महेन्द्र पी‍. लामा

महेन्द्र पी‍. लामाका लेखहरु :

हामी धेरै डाक्टरहरू

डाक्टरको उपाधि पाउन कसलाई रुचि नलाग्ला ! सबैको मन खाने उपाधि हो यो । कोही मानव चिकित्सा अध्ययन गरेर चिकित्सक हुँदा डाक्टर बन्छन् । कोही पशु चिकित्सामा निपुणता हासिल गर्दा डाक्टर बन्छन् त, कोही अध्ययन–खोज–अन्वेषणमा व्याप्त भएर थेसिस लेख्दा डाक्टर अफ फिलोसफी (पीएचडी) बन्छन् ।

सार्क, भाँडाकुटी र मानव समूह

सानो छँदा हिउँद महिनाको छुट्टीमा हामी वल्लोपल्लो गाउँका भुराभुरी मिली भाँडाकुटी खेल्थ्यौं । कसैले दाउरा–पानी, कसैले भात–तरकारी र कसैले खीर–लड्डु पकाएर एकार्कालाई खुवाउँथ्यौं । सबै कुरा काल्पनिक हुन्थ्यो, समय बिताउन र मज्जा गर्नलाई भाँडाकुटी खेल्थ्यौं ।

शरणार्थी, मानवता र राष्ट्र

शरणार्थीको कारुणिक आवाज थिचिँदै जाँदै छ । विश्वभरि छरिएर, पीडामय र जोखिमपूर्ण स्थितिमा रहेका २ करोडभन्दा बढी संख्याका शरणार्थीहरूले आआफ्ना देश र घर फर्कने प्रबल चाहना मुखर गर्दै आएका छन् । कहाँ छैनन् यी शरणार्थीहरू ? एसियादेखि युरोप र अफ्रिकासम्मै थुनिएर बसेका छन्, उकुसमुकुस हुने शिविरहरूमा ।

नेरु, भारु र चीयु

नेपालका राजा महेन्द्रले, राणा शासनबाट निस्केपछि राष्ट्रलाई सुगठित बनाउन पाँचवटा प्रभावशाली पाइलाहरू अघि सारे । पहिलो, भारतलाई त्रिभुवन राजपथ निर्माण गर्न आह्वान गरे । दोस्रो, राष्ट्रमा नेपाली रुपैयाँ नै व्यापक रूपमा चलाउन लगाए । तेस्रो, पहाड क्षेत्रका रैथानेहरूलाई मधेस क्षेत्रमा घर, जमिन, कृषि सम्हाल्न प्रोत्साहन दिए । चौथो, नेपाललाई भित्रभित्रै जोड्ने पूर्व–पश्चिम राजमार्गको परिकल्पना अघि ल्याए ।

बंगालले राज्यभित्रको राज्य दिन सक्ला ?

भारतको पश्चिम बंगालकी मुख्यमन्त्री ममता बनर्जीले केही साताअघि दार्जिलिङ–डुवर्सको ऐतिहासिक छुट्टै राज्यको मागको स्थायी राजनीतिक समाधान (पर्मानेन्ट पोलिटिकल सोल्युसन : पीपीएस) आफूले नै दिने आश्वासन दिइन् । यस घोषणाले छुट्टै राज्यको मागमा एउटा नयाँ दिशा थप्यो ।

कोरोना, कपाल र हजाम

लगभग एक वर्ष नै भयो कोरोनाले सबैको हुर्मत लिएको । भय, त्रास, संशय र अन्योल कोरोनाका अरू भयानक पक्षहरू । विश्वका कुनाकुना सोत्तर पार्‍यो । विकसित–विकासशील–अविकसित सबै राष्ट्रहरूलाई हल्लायो । कोरोना आउँदा सिमाना नाघेर आयो र नै अन्तर्राष्ट्रिय सिमानालाई नाघ्ने सबै साधनमाथि प्रतिबन्ध लगाइयो ।

शरीरले शिर डोर्‍याएको क्षेत्र

भारतको आर्थिक, राजनीतिक, भौगोलिक एवं राष्ट्रिय सुरक्षाको दृष्टिकोणले अति नै संवेदनशील मानिएका क्षेत्रहरूमध्ये एक दार्जिलिङ जिल्लाको तराई क्षेत्रमा अवस्थित सात उत्तरपूर्वी राज्यहरूलाई राष्ट्रका अन्य भूभागसँग जोड्ने सिलिगुडी करिडोरलाई मानिन्छ ।

दार्जिलिङको सुनौलो काल

सन् १८३५ देखि १९३९ सम्मको १०४ वर्षको अवधिलाई दार्जिलिङको निर्माणकाल मान्न सकिन्छ । एउटा सग्लो अन्तर्राष्ट्रिय र भौगोलिक पृष्ठभूमिभित्र रहेको दार्जिलिङको छोटो इतिहासमा अति नै चाखलाग्दो एवं घत पर्ने घटनाक्रम रेकर्ड गरिएको छ ।

हाम्रा ट्रम्पले गति नै छाडे

हामी भर्खर प्राइमरीदेखि हाइस्कुलमा प्रवेश गरेका थियौं । दार्जिलिङको टर्नबुल स्कुलको मैदानमा बिहानीको भेलामा हेमचन्द्र र महेन्द्र प्रधान सरले अमेरिकाका निल आर्मस्ट्रङ एपोलो–११ रकेटमा चढी चन्द्रमामा उत्रेर हिँडेको सुनाए ।

भारत, नेपाल अनि भविष्य

भारत–नेपाल कूटनीतिक सम्बन्ध चिसिनु र तातिनु एउटा ऐतिहासिक प्रवृत्ति नै भएर गएको छ । धेरैपल्ट निकै तल नै झर्‍यो यो सम्बन्ध, गत छ–सात दशकमा हामीले यही नै देख्यौं । अनि त फेरि सम्बन्धमा उज्यालोपन मात्रै नआएर, अझै व्यापक र गहिरो पनि भएको देख्यौं ।