दक्षिण अफ्रिकाले रिपोर्ट गर्नुअघि नै नेपालमा भित्रिएको थियो ओमिक्रोन- स्वास्थ्य - कान्तिपुर समाचार

दक्षिण अफ्रिकाले रिपोर्ट गर्नुअघि नै नेपालमा भित्रिएको थियो ओमिक्रोन

संक्रमण नियन्त्रणमा राख्न विदेशबाट आउनेलाई अनिवार्य परीक्षण र क्वारेन्टिनमा राख्न विज्ञको सुझाव 
स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — दक्षिण अफ्रिकाले विश्वजगतलाई जानकारी दिनुअघि नै कोरोनाभाइरसको नयाँ भेरिएन्ट ‘ओमिक्रोन’ विश्वभर फैलिसकेको हुनसक्ने आकलन गरिएको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले कोरोनाभाइरसको ‘बी.१.१.५२९’ उत्परिवर्तित रुपलाई ‘भेरिएन्ट अफ कन्सर्न’ घोषणा गरेर ‘ओमिक्रोन’ नाम दिनुअघि नै नेपाल प्रवेश गरेका एक विदेशी सो भेरिएन्टबाट संक्रमित भएको देखिएको छ ।

नेपालमा मंसिर १९ गते आइतबार ओमिक्रोन भेरिएन्टबाट दुईजना संक्रमित भएको पुष्टि भए पनि तीमध्ये एकजना विदेशी ओमिक्रोन फैलिएको देशबाट मंसिर ३ गते आएका थिए । त्यसको ४ दिनपछि मंसिर ७ मा उनीसहित उनको सम्पर्कमा आएका अर्का व्यक्तिमा संक्रमणको लक्षण देखिएको थियो ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनले मंसिर १० गते ओमिक्रोनलाई ‘भेरिएन्ट अफ कन्सर्न’मा राखेर सबै देशलाई उच्च सतर्कता उपनाउन आग्रह गरेको थियो । यस्तै दक्षिण अफ्रिकाले नोभेम्बर २३ अर्थात मंसिर ७ गते ५० भन्दा बढी उत्परिवर्तन भएको नयाँ कोरोनाभाइरस फेला परेको जानकारी दिएको थियो ।

जबकि बोत्सवानाले कात्तिक २५ गते (नोभेम्बर ११) मा पहिलोपटक यो भेरिएन्ट फेला पारेको थियो । साथै, दक्षिण अफ्रिकाका वैज्ञानिकहरुले समेत कात्तिक २३ गते (नोभेम्बर ९) को नमुनाको जिनोम सिक्वेन्सिङ गर्दासमेत ओमिक्रोन भेरिएन्ट फेला परेको दाबी गरेका छन् ।

नेपालमा मात्र नभई यूरोपका केही देश तथा अमेरिकामासमेत दक्षिण अफ्रिकाले रिपोर्ट गर्नुपूर्व नै यो भेरिएन्टबाट संक्रमित भएकाहरु पाइएको छ । ती देशहरुमा नोभेम्बरको पहिलो र दोस्रो सातामा संकलन गरिएको नमुनाको जिनोम सिक्वेन्सिङ गर्दा ओमिक्रोन भरिएन्ट नै देखिएको जनाइएको छ ।

नेदरल्याण्ड्सको नेसनल इन्स्टिच्युट एण्ड द इन्भायरमेन्टले समेत नोभेम्बर १९ (मंसिर ३) मा लिएको नमुनामा पनि ओमिक्रोन भेरिएन्ट देखिएको पुष्टि गरेको थियो । यस्तै, अमेरिकामा ओमिक्रोन भेरिएन्ट कुन हदसम्म फैलिएको छ भनेर थाहा पाउन ड्रेनेज प्रणाली (ढल) बाटसमेत नमुना लिएर अनुसन्धान गरिने भएको छ ।

हालसम्म विश्वका ४४ मुलुकमा यो भेरियन्ट देखापरेको औपचारिक जानकारी विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यमले बताएका छन् ।

थाइल्याण्डमा रहेर जनस्वास्थ्यका विषयमा अनुसन्धान गरिरहेका नेपाली जनस्वास्थ्यविद् सुशील कोइरालाका अनुसार पनि अहिलेको अवस्था हेर्दा ओमिक्रोन भेरिएन्ट पहिलोपटक दक्षिण अफ्रिकाले औपचारिक रुपमा रिपोर्ट गरे पनि त्योभन्दा केही महिना अघिदेखि नै फैलन सुरु गरेको जस्तो देखिन्छ । ‘कहाँ यो भेरिएन्ट उत्पत्ति भयो र कहिले देखि फैलिन थाल्यो भनेर यकिन गर्न कठिन हुन्छ,’ उनले भने ।

जोन हप्किन्स विश्वविद्यालयका जनस्वास्थ्य विज्ञ डा. दीनेश न्यौपानेका अनुसार रोग फैलिन थालेपछि मात्रै भेरिएन्टको बारेमा थाह हुन्छ । ‘जिन सिक्वन्सिङ महंगो हुन्छ । हत्तपत्त गरिन्न । त्यसैले रोग फैलिएको अलि पछि मात्र थाहा पाउने सम्भावना हुन्छ,’ उनले भने, ‘दक्षिण अफ्रिकाले रिपोर्ट गर्नुअघि नै अन्य देशमा पनि यो फैलिसकेको हुनसक्ने सम्भावना छ ।’

उनका अनुसार जनस्वास्थ्यका मापदण्डहरुको पालना नगर्ने हो र खोप लगाउने कार्यलाई व्यापक नबनाउने हो भने जुनसुकै नयाँ भेरिएन्ट पनि फैलने खतरा रहन्छ । ‘ओमिक्रोन फैलिएला वा नफैलिएला वा फैलियो भने यसले कति असर गर्ला अहिले नै भन्न सकिन्न । तर खोपको कभरेज कम, जनसस्वास्थ्यका मापदण्डको पालनामा नगर्ने, कन्ट्याक ट्रेसिङ नहुने, भिडभाड निरन्तर गरिरहने हो भने ढिलो चाँडो त्यस्तो ठाउंमा कोरोना फैलिन्छ,’ उनले भने, ‘ओमिक्रोन फैलिएन भने पनि ‘पाई’ले छोड्दैन ।’

हृयाम्स अस्पतालमा कार्यरत संक्रामक रोग विशेषज्ञ डा. अनूप सुवेदीका अनुसार पनि यूरोपको बेल्जियम तथा अमेरिकाकै रिपोर्ट हेर्दा दक्षिण अफ्रिकी देशहरुमामा फैलनुअघि नै यो यूरोप तथा अमेरिकामा फैलन थालेको जस्तो देखिएको छ । ‘ओमिक्रोनमा देखिएक अनुवांशिक उत्परिवर्तन तथा दक्षिण अफ्रिका बाहिरका मुलुकका पुरानो नमुना परीक्षण गर्दा हाल यो भेरिएन्ट रहेको देखिएको छ,’ उनले भने, ‘त्यस हिसाबले नेपालले दक्षिण अफ्रिकी देशहरुलाई बन्देज लगाउनु गलत हो ।’

त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालमा जनस्वास्थ्य विषयकी प्राध्यापक विन्ज्वला श्रेष्ठका अनुसार ओमिक्रोनको मूल स्रोत पत्ता लगाउनभन्दा पनि अहिले यसलाई कसरी नियन्त्रणमा राख्न सकिन्छ भनेर सोच्न जरुरी छ । ‘यसको मूल स्रोत के थियो भन्ने महत्त्वपूर्ण छैन । त्यो पत्तै नलाग्न पनि सक्छ,’ उनले भनिन्, ‘अब हामीले नियन्त्रण र रोकथामको उपायमा ध्यान दिनुपर्छ ।’

विश्व स्वास्थ्य संगठनले ओमिक्रोनलाई भेरिएन्ट अफ कन्सर्नको सूचिमा राखेर सबै देशलाई उच्च सतर्कता अपनाउन सुझाव दिएसँगै नेपालले पनि यो भेरिएन्टको नियन्त्रण तथा रोकथामका लागि विभिन्न उपाय अवलम्बन गर्न सुरु गरेको थियो । नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय हवाई तथा स्थल नाकाहरूमा यात्रुहरूको आवतजावतलाई व्यवस्थित गर्न सबै यात्रुको नेगेटिभ पीसीआर रिपोर्ट अनिवार्य गरेको खोपको विवरण लिने गरेको छ । यस्तै लक्षण तथा चिन्हहरूको जाँच गर्ने तथा हवाई र स्थल नाकाहरू भई प्रवेश गर्ने पूर्ण मात्रा खोप नलगाएका र शंकास्पद सबै यात्रुहरूको एन्टिजेन परीक्षण गर्ने गरिएको मन्त्रालयका सह–प्रवक्ता डा. समीर अधिकारीले बताए ।

उनका अनुसार एन्टिजेन परीक्षणमा पोजिटिभ फेला परेकाहरुको नमूना संकलन गरी पीसीआर गर्ने र शंकास्पद नमुनाहरुको जीन सिक्वेन्सिङ गर्न थालिएको छ । साथै, विगत एक महिना अगाडिदेखि पोजिटिभ भएका नमूनाहरूको थप परीक्षण पनि गर्न सुरु गरिएको छ ।

डा. अधिकारीका अनुसार ओमिक्रोनको संक्रमणबाट बच्न पहिला जस्तै जनस्वास्थ्यका सबै मापदण्डहरुको पालना र खोप नै प्रमुख उपाय हो । ‘मास्कको सही प्रयोग, भौतिक दूरी कायम गर्ने, भीडभाड नगर्ने तथा हात धुने कार्य, हावा आवतजावत हुने स्थानमा बस्ने र खोपको प्रयोग महत्त्वपूर्ण छ,’ उनले भने, ‘सबैलाई जनस्वास्थ्यका मापदण्ड पालना गर्न र खोप अभियानमा सहभागी हुन हामीले पटकपटक अनुरोध गरेका छौं ।’

संक्रामक रोग विशेषज्ञ डा. सुवेदीका अनुसार सरकारले अब ओमिक्रोनलाई द्रूत गतिमा समाजमा फैलनबाट रोक्न परीक्षण, क्वारेन्टाइन र आइसोलेसनमा पूर्ण कटिवद्ध भएर लाग्नुपर्छ । ‘अब फेरि कोरोना संक्रमणको लक्षण देखिएकाहरुको परीक्षण गर्न फेरि सबैलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । पीसीआर परीक्षण वा आरडीटी एन्टिजेन परीक्षणलाई जति बढी सहज बनायो त्यति बढी परीक्षण हुन्छ र समाजमा छिटो फैलनबाट रोक्न सक्छौं,’ उनले भने, ‘साथै विदेशबाट आउने सबैले अनिवार्य कोरोना परीक्षण गराएको हुनुपर्छ र नेपाल आएपछि विमानस्थलमै परीक्षण गर्ने व्यवस्था गरिनुपर्छ । उनीहरुलाई पाँच दिन भए पनि अनिवार्य क्वारेन्टिनमा राखेर फेरि परीक्षण गरेर मात्रै निस्कन दिने हो भने लकडाउन मै पुग्नुपर्ने गरी संक्रमण फैलिँदैन ।’

उनका अनुसार सरकारले अघिल्ला वर्षमा गरिएको गल्तिबाट पाठ सिक्दै जनस्वास्थ्यका नियमहरूको कडाइका साथ पालना गराउने हो भने अस्पतालहरूमा बिरामीको चाप र समाजमा संक्रमण थेग्न नसक्ने गरी एकैपटक फेरि बढ्दैन । ‘हामीले केही नगरी बस्यौं भने आज दिनु दुई गुणा रात चार गुणा भएर संक्रमण फैलिन्छ र फेरि चिन्ताजनक अवस्थामा हामी पुग्छौं,’ उनले भने, ‘यसलाई फैलिनबाट पूर्ण रुपमा रोक्न त सकिन्न तर यसको गति कम गर्नका लागि जे जति सकिन्छ त्यो गर्न थालि हाल्नुपर्छ ।’

ओमिक्रोनका बारेमा पत्ता लगाएको दक्षिण अफ्रिकाको जनस्वास्थ्यविज्ञ प्रा. सलिम अब्दुल करिमका अनुसार ओमिक्रोनका बारे वैज्ञानिक तथ्यांकका आधारमा विश्लेषण भइनसके पनि आत्तिनुपर्ने अवस्था भने रहेको छैन । उनको भनाइमा दक्षिण अफ्रिकामा यो भेरिएन्ट धेरैजसो खोप नलगाएको समूहमा धेरै देखिएको छ भने पुनः संक्रमण पनि खोप नलगाएकै समूहमा धेरै देखिएको छ । त्यसैले खोपले पूर्ण रुपमा काम गर्दैन भन्नु हतार हुने उनको दाबी छ ।

‘ओमिक्रोनमा अरु ’भेरिएन्ट अफ कन्सर्न’का गुणहरू पनि छन् । त्यसकारण यसको स्वभाव अन्य भेरिएन्टसँग मिल्छ । जसले गर्दा नै हामी सबैजना यो भेरिएन्टलाई लिएर यति धेरै चिन्तित भएका हौं,’ उनले विश्व प्रसिद्ध विज्ञान जर्नल लान्सेटलाई दिएको अन्तर्वार्तामा भनेका छन्, ‘ओमिक्रोनका बारे केही पनि आंकलन गर्नु अहिले धेरै नै चाँडै हुन्छ । किनभने हामीले यसबारे थाह पाएको केवल केही दिन मात्रै भयो । हाल हामीसँग यसलाई लिएर कुनै पनि विश्वनिय वैज्ञानिक तथ्यांक उपलब्ध छैन ।’

अध्यागमन विभागका महानिर्देशक नारायणप्रसाद भट्टराईले पछिल्लो पटक मन्त्रिपरिषद्ले गरेको निर्णयमा दक्षिण अफ्रिकासहित ९ देश र ती देशलाई ट्रान्जिट बनाएर आउने र पछिल्लो तीन साताको अवधीमा ती राष्ट्रहरूमा यात्रा गरेका विदेशी नागरिक बाहेकलाई नेपाल प्रवेशमा के व्यवस्था गर्ने भन्ने विषयमा मौन रहेको बताए । यद्यपि विभागले सीमा नाकाहरूबाट भित्रिने सबै विदेशीको हकमा भने यसअघि निर्धारित जनस्वास्थ्यका मापदण्ड अनुसार कडाइ गरिएको जानकारी दिए ।

खुला सिमानाका कारण भारतबाट प्रवेश गर्नेहरूलाई भने नियमन गर्न चुनौतिपूर्ण रहेको उनले बताए । सरकारले २०७६ चैत पहिलो साताबाट दक्षिणको नाकाहरू बन्द गरेकोमा पछिल्लोपटक २०७८ असोज ५ को मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट नेपाल–भारत आवागमनलाई खुला गरेको थियो ।

प्रकाशित : मंसिर २०, २०७८ १९:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

परीक्षणको आधारमा कोरोना संक्रमण दर एक सातायता ४ प्रतिशतभन्दा तल

विज्ञ भन्छन्- 'जनस्वास्थ्य मापदण्ड पालना गर्न नछोडौं'
स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — नेपालमा केही सातायताको तथ्यांक केलाउँदा कोरोनाभाइरसको संक्रमण घट्दै गइरहेको देखिन्छ । साउन महिनाको पहिलो साता २० प्रतिशतभन्दा माथि रहेको परीक्षणका आधारमा संक्रमणको प्रतिशत (पीपीआर)को ७ दिने औसत मंसिरको १ गते झरेर ३.४० मा पुगेको छ । जुन निरन्तर घटिरहेकै छ ।

एकातर्फ संक्रमण हुनेको संख्यामा कमि आइरहेको छ भने अर्कोतर्फ कोरोनाभाइरसविरुद्ध खोप लगाउनेको संख्या पनि बढेको छ । सरकारले खोप लगाउन मिल्ने जनसंख्या भनेर तय गरेको संख्याको २५ प्रतिशतभन्दा बढीले पूर्ण मात्रा खोप लगाइसकेका छन् भने ३० प्रतिशतले एक मात्रा लगाएका छन् । कुल १ करोड ६९ लाख ८३ हजार ३ सय ६९ डोज खोप लगाइसकिएको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनको विश्लेषण अनुसार पनि पीपीआर दुई सातासम्म ५ प्रतिशतभन्दा कम रहेको अवस्थामा संक्रमण नियन्त्रण गर्नका लागि लगाइएका बन्देजहरुलाई क्रमश: हटाउँदै लैजान सकिन्छ । कोरोना महामारीको तथ्यांकलाई नजिकबाट नियालिरहेका विज्ञहरु पनि पीपीआरको दर ५ प्रतिशतभन्दा कम हुनु भनेको संक्रमण नियन्त्रित अवस्थामा नै रहेको मान्न सकिने बताउँछन् । तर, उनीहरु अहिले नै संक्रमणको संकट टरेको भनेर विश्लेषण गर्न भने नमिल्ने बताउँछन् ।

अमेरिकाको जोन हप्किन्स विश्वविद्यालयका जनस्वास्थ्यविद् डा. दिनेश न्यौपानेको भनाइमा खोप लगाउने दरलाई अझै तीव्र बनाउन जरुरी छ भने जनस्वास्थ्यका मापदण्डको समेत पालनामा लापरबाही गर्ने बेला भएको छैन । ‘यदि हामीले खोप कार्यक्रमलाई विस्तार गर्न सकेनौं र जनस्वास्थ्य मापदण्डको पालना गरेनौं भने संक्रमण बढ्न पनि सक्छ,’ उनले भने ।

यस्तै, थाइल्यान्डमा रहेर जनस्वास्थ्यका विषयमा अनुसन्धान गर्ने सुशील कोइरालाका अनुसार पनि अहिले संक्रमण कम हुनुमा धेरैजनालाई संक्रमण भएर निको हुनुका साथै खोपले गर्दा पनि हो । ‘धेरै जनालाई संक्रमण पनि भयो अनि उहाँहरुले खोप पनि लगाउन पाउनुभयो । त्यसले गर्दा अहिले हर्ड इम्युनिटीको सुरुवाती स्तर जस्तो देखिएको छ,’ उनले भने, ‘तर, न्याचुरल इन्फेक्सन भएर निको भएकाहरुमा विकसित भएको एन्टिबडीले कहिलेसम्म सुरक्षा प्रदान गर्छ भन्ने एकिन नै छैन । त्यसैले संक्रमण फेरि पनि बढ्ने जोखिम भने छ ।’

उनको भनाईमा अहिले संक्रमण कम भएको अवस्थामा सरकारले आफ्नो गृहकार्य गरेर भविष्यमा आउनसक्ने अर्को लहरको तयारी भने गरिरहनुपर्छ । ‘हाम्रो देशको प्रमुख कमजोरी भनेकै हामी प्रकोपको बेलमा मात्रै पूर्व तयारीकाबारे कुरा गर्छौं । त्यसपछि सबै निदाउँछौं,’ उनले भने, ‘अहिले तयारी गर्ने महत्त्वपूर्ण समय हो । यसलाई खेर फाल्नु हुँदैन ।’

जनस्वास्थयविद् कोइरालाका अनुसार अब सरकारले वृद्ध तथा दिर्घरोग लागेका समूहलाई कोरोनाभाइरस विरुद्धको बुस्टर डोज दिने तयारी पनि थाल्ने बेला भएको छ ।

स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. कृष्ण पौडेलका अनुसार सरकारले संक्रमणको अवस्थालाई नजिकबाट नियालिरहेको छ । ‘हामीले आवश्यक सर्भेलेन्स र परीक्षणको काम गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘कुनै नयाँ भेरियन्ट पो देखिएको छ कि भनेर हामीले जीन सिक्वेन्सिङलाई पनि निरन्तरता दिइरहकै छौं ।’

उनको भनाइमा संक्रमण नियन्त्रण भनेको निरन्तरको प्रक्रिया भएका कारण भोलिको दिनमा संक्रमण बढे के गर्ने भनेर पनि मन्त्रालयले तयारी गरिरहेकै छ ।

तथ्यांकलाई मात्रै आधार मानेर विश्लेषण गर्ने हो भने भदौ ११ गतेदेखि मात्रै सात दिने औसत पीपीआर घट्न थालेको थियो । चैतको अन्तिम सातादेखि भयावह रुपमा देखिएको दोस्रो लहरको पीपीआर असोजको अन्तिम दिन १० प्रतिशतमा झरेको थियो । त्यसपछि भने सात दिने औसत पीपीआर उकालो लागेको देखिँदैन ।

यसअवधिमा परीक्षणको संख्या विश्लेषण गर्ने हो भने पनि पीपीआर २० प्रतिशतभन्दा माथि हुँदा हुने पीसीआर र एन्टिजेन परीक्षणको औसत क्रमश: १० हजार र ४५ सय रहेको देखिन्छ । जुन अहिले भने आधा नै घटेको छ । यस आधारमा परीक्षण कम भएकोले गर्दा नै संक्रमितहरुको संख्या पनि केही घटेको हो भनेर भन्न नसकिने होइन । तर, हाल केही साता यता अस्पतालहरुमा बिरामीको चाप समेत कम भएको कारणले गर्दा समाजमा नै संक्रमण केही घटेको छ भन्ने दर्शाउँछ ।

तर, अहिले यूरोपका केही देशहरु जस्तै अस्ट्रिया, नेदरल्यान्ड र बेल्जियमले संक्रमण बढेकै कारण पुन: लकडाउन गर्ने निर्णय गर्न बाध्य भएका छन् । ती देशमा खोप नलगाएका व्यक्तिहरुका कारण संक्रमण द्रूत गतिमा फैलिएका कारण लकडाउनका अधिकांश प्रावधान खोप नलगाएकाहरुमा केन्द्रित गरिएको छ । यस्तै, बेलायत, जर्मनी तथा इटालीमा समेत संक्रमण पुन: बढ्न थालेको छ ।

चित्र : यूरोपका विभिन्न देशमा प्रति दश लाख दैनिक संक्रमित देखिने संख्याको सात दिनको औसत ।
सौजन्य : बीबीसी

स्वास्थ्य मन्त्रालयका एक उच्च अधिकारीका अनुसार अहिले अधिकांश खोप कार्यक्रम सहर र त्यस आसपासका क्षेत्रमा बढी केन्द्रित भएका कारण अब यसलाई गाउँ–गाउँसम्म पुर्‍याउने तयारी भइरहेको छ । ‘हामीले विश्वको अवस्था हेरेरै आफ्नो योजना बनाउने हो । अहिले खोप लगाएको स्थानमा संक्रमण कम र नलगाएको स्थानमा संक्रमण बढी हुने परिपाटी देखिएको छ । यस हिसाबमा सहरमा अहिलेको अवस्थामा खोप लगाउन मिल्ने धेरैले खोप लगाइसकेका छन्,’ उनले भने, ‘अब यो घेरालाई बढाउँदै लैजानुपर्छ ।’

सरकारले खोप कार्यक्रमलाई विस्तार गर्ने बताएपनि प्रदेश र जिल्ला तहमा खोप भण्डारण क्षमता निकै कम भएका कारण समस्या हुने भने देखिएको छ ।

त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा जनस्वास्थ्य विषयकी प्राध्यापक डा. विन्ज्वला श्रेष्ठका अनुसार अहिले संक्रमण कम हुनुमा बढी जनसंख्या भएका स्थानमा खोप लगाउनेको संख्या बढ्नु एक हुन सक्छ । उनको विचारमा अब विद्यालय जाने उमेर समूहलाई लक्षित गरेर खोप कार्यक्रम संचालन गर्न ढिला गर्नु हुन्न । ‘अहिले इजरायलमा सबैभन्दा बढी संक्रमण त्यही उमेर समूहमा नै देखिएको छ,’ उनले भनिन्, ‘अन्य हावाबाटै सर्ने रोग जस्तै यसमा पनि खोपले ज्यान जोगाएको छ । त्यसैले खोपमा ध्यान दिनुपर्छ अहिलेको अवस्थामा ।’

प्रकाशित : मंसिर ६, २०७८ १६:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×