दिपेन्द्र रोक्का

दिपेन्द्र रोक्काका लेखहरु :

कटिया बनाउने तरिका

कटिया माटोको भाँडामा पकाइने खसीको मासुको विशेष परिकार हो  । मासुका पारखीमाझ कटिया लोकप्रिय छ । कटिया नेपालको रौतहटको रैथाने परिकार हो  । रौतहटको कटहरिया बजार यसको उद्गमस्थल मानिन्छ । पानीको मिश्रण नहुने र माटोको भाँडामा पाक्ने भएकाले पनि यसको स्वाद विशेष हुने गर्दछ ।

यसरी बनाइन्छ घोंघी

नेपालको थारु समुदाय संस्कृतिमा जति धनी छ त्यतिनै यो समुदायको खानाहरु पनि उतिनै लोकप्रिय छन् । घोंघी थारु समुदायको मौलिक परिकार हो । घोंघी पानीमा पाइने एक जातिको शंखेकिरा हो । स्वास्थ्यको हिसाबले यो खाँदा फाइदाजनक मानिन्छ । भनिन्छ पानीमा पाइने शंखेकीरामा ५७.७ प्रतिशत प्रोटिनको मात्रा हुन्छ । माघीमा घोंघीले विशेष महत्व राखेतापनि तराइतिर धान बाली लगाउने मौसममा यसको विशेष प्रयोग हुन्छ । यो मौसममा तराइमा मानिसहरु ताल-तलाउमा घोंघी खोज्न लागि पर्दछन् ।

चिया गफबाट सुरु भएको संकटाको ‘अम्ब्रेला स्ट्रिट’

केही समययता काठमाडौंको तबाहालस्थित संकटा मन्दिर वरपरको स्वरुप फेरिएको छ । कारण हो सडकमाथि राखिएका रंगीचंगी ४ सय वटा छाताहरु । संकटा मन्दिर क्षेत्र वरपरका सडक अहिले ‘अम्ब्रेला स्ट्रिट’ का नामले चिनिन थालेका छन् । सामाजिक सञ्जाल पनि यस क्षेत्रमा खिचिएका तस्बिर र भिडियोहरुले भरिएका छन् । यस क्षेत्रको स्वरूप परिवर्तन हुनमा मुख्यतया एक व्यक्तिलाई श्रेय जान्छ र उनी हुन् आशिषमान सिंह ।

चिया गफबाट सुरु भएको संकटाको ‘अम्ब्रेला स्ट्रिट’

केही समययता काठमाडौंको तबाहालस्थित संकटा मन्दिर वरपरको स्वरुप फेरिएको छ । कारण हो सडकमाथि राखिएका रंगीचंगी ४ सय वटा छाताहरु । संकटा मन्दिर क्षेत्र वरपरका सडक अहिले ‘अम्ब्रेला स्ट्रिट’ का नामले चिनिन थालेका छन् । सामाजिक सञ्जाल पनि यस क्षेत्रमा खिचिएका तस्बिर र भिडियोहरुले भरिएका छन् । यस क्षेत्रको स्वरूप परिवर्तन हुनमा मुख्यतया एक व्यक्तिलाई श्रेय जान्छ र उनी हुन् आशिषमान सिंह ।

कथा नेपालको पहिलो बन्जी मास्टरको

हामी कसैले भोटेकोसीमा बन्जी जम्प अथवा स्विङ गरेका छौं भने एउटा अनुहार दिमागमा आइहाल्छ । जम्परलाई सुरक्षा सामग्री लगाइदिनदेखिफाल हान्ने र माथि तान्ने प्रक्रियासम्म सघाउन १९ वर्षदेखि खटिइरहेको त्यो अनुहार हो, बन्जी मास्टर प्रकाश प्रधानको । उनी नेपालका प्रथम बन्जी मास्टर पनि हुन् । बन्जी मास्टरको जिम्मेवारी जम्परहरूलाई सुरक्षित तरिकाले फाल हाल्न लगाउने, उनीहरूको मनोबल खस्कन नदिने र यस गतिविधिमा खटिएका मानव स्रोतहरूसँग समन्वय गर्नु हो ।

योमरी बनाउने तरिका

नेवारीमा ‘यो’ को अर्थ ‘मन पराउनु’ र ‘मरी’ लाई ‘रोटी’ भनिन्छ। आज देशभरी योमरी पुन्ही मनाइँदैछ । योमरी नेवार समुदायको विशेष खानामा परेतापनि पछिल्लो समय यो परिकार उपत्यकामा सबै सामु प्रचलित छ ।चामलको पिठोभित्र चाकु र खुवा हालेर अण्डाकार रुपमा डल्लो बनाइएको परिकार योमरी हो । जाडोमा मास र चाकुलगायतका खानेकुराले शरीरमा ताप बढाउने भएकालेपनि यो पूर्णिमा मनाउने गरिएको हो ।

कथा नेपालको पहिलो बन्जी मास्टरको

हामी कसैले भोटेकोसीमा बन्जी जम्प अथवा स्विङ गरेका छौं भने एउटा अनुहार दिमागमा आइहाल्छ । जम्परलाई सुरक्षा सामग्री लगाइदिनदेखिफाल हान्ने र माथि तान्ने प्रक्रियासम्म सघाउन १९ वर्षदेखि खटिइरहेको त्यो अनुहार हो, बन्जी मास्टर प्रकाश प्रधानको । उनी नेपालका प्रथम बन्जी मास्टर पनि हुन् । बन्जी मास्टरको जिम्मेवारी जम्परहरूलाई सुरक्षित तरिकाले फाल हाल्न लगाउने, उनीहरूको मनोबल खस्कन नदिने र यस गतिविधिमा खटिएका मानव स्रोतहरूसँग समन्वय गर्नु हो ।

संकटमा लोकबाजा संग्रहालय

२५ वर्षसम्म नेपालका ६६ जिल्ला घुमेर नेपालका लोकबाजा संकलन गरेका संस्थापक रामप्रसाद कँडेललाई अहिले न भोक छ, न निद्रा । उनलाई खान मन लाग्दैन । मन बेचैन छ । दिमागले एउटै मात्र कुरा सोचिहरन्छ आफ्ना छोराछोरी जत्तिकै मायाले राखेका लोकबाजा कता थन्क्याउने भन्ने । भन्छन्, 'मैले मेरा सन्तान सरह संरक्षण गरेर राखेका यी लोकबाजाहरु अब कता राख्ने र के हुन्छ भन्ने चिन्ताले सताइरहेको छ ।' उनलाई चिन्ता बढेको धेरै भएको छैन । भूकम्पले भत्किएको भवन पुनर्निर्माण गर्न थालिएपछि उनको चिन्ता बढेको हो ।

तिहारलाई पाला बनाउन भ्याइनभ्याइ

काठमाडौं उपत्यकाको प्राचीन सहर भक्तपुरको एउटा आकर्षण हो पोटरी स्क्वायर । माटोका भाँडाका लागि प्रख्यात यो ठाउँ सधैं व्यस्त नै रहने गर्दछ । नेपालीहरूको अर्को महान चाड तिहार नजिकिँदै गर्दा यहाँका कुमालेहरु पनि व्यस्त भएका छन् यतिबेला । तिहारमा माटाका पालाहरुले विशेष महत्त्व राख्ने गर्दछन् ।

दसैंमा लिङ्गे पिङ

दसैंमा एकपटक धरती छोड्नै पर्छ भन्ने जनविश्वास रहँदै आएको छ । दसैंमा लिङ्गे पिङले विशेष महत्व राख्ने भए पनि पहिलेका वर्षहरूमा जस्तो यसपालि भने धेरै पिङहरु देख्न पाइएन । विशेषगरी दसैं र तिहारमा लिङ्गे पिङ हालिने गरिन्छ।