इँटा भट्टामा सहज जीवन खोज्दै रोल्पाली

दिपेन्द्र रोक्का

काठमाडौँ — उपत्यकाको ललितपुरमा ३० भन्दा बढी इँटा भट्टा सञ्चालनमा छन् । मंसिर, पुस र माघमा इँटा कारखानामा छुट्टै रौनक देखिन्छ । चिम्नीबाट निस्केको धुँवाको मुस्लोसँगै मजदुरहरु इँटा कारखानामा व्यस्त छन् बुङमतीमा आजभोलि । कारखानामा व्यस्त हुने मजदुरमध्ये आधाजसाे रोल्पाली छन् ।

रोल्पा र रोल्पालीहरुले २५ वर्ष अगाडि आजकै दिन सहज जीवनको सपना बोकेर लडेका थिए । तर, इँटाको धुलो र चिम्नीको धुवाँको मुस्लो भित्रको जीवन अहिले निकै कठिन छ ।


रोल्पाकी २३ वर्षीय मनकुमारी घर्ती इँटा कारखानामा काम गर्न आएको २ महिना भयो । श्रीमान चुलबहादुर सँगै १ वर्षे नानी काखमा च्यापेर काठमाडौं आइपुगिन मनकुमारी ।


गाउँको ऋण तिर्न लागि आफ्नो काखे नानी छेउमा राखेर इँटा बोक्दै थिइन् । दैनिक ८ सयदेखि १ हजार इँटा बोक्छिन् । आफूले कति कमाउँछु भन्ने पनि थाहा छैन उनलाई । गएको हप्ता इँटा बोकेकै कारण उनको ढाड र पेट नमज्जाले दुख्यो । सञ्चो भएको भोलिपल्टदेखि फेरि आफ्नो काममा फर्किन् । ‘खाने मुख छ काम त गर्नैपर्‍यो’ उनका श्रीमान चुलबहादुर भन्छन् ।


रोल्पाबाट आएकी शर्मिला विक साहुबाट लिएको पैसा तिर्न नसकेपछि तिनै साहुमार्फत यहाँ काम गर्न आएकी रहिछिन् । साहुहरु ठेकेदार सरह हुन् । उनीहरुले गाउँ ठाउँबाट इँटा भट्टामा काम गर्ने मानिसहरु भेला पार्छन् । ३१ वर्षीय बुद्धिराम मगरले सानैमा इँटा भट्टामा काम गर्न सुरु गरेका थिए । त्यसपछि उनी विदेश गए अहिले फेरि फर्किएका छन् इँटाको खातमा ।


‘विदेशमा हुँदा पैसा बच्थ्यो बरु यहाँ त फुरमासी खर्च धेरै हुन्छ’ उनी भन्छन् । दैनिक इँटा बोकेर ८ सय देखि १२ सयसम्म कमाउँछन् । काममा खटिएको दिन त्योभन्दा धेरै पनि हुन्छ । मगर पानी पर्ने मौसममा रोल्पामै खेती किसानी गर्न फर्किन्छन् । वर्षमा ५–६ महिना उनी यतै इँटा भट्टामा बिताउँछन् ।


रोल्पाबाटै १ महिनाअघि साहु मार्फत भट्टा आएका प्रेमबहादर विकले आफ्नो काम असुरक्षित महसुस गरेका छन् । विदेशमा काम गर्दा कामदारको सुरक्षा कम्पनीले जिम्मा लिन्छ । तर, यहाँ कसले जिम्मा लिन्छ ? काम गर्दा लगाउने मास्क, बुट र ग्लोब भए आफ्नो काम अलि सुरक्षित हुने उनको विश्वास छ ।



समान्यतया एउटा इँटाभट्टामा १५० देखि २०० मजदुर काम गर्ने गर्दछन् । नेपाल ट्रड युनियन महासंघको तथ्यांक अनुसार हाल नेपालममा ५०० भन्दा बढी इँटा कारखानाहरु संचालनमा रहेका छन् । यस्ता भट्टामा काम गर्ने मजदुरको संख्या चार लाखभन्दा बढी मजदुरहरु छन् । रोजगारीको अवसर नहुँदा इँटा भट्टामा आउने मजदुरको संख्यामा वृद्दि हँदै छ ।


यस्ता इँटा भट्टाहरुमा नेपालीका साथसाथै भारतीय मजदुरहरु पनि उत्तिकै संख्यामा छन् । तथ्यांक अनुसार नेपालका हजारौं इँटाभट्टामा ४१ प्रतिशत भारतीय मजदुरहरु कार्यरत छन् ।




नेपाली मजदुरको तुलनामा भारतीयहरुमा इँटाको व्यवस्थापन र आवश्यक आगोको ज्ञान बेसी हुने इँटा भट्टाका सञ्चालकहरु बताउँछन् । मजदुरहरु कोही साहुमार्फत त कोही आफैं आउछन् । प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७६ २१:४६

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पूर्वसर्त पालना नगरेको भन्दै सप्तरीमा इस्लामिक सम्मेलन गर्न गृह मन्त्रालयको रोक

आयोजक समितिका अध्यक्ष भन्छन्- हामीले सबै सर्त मानेका छौं
अवधेशकुमार झा

राजविराज — सप्तरीको बोदेवरसाइन नगरपालिका–५ जाजरमा हुने भनिएको मुसलमान समुदायको धार्मिक सम्मेलन गर्नलाई गृह मन्त्रालयले रोक लगाएको छ । फागुन ३, ४ र ५ गते हुने भनिएको उक्त कार्यक्रममा मन्त्रालयले रोक लगाएको हो ।

कार्यक्रम गर्न यसअघि गृह मन्त्रालयले अनुमति दिँदा अघि सारेका सर्तहरुको आयोजकले पालना नगरेको कारण कार्यक्रममा रोक लगाइएको गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता केदारनाथ शर्माले जानकारी दिए ।

‘शान्ति सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय केही विषयमा आयोजकले सर्तहरु पालना गरेनन्,’ गृह प्रवक्ता शर्माले भने, 'त्यसकारण कार्यक्रम आयोजनामा रोक लगाइएको हो ।'

उक्त कार्यक्रममा कम्तिमा दुईलाखभन्दा बढी मुसलमान समुदायका व्यक्तिहरुको उपस्थिती हुने अनुमान गरिएको छ । नेपाल र भारतका मात्र मुसलमान समुदायको उपस्थिति कार्यक्रममा रहने बताइएपनि अन्य मुलुकबाट पनि सहभागी हुनसक्ने सुरक्षा स्रोतको दाबी छ ।

गृह मन्त्रालयले रोक लगाउने निर्णय गरेसँगै सप्तरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुनिल खनालसहित सुरक्षा निकायका प्रमुखहरु कार्यक्रम आयोजनास्थलमै पुगेर आयोजकलाई कार्यक्रम स्थगन गर्न आग्रह गरेका छन् ।

‘गृहको निर्देशनपछि हामीले आयोजकलाई कार्यक्रम नगर्न आग्रह गरेका छौं,’ बिहीबार साँझ कार्यक्रमस्थलमै रहेका सप्तरी प्रहरीका प्रवक्ता डीएसपी तिलक भारतीले भने ।

गृहको रोकपछि सीमा नाकामा उक्त कार्यक्रमका सहभागीहरुलाई नेपाल प्रवेशमा रोक लगाइएको छ । सप्तरीको कुनौली लगायतका विभिन्न नाका र सुनसरीको भान्टाबारी नाकामा सुरक्षाकर्मीहरुले सम्मेलनमा आउन लागेका सहभागीहरुलाई नेपाल प्रवेश गर्न दिएका छैनन् । विभिन्न नाकामा गरी सयौंको संख्यामा मुसलमानहरु रोकिएका छन् ।

फागुन ३ गतेदेखि कार्यक्रम हुने भनिएपनि बिहीबारसम्म मात्र २५ हजारभन्दा बढी सहभागी सम्मेलनस्थलमा आइसकेका छन् । सम्मेलनमा आयोजक समितिका संयोजक मोहम्मद गफुरले बिहीबार दिउँसो प्रमुख जिल्ला अधिकारीसहितको सुरक्षा अधिकारीहरुको टोली आएर कार्यक्रम नगर्न भनेको बताए ।

‘सबै तयारी भइसकेको छ, कार्यक्रम सुरु हुने दिनमा आइपुग्दा अचानक कार्यक्रममा रोक लगाउनुले हामी आश्चर्यमा परेका छौं,’ संयोजक गफुरले भने । उनले नेपाल र भारतबाहेक अन्य मुलुकका मुसलमान समुदायलाई कार्यक्रममा आमन्त्रण नगरिएको भएपनि आफ्नै तरिकाले अन्य मुलुकका सहभागी आएको भए फर्काउन तयार रहेको बताए ।

‘नेपाल र भारतबाहेक अन्य मुलुकका कोही सहभागी आफैं भिसा लिएर आएका छन् भने हामी फर्काउन तयार छौं,’ संयोजक गफुरले भने, ‘तर अब कार्यक्रममा रोक लगाउनु उचित होइन ।’

उनले आयोजक समितिले बिहीबार साँझ छलफल गरेर मात्रै बाँकी निर्णय लिने जानकारी दिए ।

यसैबीच सम्मेलनस्थलमा अहिले ठूलो संख्यामा जनपथ तथा सशस्त्र प्रहरी परिचालन गरिएको छ ।


प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७६ २१:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×