२५.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: १३०

महेन्द्र पी‍. लामा

महेन्द्र पी‍. लामाका लेखहरु :

हाम्रै वरिपरि इन्डो–प्यासिफिक

आजभोलि दक्षिण एसियालीहरूका मुखैमा इन्डो–प्यासिफिक झुन्डिएको छ । के हो यो ? कहाँबाट आयो यो ? कसले यस क्षेत्रमा भित्र्यायो ? किन यसको यति धेरै प्रचार र प्रसार ? के कारण यसलाई विकासदेखि राजनीति, सामरिक विषयदेखि बाटोघाटो, जलमार्ग, व्यापार आदिसँग सबैले जोडिहाल्छन् ?

भारतमा जी–२० शिखर सम्मेलन हुनुको अर्थ

स्वतन्त्र भारतको इतिहासमा एउटा महत्त्वपूर्ण एवं ऐतिहासिक अध्याय जी–२० राष्ट्रहरूको शिखर सम्मेलन (८–१० सेप्टेम्बर २०२३) ले थप्ने भएको छ । भारतको अध्यक्षतामा रहेको ‘ग्रुप अफ २०’ शिखर सम्मेलनका निम्ति राजधानी दिल्लीमा भव्य तयारी गरिँदै छ ।

१६० वर्षमा जाबो ५ डेसिमल जमिन

दार्जिलिङको चिया बगानमा अचम्मकै कुरा भयो । १६ दशकसम्म बराजु–खनाति सबैले रगत–पसिना–आँसु बहाएपछि अब जमिनको हक–पर्चा–पट्टा चाहियो भन्दा पश्चिम बंगाल सरकारले चिया खेतीमा जमिनहीनलाई ५ डेसिमल (२,१७५ वर्गफुट) जमिन दिने घोषणा गर्‍यो ।

युद्ध–पर्यटनको अर्को अध्याय

युद्धले इतिहास बोक्छ अनि इतिहासले सबैलाई लोभ्याउँछ । इतिहास कोट्याउँदै जाँदा घटना–सम्झनाले विक्षिप्त पार्छ । जिज्ञासाले अझै जरा गाड्छ र फेरि कहाँ, किन, कसरी भएछ भन्ने चासो र चाखले कुतकुत्याउँदो रहेछ । र नै घटना घटेकै स्थानमा धेरै पुग्दा रहेछन् पर्यटनका नाममा, ज्ञान–बुद्धिको खोजमा अनि फेरि सन्तुष्टिको पोको बोकी फर्किआउँदा रहेछन् ।

भोटाङको बदलिँदो विकास नीति

केवल लगभग आठ लाख जनसंख्या भएको भोटाङको मोठ क्षेत्रफल भने ३८,११७ वर्ग किलोमिटर छ । हरेक वर्गकिलोमिटरमा केवल २१ जना बस्छन् । हरेक भोटाङेको बर्सेनि आय (घरेलु मोठ उत्पादनको आधारमा) अमेरिकी डलर ३,२६६ पुगेको छ, जो भारतको २,२८८, नेपालको १,३३६, पाकिस्तानको १,५९६ र बंगलादेशको २,६८८ भन्दा धेरै माथि छ ।

नेपालको ‘दक्षिणतिरै हेर’ नीति

लगभग नौ वर्षअघि, अगस्ट २०१४ मा भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेपाल भ्रमणमा प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालासँगको भेटवार्तापछि ३५ वटा अनुच्छेद भएको लामो संयुक्त प्रेस विज्ञप्ति जारी गरिएको थियो ।

मन्साएको कालो भाले

उमेर निकै ढल्क्यो, देखेका–भोगेका–खपेका–सुनेका घटना र कुराहरू अन्तस्करणमा छचल्किरहन्छन्, पोखाउन मन पर्छ । भित्रैबाट भिजें, बाहिरैबाट सुमसुम्याएँ, टुप्पैबाट नियालें, फेदैबाट भोगें, भीरैबाट चढें; यसर्थ अनेकन् घटना–अनुभव लेख्नै मन पर्छ । ‘कान्तिपुर’ दैनिकमा गत केही सप्ताहदेखि ‘नक्कली भुटानी शरणार्थी प्रकरण’ शीर्षकमा छापिएका घतैलाग्दा–लाजैमर्दा राष्ट्र र राष्ट्रको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध नै हल्लाउने समाचार–विश्लेषण आदि पढ्दा लेख्नैपर्ने भयो आफैंले देखेका भोटाङे शरणार्थीहरूका व्यथा ।

हुर्केबढेको नै रेडियोसँग

सिक्किममा एउटा राष्ट्रिय विश्वविद्यालय स्थापना गर्ने क्रममा हामीले धेरै गैरपारम्परिक पाठ्यक्रम एवं नयाँ शिक्षण प्रणालीहरू अपनायौं । किनकि हामीलाई एउटा थप विश्वविद्यालय बनाउनु थिएन ।

धर्का, खम्बा र सिमाना क्षेत्र

भारतको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको सिमाना क्षेत्र रोचक, विचित्रको एवं अद्वितीय नै छ । सायद विश्वमा नै यस्ता विभिन्नताले परिपूर्ण सिमाना क्षेत्रहरू छैनन् । यसैले भारतलाई सिमाना व्यवस्थापनको एउटा प्रयोगशाला नै मानिन्छ ।

बर्माबाट यो खबर

बर्मा (म्यानमार) भ्रमणको पन्ध्रौं दिनमा यहाँ केकसो भइरहेको छ भन्नेबारे लेख्नैपर्ने भयो । भारतीय अध्ययन टोलीको नेतृत्व गर्दै बर्माका विभिन्न क्षेत्र घुम्दै हिँड्दा अनेकन् दृश्य र घटनाक्रम अघि आए । बाहिरबाट हेर्दा र सुन्दाको अनि भित्रै पसेर अनुभव गरेको बर्मामा धेरै फरक पायौं ।