नदी किनारमा भक्तजन

‘मेलामा सुन्तला, सुपो, डोको, माटाका भाँडा, तरूल, सखरखण्डको किनबेच राम्रै भएको छ’
माधव अर्याल

(पाल्पा) — कालीगण्डकी नदीको महिमा प्रचारप्रसार गर्ने उद्देश्यले बृहत् कालीगण्डकी महोत्सव शुक्रबार गरिएको छ । कालीगण्डकीको महिमा गाउने भजन प्रतियोगिता, लोककलाकारले कालीगण्डकीको महिमा विषयमा गीत गाए । रम्भा गाउँपालिकाले उत्तरवाहिनी क्षेत्र असेर्दीमा राखेको महोत्सवमा पाल्पा र स्याङजाबाट स्थानीयको सहभागिता रहेको थियो । गाउँपालिका अध्यक्ष विष्णुप्रसाद भण्डारीका अनुसार कालीगण्डकीको महिमा गाउने, यसको प्रचार गर्ने उद्देश्यले महोत्सव राखिएको हो । 

कालीगण्डकी सबै भन्दा गहिरो गल्छी बनाएर बग्ने नदी हो । नदीबाट सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत उत्पादन केन्द्र सञ्चालित छ । नदीले ठूलो मात्रामा कालो रङ्गको माटो बगाएर ल्याउने भएकाले यसलाई कालीगण्डकी नामाकरण गरिएको हुन सक्ने जानकारको भनाई छ । हिन्दू धर्मका विष्णु भगवानको साक्षात् रूप मानिने शालिग्राम पाइने एकमात्र स्थानका रूपमा रहेको अध्यक्ष भण्डारीले बताए । मुक्तिनाथ र देवघाटजस्ता पवित्र धार्मिक तीर्थस्थललाई जोड्ने कालीगण्डकी नदीको धार्मिक र सांस्कृतिक मात्र नभई पर्यटकीय महत्वसमेत रहेको उनले बताए ।

‘कागबेनीमा मुक्तिनाथ मन्दिरमा उत्पत्ति हुने काग खोला र मुस्ताङ खोला मिसिन्छन्,’ उनले भने, ‘त्यसपछि उक्त नदीलाई काली गण्डकी नदी भनिन्छ । यसको महत्व सबै क्षेत्रमा प्रचारप्रसार पनि भएको छ ।’ कालीगण्डकी नदीको अस्तित्व बचाउन पर्ने अवस्था आएकाले रम्भा गाउँपालिकाले महोत्सव आयोजना गरेको हुँगीका वडाध्यक्ष कृष्णप्रसाद रेग्मीले बताए । कालीगण्डकीलाई डाइभर्सन गरेर तिनाउमा लैजाने योजनाको यस क्षेत्रका बासिन्दाले विरोध गर्दै आएका छन् ।

‘नदीको महत्व बचाउन बृहत् कालीगण्डकी महोत्सव गरेका हौं,’ उनले भने, ‘कालीगण्डकी संरक्षण गर्ने, शालिग्रामको धार्मिक महत्व उजागर गराउने र धार्मिक संस्कृति संरक्षण गर्न खोजिएको छ ।’ राष्ट्रिय भजन प्रतियोगितामा पनि सोही अनुसारको महत्वको प्रचार गरिएको छ । कालीगण्डकीको महत्व र अस्तित्व बचाइ राख्न महोत्सवले सहयोग पुग्ने स्थानीयले बताए । महोत्सव गर्न गाउँपालिकाले दुई लाख बजेट विनियोजन गरेको छ । महोत्सवमा कालीगण्डकी नदी प्रभावित क्षेत्रका नागरिकको उल्लेख्य सहभागिता रहेको थियो ।

नदी किनारमा एकादशी मेला भर्नेको भीड
हरिबोधनी एकादशीको अवसरमा कालीगण्डकी किनारमा शुक्रबार बिहानैदेखि नुहाउने र मेला भर्नेको घुइचो लाग्यो । भक्तजनहरू नदी किनारमा नुहाउने, पुजा गर्ने गरेका थिए । पाल्पा र स्याङ्जाको सिमाना कालीगण्डकी नदी किनारका विभिन्न स्थानमा मेला लाग्ने गर्छ । काली नदीको तटमा नुहाउन, तोरण तार्न हज्जारौ भक्तजन टाढा टाढाबाट समेत आएका थिए ।

पाल्पाको रिडी, रानीघाट, राम्दी, आंधीघाट, केलादी, खोरियाघाट, हुंगीघाट लगाएतका स्थानमा मेला लागेको थियो । महिला तथा पुरुषहरू व्रत गर्ने र नदीमा नुहायो भने मनले चिताएको पुग्ने विश्वासमा नदीको तटमा भक्तजनको भिड लाग्नेगर्छ । मेलामा घरेलु सामाग्रीको किनमेल पनि अत्यधिक रहेको छ ।

सुन्तला, सुपो, डोको, माटोको भाडा, तरुल, सखरखण्ड लगायतको किनमेल अधिक थियो । मेला भर्न पाल्पा लगायत स्याङ्जा, रुपन्देही, गुल्मी, कास्की, नवलपरासी, तनहुं लगायतका स्थानबाट आएका थिए । विशेषगरि राम्दीमा सवारी साधनको सुविधाले गर्दा बढी भीड लागेको मेला भर्न पुगेकी विमला रायमाझीले बताइन् । रानीमहलको रानीघाट क्षेत्रमा समेत श्रद्धालु स्नान गर्न र रानीमहल अवलोकन गर्न पुगेका थिए । पाल्पा, गुल्मी र स्याङ्जाको सिमाना रिडी रुरुक्षेत्रमा समेत स्थान गर्नेको भीड लागेको थियो ।

प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७६ ०९:५३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

सबै घरमा पानीका धारा

कान्तिपुर संवाददाता

अर्घाखाँची — पाणिनि गाउँपालिका खिदिमकी तुलसा पराजुलीको घरको धारामा खानेपानी खसेपछि फुरुंग छिन् । एक गाग्री पानी ल्याउन कुवा खोज्दै जंगल धाउनुपर्ने बाध्यता हटेसँगै यहाँका बासिन्दा निकै खुसी भएका छन् । पानी बोक्दा ढाड, कम्मर, घुँडा दुख्ने समस्याले महिला रोगी थिए । घरमा पानी आएपछि दु:खबाट मुक्ति पाएको उनले बताइन् । ‘गर्मीको बेला मुहान सुकेर पानीको हाहाकारै हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘एक गाग्री पानी बोक्न घण्टौं धाउनुपर्थ्यो, अहिले बाध्यता हट्यो ।’ 

पाणिनी गाउँपालिकाको अभियानअन्तर्गत खिदिमका ६१ घरमा र एक सार्वजनिक धारा जडान गरिएको छ । गडुलगौरा, दोमही छरछरे खानेपानी योजनाको काम २४ लाख रुपैयाँमा सम्पन्न भएको हो । गाग्रीमा पानी बोक्दा धेरै महिला चिसोले ढाड दुख्ने समस्याका रोगी थिए । बर्षौंदेखि बोक्दै आएको थाप्लोबाट नाम्लो हटेकोमा स्थानीय मधु थापा खुसी छिन् । धारामा नियमित पानी आउने भएकाले बारीमा मुला, साग, आलु, गोलभेडा खेती गर्ने उनले तयारीसमेत गरेकी छन् ।

खानेपानी ल्याउन स्थानीयले पनि श्रम गरेका थिए । धेरै वर्षको दु:खपछि गाउँमा सबैका घरका धारामा पानी आएको उपभोक्ता समिति अध्यक्ष उपेन्द्र केसीले बताए । पानी आएपछि गाउँमा पशुपालनमा वृद्धि, तरकारी खेती उत्पादन र हिउँले बालीमा सिचाइँ सुविधा पुगेको छ । तीन वर्ष भित्रमा एक घर एक खानेपानीका धारा बनाउने योजना सम्पन्न गर्न गाउँपालिकाले साढे ३ करोड, ४ करोड प्रदेश र १ करोड संघ सरकारले सहयोग गरेको छ । पालिकामा सञ्चालन भएका खानेपानीका १२ साना योजना सम्पन्न भए । अन्य योजना पनि सुरु भएका छन् । ‘ठुला योजना दुई वर्ष भित्रमा सम्पन्न गर्ने लक्ष्य अनुसार काम अगाडी बढेको छ,’ गाउँपालिका अध्यक्ष अच्युत गौतमले भने, ‘तीन वर्ष भित्र सबैका घरमा खानेपानी पुग्छन् । पानीको दु:ख कसैलाई हुँदैन ।’

गाउँपालिकाको सबैभन्दा ठुलो योजना बाग्दुला–मैदान–धातीवाङ खानेपानी योजना हो । योजनामा १ वर्ष देखि काम भएको छ । त्यसबाट मैदान र धतीवाङका साढे ८ सय घरधुरी लाभाविन्त हुनेछन् । प्रदेशबाट १ करोड र गाउँपालिकाबाट ५५ लाख बजेटबाट काम शुरु भएको योजनाको काम मुहानमा इन्टेक, पाइप लाइन बनेको छ । अहिले प्रदेशबाट थप एक करोड र पालिकाको ६ लाख रुपैयाँ बजेट परेको उपभोक्ता समितिका अध्यक्ष जीवनारायण कोइरालाले बताए । तीन वर्षमा घरमा धारामा पानी खसाल्ने लक्ष्य छ । काम सम्पन्न गर्न १० करोड रुपैयाँ बजेटको लागत स्टिमेट गरिएको उनले बताए । क्रमागत योजना भएकाले सम्पन्न नहुँदासम्म बजेट आइरहन्छ । गाउँमा पानी ल्याएपछि खानेपानीको समस्या हल हुने र उर्बरभूमीलाई कृषिमुखी बनाइने उनले बताए । मैदान गाउँबाट सालझण्डी–सन्धिखर्क–ढोरपाटन सड्क जोडिएकाले व्यावसायीक कृषितिर गाउँलेको ध्यान छ ।




प्रकाशित : कार्तिक २३, २०७६ ०९:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×