक डाँडा काटे ।

कोरोनाले कहिल्यै नसोचेका पाँच–सात कुराहरू अघि ल्यायो । प्रथमतः, विज्ञान, औषधिमूलो र ज्ञानभन्दा महामारी ल्याउने रोग छिटो दौडँदो रहेछ । अर्थात्, कुनै पनि समय र कहीँ पनि सुरु भएको रोगले विश्वलाई नै अँगाल्नु विश्वव्यापीकरणको सबैभन्दा तीक्ष्ण र अँध्यारो चमत्कार रहेछ । दोस्रो, महामारीले धनी–गरिब, सेतो–कालो, उच–नीच, पर्वत–महाद्वीप, बलियो–कमजोर कसैलाई पनि चिन्दैन रहेछ र छुटाउँदैन पनि रहेछ । हुरीझैं आउँदो रहेछ, बाढीजस्तै बस्दो रहेछ, अनिकालझैं टालिँदो रहेछ र सखुवाको मुढोझैं बलिरहँदो रहेछ । तेस्रो, अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाले ल्याएको सिमाना भताभुंग पारिदिँदो रहेछ । राष्ट्र–राष्ट्रबीचको सिमाना बन्द गरिदिँदो रहेछ । गाउँ–सहर–राज्य, घर–परिवार–समाजमा समेत नयाँनयाँ सिमानाका रेखाहरू कोरिदिँदो रहेछ । युरोपको खुला सिमाना बन्द हुँदा तामिलनाडु र कर्नाटकको सिमाना अनि भोटेगाउँ र लिम्बूगाउँको सिमाना पनि बन्द हुँदो रहेछ । परिवारभित्रै पनि खोकी–ज्वरोले ग्रस्त एउटा कोठामा, रोगले नभेट्टाएकाहरू अर्को आँगनमा !

चौथो, मुख र नाकमा ढकनी लगाएर हिँड्दा पनि आफ्नै हात–लुगा–जुत्ताबाट डराउनु र जोगिनु पर्ने रहेछ । सामाजिक दूरीका नाममा कुटाइसमेत खाँदा सामाजिक सोच र न्याय त छड्के लाग्दो रहेछ । अरूको भन्दा आफ्नै माया अग्घोरै लाग्दो रहेछ । पाँचौं, ईश्वर–यिशु–अल्लाह–देवी–देवता सबैलाई कारावासमा हालिँदो रहेछ । आफूलाई बचाउन आफन्त–इष्ट–मित्रको शवयात्रा र अन्तिम संस्कारसम्म भुल्नुपर्दो रहेछ । संस्कृतिविहीन मात्रै नभएर, महामारीले गर्दा परलोक भएकाहरूसँग मुर्दाहाटी, पुरोहित र छरछिमेकसम्मले मुन्टो बंग्याउँदा रहेछन् ।

छैटौं, महामारीमा प्रकृति, पशु–प्राणी, खोला–नाला–समुद्र, भन्ज्याङ–पर्वत भने खुबै रमाउँदा रहेछन् । ऋतुले समेत रङ फेर्दो रहेछ । गौंथलीको चिरबिर, बाघको गर्जन, हावाको झोंका, पुतलीको फरफर र भाले बासेको सुरिलो आवाजसम्म सुनिँदो र देखिँदो रहेछ । र सातौं, हामीले आफ्ना कमजोरी, सबलता, दक्षता, कौशल सबै बिस्तारै थाहा पाउँदा रहेछौं । जँड्याहाहरू रक्सी नपाउँदा आलसतालस भए, कलाकारहरू आफ्नो कला दर्साउन नपाउँदा उकुसमुकुस रहे र व्यापारीहरू पसल बन्द राख्नुपर्दा घरझगडामा लिप्त भए । साथै गाउँगाउँमा, घरघरमा कसैले आश्चर्यजनक र मन हर्ने कार्यहरू गरे । संगीत, कला, साहित्य, विशेष कौशल परिवार–परिवारमा फस्टाएर अघि आए । धेरैले आफैंले आफूलाई चिने ।

महामारीले विश्व व्यवस्थामा नयाँ–अशोभनीय–द्विविधाका धर्काहरू कोरिदिँदो रहेछ । यो रोग चीनको वुहान सहरबाट सालकबाटै सुरु भएको हो भन्दै वन्यप्राणीको तस्करीमाथि गहिरो वादविवाद र अर्कातिर चीनले जानीबुझी रोग फैलाएको राष्ट्रपति ट्रम्पको घिनैलाग्दो आरोप । कसले कोरोना ठीक पार्ने, औषधि–खोप बनाउने वैज्ञानिक होडबाजी र अर्कातिर कुन कम्पनीले यसबाट कहाँ कति मुनाफा कमाउने भुटभुटी । महामारीकै मौका छोप्दै कति राजनीतिक नेताले आफू र सत्तालाई बलियो बनाउने प्रयाससमेत गर्दा रहेछन् । ब्राजिल, रुस, इटालीका यस्तै नेताहरूले विपक्षीलाई दबाउनुसम्म दबाएको नयाँ प्रवृत्ति पनि अघि आयो ।

यति मात्रै कहाँ हो र ! रंगभेद–वर्णभेद–रूपभेद कोरोनाजस्तै फैलियो । लन्डन र दिल्लीमा पनि । भारतका उत्तरपूर्वी र पहाडी क्षेत्रका मानिसहरूलाई अन्य सहर–नगरमा ‘कोरोना आयो’ भन्दै तिरस्कार गर्न थाले, व्यापारीहरूले लुटेरै छोडे र हिँडडुल गर्नसम्म हम्मे पर्ने भयो । दक्षिण एसियाका सरकारहरूले फोर–जी र फाइभ–जीको डंका पिटे पनि गाउँबस्तीका विद्यार्थीहरू सिग्नलको एउटै धर्का पनि नपाउँदा महिनौं पढाइ–लेखाइबाट दूर रहे । कोही रक्सी खाएरै गए त कोही रक्सी नपाउँदा गए; कोही मोटाए, कोही सुकुटिए । कोही भयभीत भएर घरभित्रै कोचिइरहँदा मानसिक पीडाको सिकार भए । अस्पताल जान नपाउँदा मुटुको व्यथा, क्यान्सर र अन्य बिमारले कोरोनाले भन्दा धेरै गुणा बढी मानिस मरे ।

धेरैका आआफ्ना समस्या । सामान्य कुराहरू पनि समस्या भए । सहर–नगरमा एउटा ठूलो समस्या कपाल काट्ने हजाम र सलुन नपाउनु भयो । हामी साना छँदादेखि नै छाप्राका साधु हजामले दार्जिलिङको ठुटे बजारमा कपाल काट्ने कोठा लिएका थिए । महिनाको अन्तिम आइतबार बिहान सातै बजे हाम्रो घरमा आएर चारै छोराको कपालमा खटखट गर्ने मेसिन चलाइदिन्थे । पिताजी छेवैमा उभिएर साधु हजामलाई ‘कानको मास्तिर चिल्लो बनाउनुपर्छ’ भन्ने आदेश दिन्थे । दार्जिलिङजस्तो एउटा अन्तर्राष्ट्रिय फेसन केन्द्रमा कपाल मुडुलिँदा हामी विरोध गर्थ्यौं । तर पिताजी र हजाम भने राष्ट्र र बिहारको राजनीति र विकासबारे गफमा मस्त रहन्थे । साधु हजाम परलोक भएपछि शंकर हजामले त्यही काम गर्थे । यसैले आजसम्म पनि कपालले कान छुनासाथ र गफ हाँक्न मन पर्‍यो भने हामी हजामलाई सम्झिहाल्छौं । कोरोनाको लकडाउनमा कपालले केश छुँदा यति असजिलो हुन लाग्यो कि, आफैंलाई ‘अब लौ संकेतबिना (एसिमटोटिक) को कोभिडले पो घेरेछ’ भन्ने भय र त्रासले लपेट्न थाल्यो । कहाँ जाने ? हजाम छैन । अस्पताल जानु अझै खतरनाक ।

आफू अललिएको यस नाजुक घडीमा मलाई गत छ दशकमा भेटेका हजामहरूको अति विघ्न याद आयो । कहाँ गए होलान् साधु–शंकर, दिल्लीका यादव र सञ्जय, अमेरिकाका पिटर, जापानका ओगावा–सान, चीनका देङ चु, कलकत्ताको न्यु मार्केट पछाडितिरको छटपटे हजाम र फेरि श्रीलंकाका हुसेन हजाम ! आँखैमा आए उनीहरूका तस्बिर, हात र मेसिनको तालमेल अनि फेरि त्यही मीठो गफ । चौबीस वर्षअघि अमेरिकाको नोट्रे डेम विश्वविद्यालयमा पढाउन जाँदा पिटर हजामसँग मित्रता जोडियो । विश्वविद्यालयको इतिहास नै बोकेका पिटरले किन अमेरिकी फुटबल त्यहाँ प्रचलित भयो, कसरी आयरल्यान्डबाट जेसुट पुरोहितहरू आएर आधुनिक शिक्षण प्रणाली सुरु गरे, एक–एक कुरो बताइदिन्थे । अलिक परतिरको गोरेटोमा हाँस–बकुल्लाको संख्यासमेत ।

त्यसै बखत कलकत्ताबाट आएका मेरा पुराना साथीले त्यहीँ अर्को विभागमा पढाउन थालेका थिए । एक दिन अचानक भेट भयो, ठम्याउन सकिनँ । किनकि केश–दाह्री–जुँगा जंगलमा नागबेली फैलिएझैं, उनले छाडै छोडिदिएका थिए । ‘महेन्द्र, तुमार की खोबर ?’ स्वरले मात्रै चिनें । सोधें किन यस्तो घना जंगलको बोझ बोकेको भनी । उनको जवाफ सीधा थियो— यहाँ एक ताल कपाल काट्ने पैसाले कलकत्तामा जीवनभरि काट्न सक्छु । त्यसताक पिटरले कपाल काटेको पच्चीस डलर लिन्थे । अहिलेसम्म पनि पाँच रुपैयाँमा मीठो चिया पाइने कलकत्तामा तिनताक कपाल काटेको सायद छ–आठ रुपैयाँ थियो ।

दिल्लीका यादव र सञ्जय अचम्मका थिए । बिहारको मुजफ्फरपुरबाट आएका दुवैले आरकेपुरममा सलुन खोलेका थिए । घरीघरी भन्थे– ‘काहो तनी रे ? खैनी बा ?’ लिची र आँपका भोगी थिए; जात–थरसम्म बताइदिन्थे, रूख मात्रै देखे पनि । सञ्जयलाई अलिक आधुनिकताले छोएको थियो । फोरेन ओइलले हेड मसाज पनि गरिदिन्थे । बिहारको राजनीति खर्लप्पै खाएका थिए । कर्पुरी ठाकुर र लालु यादवका तानाबाना बुनिदिन्थे । यादवको हात खस्रो थियो, मेसिन चलाउँदा कपाल–केश उखेली नै दिन्थे । आफूचाहिँ जुल्फीवाला थिए । तर यादवले कैंची अति नै आकर्षक ढंगमा चलाउँथे ।

जापानको हितोत्सावासी विश्वविद्यालयनजिक कुनिताचीमा ओगावा–सानको अति नै सुन्दर सलुन थियो । पहिलोपटक जाँदाको घटनाले उनीमाथि मेरो ममता बढ्यो । जापानमा कपाल काट्ने विभिन्न प्रकारका मेसिनहरू हेलमेटजस्तै झुन्ड्याइएका हुने । छेवैमा राखिएका कपालका विभिन्न नक्साहरूमा टाँसिएको बटन दबाएर हेलमेटभित्र शिर हालेपछि पन्ध्र मिनेटमा कपाल काटिएर तयार हुन्थ्यो । जापानी एक हजार येन लाग्थ्यो । तर त्यसले भनेझैं नकाट्दा म ओगावा–सानकोमा सात हजार येन दिएर कपाल कटाउँथें ।

पहिलोपटक गएका बेला भाषा नबुझ्दा, पिताजीले सिकाएको त्यही दार्जिलिङ मोडलको, कानमाथिसम्म मुडुल्याउने गरी कपाल काट्ने भनी हातैले इसारा गरें ओगावा–सानलाई । उनले सुरु गरे । अघिपट्टिको ऐनामा मेसिन–शरीर–खुट्टा–हातको अति नै सुन्दर समागम देखेपछि ढुक्क भएँ । अचानक जुरेली चरीको शिरको जुरोजस्तै कपालको आकार निस्कँदै गएको देख्दा रिसले व्याकुल भएँ । हत्तपत्त उठेर यस्तो फेसन होइन भनें । ओगावा–सान अतालिए । जापानीहरू आफ्नो कौशलको कीरा हुन्छन् । अलिकति सच्याइदिए । पैसा लिनै मानेनन्, घरीघरी ‘आरिघात्तो गोजाइमास’ भनिरहे । तत्पश्चात् अर्को पटकदेखि उनी पनि साधु र शंकरजस्तै भए । ओगावा–सानसँग गफ भने हात–मुखको इसाराले गरिन्थ्यो ।

चीनका हजाम देङ चु अति नै फेसनदार थिए । सिचुवान विश्वविद्यालयको नर्थ गेटनजिक उनको सलुनमा कपाल काट्नुअघि कपाल नरम हातले लामो समयसम्म धोइदिन्थे । त्यसपछि उनले उफ्रीउफ्री, कम्मर हल्लाई आफ्नै अनुहार ऐनामा घरीघरी हेर्दै कपाल काटिदिन्थे । सेम्पुको डामले पोलेको कपाल, काट्दै जाँदा फररर झर्थ्यो । मेसिनभन्दा छिटो कुद्ने देङ चुले कपाल काटेपछि फेरि शिर मनतातो पानीले धोइदिन्थे, हल्का मसाज गर्दै । त्यहीँ निद्रा लाग्थ्यो । चिनियाँ हजामले यसरी लट्याउँथे । कहिले केश कानको नजिक पुग्छ र देङ चुको सलुनमा जाऊँ हुन्थ्यो ।

कलकत्ताको न्यु मार्केट पछाडितिरको गल्लीमा एकपटक म केश काट्न गएँ । कसैले बस्नचाहिँ मलाई फाइभ स्टार होटल पार्क स्ट्रिटमा बन्दोबस्त गरिदिएका थिए । छटपटे हजाम रहेछ, दार्जिलिङबाट आएको भन्नासाथ दार्जिलिङको नालीबेली बताइदियो । रोबर्टसन रोडका जाँड दोकानहरू एक–एक गरी चिन्दो रहेछ । रक्सी गड्डीखानमा भन्दा सिंहमारीको भानुग्राममा टेसिलो हुन्छ अरे ! नजिकैको दोकानबाट माटाको प्यालामा चिया मगाएर अतिथिसत्कार पनि गर्‍यो । ऊ पनि छाप्राकै रहेछ । तर मेसिनभन्दा उसको मुख छिटो चल्थ्यो ।

श्रीलंकाको बेलावत्तानजिक हुसेनको सलुन थियो । भीडभाडयुक्त कोलम्बोमा यो सलुन अति नै प्रचलित थियो । चार–पाँच जना हजाम सदैव व्यस्त रहन्थे । हुसेनले भारतीयहरूको खुब खातिर गर्थे । उनी पनि श्रीलंकामा चिया कमान बसाउन लगेका भारतीय तामिलहरूसँगै हुर्के–बढेका थिए । हुसेनसँग मलाई मेरा अभिन्न अर्थशास्त्री मित्र (स्वर्गीय) समन केलेगामाले चिनाएका थिए । हुसेनसँग मैले श्रीलंकाका पोर्सेलिन र बहुमूल्य पत्थर गहनाबारे धेरै कुराकानी गरें । कपाल काट्नभन्दा गफ गर्न म त्यहाँ जान्थें । छेवैको रेस्टुराँमा राइस एन्ड करी खाएर, अखबार काटी बनाएको न्याप्किन पेपरले हात पुछेर डेरा फर्किन्थें ।

कोरोनाका कारण लकडाउन हुँदा धेरैले आ–आफ्नै घरमा चिनियाँ मेसिन किनेर कपाल काटे । हाम्रो घरमा निर्मललाई अस्ट्रेलियाबाट टोटोलाले एक वर्षअघि नै मेसिन पठाइदिएको थियो । मेरो, इष्टमित्रको र आफ्नो कपालसमेत निर्मलले घरको आँगनमा धेरैपटक काटिदिए । कोरोनाले निर्मललाई नै आफूभित्रको सीप–कला–कौशल थाहा नभएको कुरालाई सबैले देख्ने गरी अघि ल्याइदियो । साधु–पिटर–देङ चु–हुसेनले निर्मलको रूप धारण गरे । कोरोनाले एकापट्टि मानवजीवन भुर्कुट बनायो, अर्कोपट्टि आफैंमा निर्भर हुने आँट र क्षमता दियो! बजार व्यवस्थाभन्दा परिवारको व्यवस्था नै अब्बल हो भन्ने ठूलो पाठ पनि सिकायो ।

प्रकाशित : माघ २०, २०७७ ०७:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

म्यान्मारमा फेरि प्रतिगमन

सम्पादकीय

दक्षिणपूर्वी एसियाली मुलुक म्यान्मारमा नवस्थापित लोकतन्त्र संस्थागत हुन पाउँदा–नपाउँदै फेरि अर्को सैन्य ‘कु’ मञ्चन हुनु दुःखद घटना हो । निर्वाचित राजनीतिक शक्तिलाई सत्ता सञ्चालन गर्न नदिएर त्यहाँको सेनाले गरेको यो जबर्जस्ती आपत्तिजक छ ।

म्यान्मारको राजधानी नेइपिडअको सडकमा सोमबार ‘कु’ लगत्तै तैनाथ सैनिक । तस्बिर : रोयटर्स

जुनसुकै मुलुकमा पनि कुनै अमुक शक्तिको सनककै भरमा जनाधिकार निमोठिनु विश्वभरका लोकतन्त्रप्रेमीका लागि चिन्ताको विषय हो । तसर्थ, यो बेला म्यान्मारका प्रजातन्त्र पक्षधरका लागि संसारभरबाट ऐक्यबद्धताको खाँचो देखिन्छ, जसबाट उनीहरूको मनोबल उच्च रहोस् र सैन्य शक्तिले पनि आफ्नो कदम सच्याउने तत्परता देखाओस् ।

म्यान्मारको सेनाले सोमबार बिहान नेसनल लिग फर डेमोक्रेसी (एनएलडी) नेतृ आङ सान सुची, राष्ट्रपति विन मिन्टसहितका लोकतन्त्रवादी नेताहरूलाई गिरफ्तार गर्दै सत्ता नियन्त्रणमा लिएको हो । सेनाले आफ्ना प्रमुख मिन आन ह्लिङका हातमा सत्ता सुम्पेको घोषणा गर्दै एक वर्षका लागि संकटकाल लगाएको छ । राजधानीलगायतका प्रमुख सहरहरूको सञ्चार सम्पर्क विच्छेद गरिएको छ । सडकहरूमा सैनिक तैनाथ छन् । ब्यारेकभित्र र देशको सीमामा हुनुपर्ने सेना जब सडकमा उत्रिन्छ, तब न्यूनतम नागरिक अधिकार पनि कुण्ठित हुन्छ । यो एउटा शिशु लोकतन्त्रले भोगेको अत्यन्त नमिठो पाठ हो । नेपालीका लागि त यो खबर लगभग २०६१ सालको शाही ‘कु’ कै झल्को दिने खालको छ ।

गत नोभेम्बरमा भएको निर्वाचनमा सुचीको दल एलएलडीले अत्यधिक बहुमतले जिते पनि सेनाले व्यापक धाँधली भएको दाबी गरेको थियो । निर्वाचन आयोग र स्वतन्त्र पर्यवेक्षकहरूले भने सेनासमर्थित विपक्षी दलसमेतको यो आरोपको खण्डन गर्दै आएका छन् । सेनाले चाहिँ सत्ता हातमा लिनुपर्नाको कारण नै यसैलाई बताएको छ । सोमबार मात्रै संसद्को पहिलो बैठक बस्दै थियो । त्यसलाई स्थगित गर्न आह्वान गर्दै आएको सेनाले अन्ततः आफैं सत्ताकब्जा गरेको हो ।

नेतृ सुचीले ‘कु’ अस्वीकार गरी प्रतिरोध गर्न सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेकी छन् । निश्चय पनि, पछिल्लो समय शक्तिमा आएपछि लोकतन्त्र, मानव अधिकार र सामाजिक न्यायका सवालमा सुचीको छवि पहिलेजस्तो छैन । खासगरी मुलुकमा नरसंहार भोगेका तथा त्यहाँबाट खेदिएका रोहिंगा मुस्लिमका पक्षमा कुनै भूमिका ननिभाएपछि विश्वभर उनको विरोध भएको थियो । तथापि अहिलेको बदलिएको परिस्थितिमा सम्पूर्ण राजनीतिक अधिकार निलम्बन भएका बेला उनको पुरानो मानव अधिकारवादी छविले देशमा लोकतन्त्र पुनः कायम गर्ने दिशामा काम गर्न सक्छ भन्ने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

साथै, यतिबेला म्यान्मारका लोकतन्त्रवादी समग्र जनतालाई विश्व समुदायको ढाडस चाहिएको छ । लोकतन्त्र र मानव अधिकारजस्ता सवाल कुनै देशको घरेलु सीमाभित्र कैद हुने विषय होइनन् । कतिपय मुलुकका सरकार प्रमुखले अहिलेको सैन्य कदमविरुद्ध वक्तव्य दिएका पनि छन् । तर, यो विषयलाई घटनाविशेषप्रतिको सामान्य वक्तव्यमा मात्रै सीमित बनाइनु हुन्न । म्यान्मारभित्र मात्र नभएर, विश्व जगत्‌ले पनि तीव्र दबाब तथा लोकतन्त्रका पक्षमा सन्देश दिन नसक्ने हो भने अहिले एकवर्षे आपत्कालमार्फत लोकतन्त्रमा लागेको अल्पविराम लामो अवधिका लागि पूर्णविराममा रूपान्तरण नहोला भन्न सकिन्न । किनभने, त्यहाँको सेनामा रहेको राजनीतिक महत्त्वाकांक्षाका कारण अबको भविष्य यसै होला भनेर अनुमान गर्न गाह्रो छ ।

म्यान्मारमा नागरिक शासनमाथि सेनाको वक्रदृष्टि नयाँ भने होइन । पहिले पनि उक्त मुलुक लामो समय सैनिक कट्टरतामा गुज्रिएको थियो । आन्तरिक तथा बाह्य दबाबका कारण यदाकदा राजनीतिक परिवर्तन भएजस्तो देखिने तर अनुकूलता मिल्नासाथ सैनिक शासकहरूले सत्ता नियन्त्रणमा लिइहाल्ने प्रवृत्ति देखिएको थियो । सन् १९६२ मा सत्ता हातमा लिएको सेनाले सन् १९९० मा आमचुनाव गराएको त थियो, तर सुचीको दलले बहुमत ल्याए पनि सत्ता हस्तान्तरण गरिएन, उल्टो उनैलाई बन्दी बनाइयो । सन् २०११ मा सेना शक्तिबाट पछाडि हटे पनि संविधानमा एउटा त्रुटि अद्यापि छ, जसले सेनालाई अवाञ्छित रूपमा शक्तिशाली बनाइरहेको छ । संसद्को चौथाइ स्थान र गृह, रक्षा र सीमा मामिलाजस्ता शक्तिशाली मन्त्रालय सेनालाई आरक्षण छ । यही प्रावधानका कारण सेनामा राजनीति गर्ने मोह रहुन्जेल त्यहाँ लोकतन्त्र हुर्कन सक्ने छाँट देखिन्न ।

लोकतान्त्रिक प्रक्रिया अवरुद्ध गरेर तानाशाही व्यवस्था लागू गर्दा देश र जनताले कुन स्तरमा मूल्य चुकाउनुपर्छ भन्ने एउटा भुक्तभोगी मुलुक म्यान्मार आफैं हो । यो तथ्य जान्दाजान्दै फेरि उही गल्ती दोहोर्‍याउनु म्यान्मारी सेनाको अक्षम्य भूल हो । आफ्नो शक्तिमोह तथा शासकीय महत्त्वाकांक्षाका मारमा नागरिक अधिकारलाई नै बलि चढाउन किमार्थ मिल्दैन । यो यथार्थलाई त्यहाँको सेनाले जति छिटो महसुस गर्छ र आफूलाई सच्याउँछ, देशले भोग्नुपर्ने क्षति पनि त्यत्ति नै कम हुन्छ ।

सैन्य बर्दीका बलमा जनमतबाट स्थापित शक्तिलाई विस्थापन वा निलम्बन गर्ने कुरा कुनै पनि लोकतान्त्रिक राष्ट्र/समाजमा स्वीकार्य हुन सक्दैन । जनाधिकारको रक्षा गर्दै देशलाई समुन्नतिको बाटोमा अघि बढाउन लोकतान्त्रिक प्रक्रियाभन्दा अर्को बाटो रोज्ने छुट सेनालाई हुनुहुँदैन । तसर्थ, यथाशीघ्र नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार पुनर्बहाली गरिनुपर्छ । र, लोकतान्त्रिक बाटोबाटै समस्याको समाधान खोजिनुपर्छ ।

प्रकाशित : माघ २०, २०७७ ०७:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×