प्रदेश ५ का क्वारेन्टाइनमा ३२ हजारभन्दा बढी

अमृता अनमोल

बुटवल — भारतमा रोजगारी गर्न गएका व्यक्ति फर्कने क्रम बढेसँगै प्रदेश ५ का क्वारेन्टाइन भरिभराउ भएका छन् । प्रदेशका १२ जिल्लामा एक हजार २ सय ३९ क्वारेन्टाइन छन् । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले दिएको जानकारीअनुसार शुक्रबार साँझसम्म प्रदेश ५ का क्वारेन्टाइनमा ३२ हजार ३ सय ७३ जना रहेका छन् ।

कोरोना आशंकाका उनीहरुमध्ये २ हजार ७ सय ३८ जनाको मात्र स्वास्थ्य परीक्षण भएको छ । करिब ३० हजार स्वास्थ्य परीक्षणको पर्खाइमा छन् । क्वारेन्टाइनमा अनुमानभन्दा बढी भीड हुँदा समयमा स्वास्थ्य परीक्षण गर्न नसकिएको प्रदेश सरकारले जनाएको छ । यद्यपि १४ दिन क्वारेन्टाइनमा बसेपछि आरडीटी र अति प्रभावित क्षेत्रबाट आएकालाई त्यसभन्दा छिटो पीसीआर परीक्षण गर्न लागिएको सामाजिक विकास मन्त्री सुदर्शन बरालले बताए । ‘संघीय सरकारले पठाएका भीटीएम र पीसीआर किटले मात्र हाम्रो आवश्यकता र माग धानिएन । क्वारेन्टाइनमा पालो कुरेकाको स्वास्थ्य जाँचमा ढिलाइ भयो,’ उनले भने, ‘त्यसका लागि प्रदेशबाटै किन्ने प्रक्रिया अघि बढाएका छौं ।’ प्रदेश सरकारले भीटीएम र किट किन्न प्रत्येक स्वास्थ्य कार्यालयलाई १० लाखको दरले पठाएको छ । तर, उनीहरुले कहिले किट किनेर काम थाल्ने हुन् टुंगो छैन ।

प्रदेशमा धेरैजसो क्वारेन्टाइन विद्यालयमा बनाइएको छ । पहाडको तुलनामा तराईका सीमावर्ती क्षेत्रका क्वारेन्टाइनको अवस्था कमजोर छ । तर, धेरै व्यक्ति तिनै क्वारेन्टाइनमा छन् । तराईका जिल्लामा करिब ४० डिग्री सेन्टिग्रेट तापक्रम छ । यस्तोमा उनीहरु बस्दा उकुसमुकुस भएका छन् । क्वारेन्टाइन व्यवस्थित नहुँदा तथा सामाजिक दूरीबिना असुरक्षित किसिमले बस्दा एक व्यक्तिबाट धेरै व्यक्तिमा संक्रमण फैलिएको जनस्वास्थ्यविद्हरु बताउँछन् ।

प्रदेशको सामाजिक विकास मन्त्रालयका स्वास्थ्य महाशाखा प्रमुख उमाशंकर प्रसाद चौधरीले क्वारेन्टाइन बसाइ सुरक्षित नहँुदा एक व्यक्तिबाट अरुमा संक्रमण भएको हुन सक्ने बताए । क्वारेन्टाइनमा आएपछि समाजबाट अलग भए पनि कतिपयमा त्यहाँ बसेकै बीच सामाजिक दूरी कायम नहँुदा एक संक्रमित व्यक्तिबाट धेरैमा सरेको हुन सक्ने उनको भनाइ छ । ‘रोगबारे अचेतना हो कि भावना हो ? मान्छे समूहमा बस्ने, समूहमै रमाइलो गर्ने देखियो,’ उनले भने, ‘यही कारण क्वारेन्टाइमा बसेकामध्ये एक संक्रमित व्यक्तिबाट धेरैमा सरेको छ ।’ यसलाई रोक्न पछिल्लो पटक क्वारेन्टाइन लक्षित स्वास्थ्य सचेतना कार्यक्रम चलाएको चौधरीले बताए ।

नियमत: क्वारेन्टाइन व्यवस्थापनको जिम्मा स्थानीय तहलाई छ । स्थानीय तहको स्वास्थ्य संयोजकको संयोजनमा क्वारेन्टाइन बनाइएका छन् । कतिपयमा तिनै स्वास्थ्यकर्मीले समेत संक्रमणबाट बच्ने तरिका अवलम्बन गरेका छैनन् । क्वारेन्टाइनमा समूहमा छोइएर बस्न, छोइएर नाचगान गर्न र खान दिएका छन् । रुपन्देहीको सम्मरीमाई गाउँपालिकाका स्वास्थ्य संयोजक मुन्सीप्रसाद माझीले सामाजिक संरचना नै समूहमा बस्ने भएकाले छुट्टाछुट्टै राख्न र सामाजिक दूरी कायम गराउन कठिन भएको बताए । ‘मास्क लगाएर बस्नका लागि त सम्झाएर हुँदैन गाली नै गर्नुपर्छ,’ उनले भने ।


प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७७ ११:१८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्रकृतिमाथि मानवको विजय

जेठ १६ (मे २९) लाई ‘अन्तर्राष्ट्रिय सगरमाथा दिवस’ का रुपमा मनाइँदै आइएको छ । विश्वको सर्वोच्च शिखरमा पहिलोपटक मानव पाइला टेकिएको दिनको सम्झनामा यो दिवस मनाइन्छ । पहिलो सगरमाथा आरोहणमाथि धेरै लेखिसकिएको छ । सो आरोहणसँग गाँसिएका तर हालसम्म खासै चर्चा नभएका नेपाल सम्बन्धित केही पक्षमाथि यो आलेखमा चर्चा गरिएको छ ।
लाेकरञ्जन पराजुली

आजभन्दा ६७ वर्षअघि (शुक्रबार, १६ जेठ २०१० अर्थात् २९ मे १९५३) हिजोको दिन विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको चुचुरोमा पहिलोपटक मानव पाइला टेकिएको थियो ।

तेन्जिङ नोर्गे र एडमन्ड हिलरीले त्यस दिन सगरमाथा शिखरमा पुगेर नेपाल, बेलायत र संयुक्त राष्ट्र संघका झन्डा फहराएका थिए । यससँगै मानवका लागि अगम्य मानिँदै आएको पृथ्वीको एउटा हिस्सा गम्य हुन पुगेको थियो । त्यसयता करिब ५,८०० मानिसले सगरमाथा आरोहण गरिसके पनि यो हिमाच्छादित भीमकाय चट्टानको आकर्षण अझै रत्तिभर घटेको छैन ।

सर्वोच्च शिखर सगरमाथाउपरको यो विजय सहजै प्राप्त भएको चाहिँ थिएन । सन् १९२१ र २२ मा पहिलोपटक ब्रिटिस आरोहण दलले सगरमाथामा चढ्ने प्रयत्न गरेको थियो । तत्पश्चात् अरू करिब एक दर्जनपटक विभिन्न समूहले सगरमाथाको चुचुरोमा पुग्ने असफल प्रयास गरेका थिए । त्यस क्रममा कतिपय आरोहीले ज्यानसमेत गुमाएका थिए ।

नेपालमा राणा शासन भएकाले र राणा शासकहरूले विदेशीहरूलाई नेपालभित्र घुम्न सहजै अनुमति नदिने हुनाले सन् १९५० अघि सगरमाथा चढ्न गरिएका प्रयास तिब्बततर्फ अर्थात् उत्तरी मोहडाबाट भएको थियो । यसबीच उत्तर र दक्षिण दुवैतर्फ राजनीतिक परिवर्तन भए । चीनले आक्रमण गरी सन् १९५० मा तिब्बतलाई आफूमा गाभ्यो । र, त्यससँगै सगरमाथामा उत्तरी मोहडाबाट चढ्ने ढोका तत्कालका लागि बन्द भयो । अर्कोतर्फ, राणाशाहीको चंगुलबाट नेपाल मुक्त भयो र बाहिरी विश्वतर्फ आफ्नो पँखेटा फिँजाउन थाल्यो । नेपालतर्फबाट सगरमाथा आरोहणका प्रयास सुरु गरिन थालिए । सन् १९५१ र ५२ मा नेपालतर्फबाट गरिएका दुई स्विस आरोहण प्रयासमा तेन्जिङ नोर्गे स्वयं सामेल थिए ।

सन् १९५३ को वसन्त ऋतुमा ब्रिटिस आरोहण दलसँग सामेल भएर तेन्जिङ नोर्गे पुन: सगरमाथा चढ्न हिँडे । कर्नेल जोन हन्टको नेतृत्वमा ३८० भन्दा बढी भरियासहितको सो दल मार्च १० तारिख काठमाडौंबाट प्रस्थान गरेको थियो । उनीहरूले एकैपटकमा सो सफलता हासिल गरेका थिएनन् । २०१० साल जेठ १२ (२५ मे) गतेको ‘गोरखापत्र’ ले बीबीसीको हवाला दिँदै उनीहरूले जेठ ९ (मे २२) गते प्रयास गरेकामा सो असफल भएकाले जेठ १० (मे २३) गते पुन: प्रयास गर्ने भन्ने समाचार छापिएको छ ।

सो समूहले आफ्नो प्रयास जारी राखेर अन्तत: काठमाडौंबाट हिँडेको ८० औं दिनमा (जेठ १६, मे २९) सगरमाथाको चुचुरोमा आफ्ना पाइला टेकाउन सफल भएको थियो । उनीहरू सफल भएको खबर पहिले बेलायत पुगेको थियो । सबभन्दा पहिले महारानी एलिजाबेथलाई उनको राज्याभिषेकको उपहारको रूपमा जेठ २० (जुन २) तारिखको बिहान सो ‘शुभ समाचार’ सुनाइएको थियो । नेपालमा कायम गरिएको सो कीर्तिको समाचार बेलायत पुगेर घुमीवरी बल्ल नेपाल छिरेको थियो ।

‘गोरखापत्र’ त्यतिखेर हप्ताको तीन दिन छापिन्थ्यो । जेठ १९ (१ जुन) गतेको अंकमा नाम्चे बजारको १६ जेठ (मे २९) को डेटलाइनसहितको प्रेस ट्रस्ट (?) को समाचार छापिएको छ, जसमा सगरमाथा चढ्ने प्रयास विफल भएको उल्लेख छ । सो दल २७, ५०० फिटमाथिसम्म पुगेको तर मौसम खराब भएकाले बाध्य भएर फर्कनुपरेको समाचारमा लेखिएको छ । उक्त ब्रिटिस दलले पुन: एकपटक चुचुरोमा पुग्न प्रयास गर्ने र जुनको ७ तारिखका दिन सगरमाथा छाड्ने विचार गरिरहेको पनि सो समाचारमा जनाइएको थियो ।

तेन्जिङ र एडमन्डहरू सगरमाथामा पुगिसकेपछि पनि यो गलत समाचार छापिनुको कारण समाचार ब्रेकका लागि अपनाइएको गोपनीयता थियो । आरोहण दलमा रहेका बेलायतको ‘द टाइम्स’ समाचारपत्रका संवाददाताले सो खबर भोलिपल्ट (१७ जेठ- ३० मेमा) पाएका थिए । नाम्चे बजारबाट काठमाडौंस्थित बेलायती राजदूतावासलाई ‘कोड’ मार्फत उनले सो समाचारको जानकारी दिए, जसमा आरोहण असफल भएको भनिएको थियो, जबकि त्यसको अर्थ सफल भएको भन्ने हुन्थ्यो ।

बेलायतकी महारानीलाई सुनाइसकेपछि सो खबर विश्वभर महामारीसरी फैलियो । त्यतिखेरका सबैजसो चल्तीका पत्रिकामा सो खबर प्रमुखतासाथ छापियो । ‘गोरखापत्र’ को अर्को अंक (२१ जेठ- ३ जुन) मा पनि सगरमाथाको सफल आरोहणको रिपोर्ट पहिलो पृष्ठमा साढे तीन कोलमको मुख्य समाचार बनेर छापियो । ‘गोरखापत्र’ ले यसलाई ‘प्रकृतिमाथि मानव विजय’ संज्ञा दियो ।

यो समाचारबाट नेपालीहरू पनि निकै आह्लादित थिए । यो प्रसन्नता खासमा सो पहिलो सफल आरोहण गर्ने दुई व्यक्तिमध्येका तेन्जिङ नोर्गे ‘नेपाली नागरिक’ भएकाले ज्यादा थियो । भर्खर राणाशाहीबाट मुक्ति पाएर आपसमा विभिन्न दल, समूह, गुटमा बाँडिएर काटाकाट, बाझाबाझ गरिरहेका नेपालीहरूका लागि तेन्जिङ एक हिसाबले ‘साझा नायक’ बनेर देखापरेका थिए । सबैखाले गुट, समूह र दल उनको स्वागत गर्न व्यग्र देखिन्थे ।

काठमाडौंमा तेन्जिङहरूको स्वागतका लागि एक होइन, थुप्रै समिति बनेका थिए । तीमध्येको मुख्य समितिमा मातृकाप्रसाद कोइराला (जो केही दिनपछि प्रधानमन्त्री नियुक्त भए), टंकप्रसाद आचार्य, सुवर्णशमशेर राणा, बालकृष्ण सम, सिद्धिचरण श्रेष्ठ, डिल्लीरमण रेग्मीलगायत थिए । यसबाहेक महिला, शिक्षक-विद्यार्थीदेखि, टोल रक्षा समूह एवं ड्राइभरहरूले समेत छुट्टाछुट्टै स्वागत समितिहरू बनाएका थिए । महिलाहरूको एउटा समूहले तेन्जिङकी श्रीमती (जो दार्जिलिङबाट नेपाल आउँदै थिइन्) को समेत स्वागतका लागि समिति संघटित गरेको थियो ।

आरोही दललाई सगरमाथाबाट काठमाडौं फर्किंदै गर्दा बाटोमा पर्ने सहरमा पनि भव्य स्वागत गरिएको थियो । उक्त टोली असार ७ गते काठमाडौं आइपुगेको थियो । टोलीलाई लिन बनेपासम्म मिलिटरी जिप पुगेको थियो । सेतो दौरा-सुरुवाल र विभूति रङको कस्मिराको कोट तथा भादगाउँले टोपीमा सजिएका तेन्जिङ तथा एडमन्ड हिलरी एवं जोन हन्टहरू उक्त खुला जिपमा सवार थिए । उनीहरू बनेपा, भक्तपुरलगायतका सहरमा अभिनन्दित हुँदै बडो तामझामका साथ काठमाडौं भित्रिएका थिए ।

भोलिपल्ट असार ८ गते काठमाडौं टुँडिखेल खरिबोटमा सगरमाथा आरोहण दलको भव्य स्वागत गरियो । उनीहरूलाई त्यसअघि बग्गीमा राखेर सहर परिक्रमा गरिएको थियो । यसअघि नै ‘नेपाल प्रतापवर्द्धक’ तक्मा दिइसकेको नेपाल सरकारले तेन्जिङलाई दस हजार रुपैयाँ नगदका अतिरिक्त ‘सुप्रदीप्त मान्यवर नेपालतारा’ पदकले विभूषित गर्‍यो । ‘ओजस्वी राजन्य’ पछिको यो नेपालको दोस्रो ठूलो पदक थियो । आरोही दलको स्वागतका लागि विभिन्न स्थानमा कलात्मक स्वागतद्वारसमेत बनाइएका थिए ।

सहभागीहरूले ‘वीर तेन्जिङ जिन्दावाद : तेन्जिङ नेपाली हुन्’ जस्ता नारा लगाएका थिए । धर्मराज थापाले रचेर गाएको गीत ‘हाम्रो तेन्जिङ शेर्पाले, चढ्यो हिमाल चुचुरा’ पछिसम्म गाइँदै थियो ।

‘गोरखापत्र’ का अनुसार, एक लाख जनता सामेल भएको सो समारोहमा प्रधानमन्त्री, मन्त्रीहरू, बीपी कोइरालालगायतका नेताहरूको पनि उपस्थिति थियो । समारोहका स्वागताध्यक्ष बाबुराम आचार्य थिए, जसले नै खासमा सो शिखरको ‘नेपाली’ नाम जुराएका थिए । ‘गोरखापत्र’ का १९९५ र ९६ सालका अंकमा सो शिखरको नाउँ ‘एभरेष्ट’ प्रयुक्त भएको देखिन्छ । वास्तवमा २००९ सालको पुसमा समेत ‘गोरखापत्र’ ले सो शिखरलाई ‘एभरेष्ट’ भनिरहेको थियो । २०१० जेठ १२ गतेको अंकदेखि भने उसले ‘सगरमाथा’ नै प्रयोगमा ल्याएको देखिन्छ ।

विश्वको सर्वोच्च शिखरको नाउँको राजनीति पनि रोचक छ र त्यो नेपाली ‘राष्ट्रियता’ सँग गाँसिएको छ । अनि सर्वोच्च शिखरको नाउँ कसरी ‘माउन्ट एभरेष्ट’ रहन गयो, त्यसका पुराना एवं स्थानीय नाउँ के थिए भन्ने विषय पनि महत्त्वपूर्ण छ । स्थानीय र तिब्बतीले ‘चोमोलुङ्मा’ भन्ने यो शिखरलाई अन्य पहाडेले भने ‘देवढुंगा’ र ‘देउढुंगा’ समेत भन्ने गरेको बुझिन्छ । कसैले ‘गौरीशंकर’ समेत भने पनि सोही नाम गरेको छुट्टै चुचुरो अलि पश्चिमपट्टि काठमाडौनजिक छँदै छ ।

त्यतिबेलै तेन्जिङको ‘राष्ट्रियता’ को विषय पनि अलि पेचिलो बनेको थियो । नेपालको सोलुखुम्बुमा जन्मेका तेन्जिङ (काठमाडौंमा दिएको रेडियो वक्तब्य (हेर्नुहोस् बक्स) मा उनी आफैँले सोलुखुम्बुमा जन्मेको भने तापनि धेरैपछि उनका छोराले तेन्जिङ तिब्बतमा जन्मेको भने) केही समयदेखि भारतको दार्जिलिङमा बसेर पर्वतारोहणसम्बन्धी काम गरिरहेका थिए । उनकी श्रीमती पनि दार्जिलिङमै थिइन् र उनका दुई छोरी त्यहीँ पढिरहेका थिए । यसै कारण उनलाई भारतीय समाचारमाध्यमहरूले आफ्नो नागरिक भनेर प्रचारसमेत गरे ।

आफूले बल्लबल्ल पाएको साझा नवनायक कतै खोसिएला कि भनेर चिन्तित नेपालीहरूले त्यही भएर नारा लगाएका थिए- ‘तेन्जिङ नेपाली हुन् ।’ त्यसबाहेक, उनीहरूलाई हिलरीभन्दा तेन्जिङले नै पहिले सगरमाथा टेकेका हुन् भनाउन पनि उत्तिकै रहर थियो र अद्यापि छ । तर, तेन्जिङ नेपाल बसेनन्, दार्जिलिङमै बस्न रुचाए । यसले नेपालीहरूलाई खिन्न बनायो । उहिलेदेखिकै नेपालीहरूको त्यो ‘फ्रजायल राष्ट्रियता’ अझै उस्तै छ । त्यो सहजै कुँडिन्छ, सहजै बहकिन्छ- भर्खरै नेपाल-भारतबीचको सीमा विवाद क्रममा अभिव्यक्त विचार केलाउने हो भने पनि यो प्रस्ट हुन्छ ।

श्री तेनजिङको रेडियो भाषण

काठमाडौं, आषाढ ८ गते । आज बिहान नेपाल रेडियोबाट भाषण प्रसारित गर्दै सुप्रदीप्त मान्यवर नेपाल तारा श्री तेनजिङले निम्न लिखित कुरा भन्नुभयो-

जय नेपाल !

रेडियो नेपालद्वारा मेरा नेपाली दाजु भाइहरूलाई केही सुनाउन पाउँदा मलाई साह्रै खुसी लागेको छ । मेरो साथमा मेरी जहान पनि आएकी छन् । उनले पनि तपाईंहरूसँग केही बोल्नेछन् ।

माउण्ट एभरेष्ट जसलाई हामी सगरमाथा भन्दछौं, त्यसको टाकुरामा पुगेर नेपालको राष्ट्रिय झण्डा गाड्न पाउँदा नेपाल आमाको एउटा सेवा गर्न पाएँ भनी मलाई जिन्दगीमा ठूलो खुशी भो । मलाई केटाकेटीदेखि नै पहाड चढ्ने ठूलो सोख थियो । सन् १९३७ देखि जब म विदेशी पहाड चढ्नेहरूको दलसित हिमालयका विभिन्न चुलीहरू चढ्न जान थालें, त्यसै बेलादेखि मेरो मनमा सगरमाथा पुग्ने कुरा सधैं रह्यो । गत महीनाको २९ तारीख (ज्येष्ठ १६ गते) को दिन सगरमाथाको टुप्पोमा पुग्दा मेरो पहिला आशा पूरा भयो ।

म उनंचालीस वर्ष अघि पूर्व ३ नम्बरको सोलो खम्बामा जन्मेको थिएँ । पछि आफ्नो देशमा खाने कमाउने बाटो नपाएर जीविका चलाउन दार्जिलिंगमा गई बसें । दार्जलिंगका दाजुभाइहरूले मलाइ धेरै मद्दत दिएका छन् । मेरा दुई छोरी पम्पेम र नेमा दार्जिलिंगमा पढ्दै छन् । तर, भारतमा बसोबास गर्ने सबै नेपाली सरह म आफूलाई पहिले नेपाली नै ठान्दछु । नेपाल र सोलो खम्बासित मेरो ठूलो प्रेम छ ।

हिजो मलाइ बनेपा, भक्तपुर र काठमाडौंका दाजुभाइहरूले गरेको स्वागतले म सारै खुशी भएको छु । तर, उहाँहरूले मलाइ दर्शाउनु भएको त्यत्रो स्वागतको लायक म छैन भन्ने लाग्दछ । मैले त नेपालआमाको एउटा छोरोले गर्नुपर्ने काम मात्र गरेको हुँ ।

श्री ५ महाराजाधिराजबाट मलाई सुप्रदीप्त मान्यवर नेपाल ताराको तक्मा दिइबक्सिएकोमा मौसूफमा धन्यवाद चढाउँछु ।

नेपाल सरकारले मेरो स्वागत गरेकोमा माननीय प्रधानमन्त्री श्री मातृकाप्रसाद कोइराला तथा बनेपा, भक्तपुर र काठमाडौंका दाजुभाइ, दिदी बहिनीहरूलाई दिलैले धन्यवाद दिन्छु ।

म मेरो दलका नेता सर जोन हण्टको योग्यता र मेरो साथ सगरमाथा टुप्पामा पुग्ने सर एडमण्ड हिलरीको साहसको पनि ठूलो कदर गर्दछु ।

तपाईंहरू सबैलाई मेरो धन्यवाद छ ।

(गोरखापत्र, असार ९, २०१० मा प्रकाशित)

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७७ ११:०२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×