२१३ वर्षदेखि निरन्तर रथयात्रा

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — तानसेनस्थित अमरनारायण मन्दिरको रथयात्रा निकालिएको छ । भीमसेन थापाका बाबु अमरसिंह थापाले १८६३ मा अमरनारायण मन्दिर निर्माण गरेका हुन् । २ सय १३ वर्षदेखि रथयात्रा निकालिंदै आएको छ ।

काठमाडौंको जात्राबाट प्रभावित भएका थापाले नारायणको रथयात्रा सुरु गरेका हुन् । मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष नारायण कोइरालाले आइतबार पौने ११ बजेको साइतमा रथयात्रा निकालिएको बताए ।

भजनकीर्तन, नेपाली सेनाको ब्यान्ड बाजा, सलामीसहित, टोलविकास संस्था, विद्यालयका विद्यार्थीसमेतको सहभागितामा रथयात्रा गरिएको छ । तानसेनको नारायणस्थान, मखनटोल, पाल्पा दरबार संग्रहालय, शीतलपाटी हुँदै भगवती मन्दिर, वसन्तपुर हुँदै पुनः शीतलपाटीको बाटो भएर टक्सार, लहरेपीपल, ब्यारेक हुँदै नगरपालिका क्षेत्रबाट पुनः अमरनारायण मन्दिरमा रथ लगेर विर्सजन गरिएको छ । रथ यात्रा परम्परागत शैलीमै निकालिएको अध्यक्ष कोइरालाले बताए ।

रथयात्रामा पुजेरीबाट मन्दिरमा रहेको भगवान् गोपालको मूर्ति ल्याएर खटमा राखी विशेष पूजा गरियो । रथ उचाल्दा नेपाली सेनाद्वारा बढाइँ दिने चलन छ । रथ उचालेपछि रथलाई बोकेर तीन पटक मन्दिरको परिक्रमा गराइयो । रथयात्रासँग डमरु बजाउने, चमर पंखा हम्काउने तथा बाजागाजा, भजनमण्डलीसहितको टोलीले बजार परिक्रमा गरे ।

नेपाल एकीकरणको सिलसिलामा सबैभन्दा पछि मात्र विलय भएको पाल्पा राज्यको प्रशासन चलाउन प्रथम बडाहाकिमको रूपमा जनरल अमरसिंह थापा आएका थिए । उनैले अमरनारायण मन्दिर निर्माण गरेका हुन् । विसं १८६३ मा वार्षिक खर्च चलाउन माडी फाँटमा हजार मुरी माटो गुठीको व्यवस्था गरेका हुन् ।

इतिहासविज्ञ निर्मल श्रेष्ठले अमरनारायण मन्दिरमा रहेको ताम्रपत्रको अन्तिम हरफमा अमर नारायणको मन्दिर बनाई सिध्याएको उल्लेख भएको बताए । अमरनारायण्को मन्दिर तीन तलाको छ । मन्दिरको तल्लो दुई तला झिंगटीले छाएको छ भने मन्दिरको सबैभन्दा माथिल्लो पित्तल धातुले छाएको छ । सुनको मोलम्बो चढाइएको सुन्दर गजूर छ । स्वप्निल रचनाले सिंगारिएको मन्दिर वास्तुकलाको मनोरम मिलन विन्दु बनेको उनले बताए । मन्दिर तेलिया इट, बज्र र काष्ठले बनेको छ ।

मन्दिरको गर्भगृहमा धातुको लक्ष्मीनारायण मूर्ति छ । गणेश, सिंगमर्मरको हनुमान र गरुडको मूर्ति रहेको छ । कलात्मक झ्यालढोकामा पशुपन्छीका सुन्दर आकृति कुँदिएको छ । बेलबुट्टालगायत ड्रायगनका आकृतिले मन्दिरलाई थप आकर्षक तुल्याएको संस्कृतिका जानकार राजेन्द्रगोपाल सिंहले बताए । दलान भएको भजन गर्ने पौवा र बगलमा पुजारी बस्ने घर छ । यहाँ काष्ठकलाको बेजोड नमुना देख्न पाइन्छ । काष्ठकलाको स्वप्निल रचनामा रति संयोगका दृश्य पनि प्रशस्त छन् । कलात्मक हस्तकलाले सुसज्जित मन्दिरको काठका टुँडालमा विभिन्न देवीदेवता र जनावरका यौनिक चित्र छन् ।

मन्दिर परिसर २५ रोपनी १० आना १ दाम क्षेत्रफलमा समेटिएको छ । मन्दिर परिसरमा ठूलठूला दुईवटा पानी पोखरी, अमरेश्वर महादेव मन्दिर, पोखरीको डिलमा विष्णु पादुका मन्दिर रहेका छन् ।काठमाडौं उपत्यकाबाहिर निर्माण गरिएको प्यागोडा (तले शैलीको) अमरनारायण मन्दिर नै हो ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७६ ०९:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मदिरा निषेधप्रति आपत्ति

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — तानसेन नगरपालिका–१, युनाइटेड मिसन अस्पताल क्षेत्रको पाँच सय मिटर वरपर मदिरा निषेधित क्षेत्र तोकेकामा व्यापारीले आपत्ति जनाएका छन् । 

नियमानुसार दर्ता भएका २० जना होटल तथा रेस्टुरेन्ट व्यापारीले आफूहरूसँग छलफलै नगरी एकतर्फी निर्णय गरेको आरोप लगाउँदै व्यापार व्यवसायबाटै पलायन हुनुपर्ने अवस्था आएको बताएका हुन् । जिल्ला प्रशासन कार्यालयले यही भदौ ५ गतेदेखि मिसन अस्पताल क्षेत्रलाई मदिरा निषेधित क्षेत्र घोषणा गरिसकेको छ ।

वडा कार्यालयको पहल एवं जिल्ला प्रशासन र तानसेन नगरपालिकाको संयुक्त आयोजनामा मदिरा निषेधित क्षेत्र तोकिएको हो । मदिरा निषेध गरेको मौखिक जानकारी आफूहरूले पाएको व्यापारी भोजबहादुर रानाले बताए । ‘जसले नियमानुसार कर तिरेको छ, त्यसलाई छलफल/भेलामा समेत बोलाइएन,’ उनले भने ।

अन्तःशुल्कमा दर्ता गरी राजस्व तिरेर व्यापार गरेकाहरूले विभिन्न निकायमा यसविरुद्ध उजुरी दिइरहेका छन् । उद्योग वाणिज्य संघ, तानसेन नगरपालिका, जिल्ला प्रशासन कार्यालय, वडा १ को कार्यालय, मदिरा व्यवसायी संघमा उनीहरूले निवेदन बुझाएका हुन् । उनीहरूले राजस्व, कर, शुल्क फिर्ता हुनुपर्ने बताउँदै वैकल्पिक पेसाबारे नैतिक जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने प्रश्न गरेका छन् ।

व्यापारी रानाले सरकारको स्वीकृति एवं अनुमतिपत्र लिएर होटल तथा रेस्टुरेन्ट व्यवसाय गरी मदिरा बिक्री गर्नेहरूलाई यसले असर गरेको बताए । ‘सरकारकै अनुमतिमा सञ्चालित व्यवसायीलाई प्रत्यक्ष असर पर्ने गरी हामी व्यवसायीलाई बिनाजानकारी हतारमा गरिएको निर्णयले व्यवसायीलाई प्रत्यक्ष मर्का पर्न गएको छ,’ उनले भने, ‘सरकारले तोकेको ऐन कानुन, नीति नियम र निर्देशनको परिधिभन्दा बाहिर गएर यो काम भएको छ ।’ कानुनबमोजिम स्वीकृति लिएर व्यापार व्यवसाय गर्ने व्यवसायीको पीरमर्कालाई ख्यालै नगरी व्यवसाय बन्द गर्ने गरी गरिएको निर्णयले व्यवसाय गर्ने हकसमेत हनन भएको उनले बताए ।

मिसन अस्पताल क्षेत्रका होटल तथा रेस्टुरेन्ट व्यवसायीले आन्तरिक राजस्व कार्यालयमा बुझाएको निवेदनमा पनि कार्यालयमा दर्ता गरी राज्यलाई बुझाउनुपर्ने दस्तुर, शुल्क, कर तिरी कानुनबमोजिम व्यवसाय गर्दा अहिले बिनाछलफल निषेध गर्दा मर्कामा परेको जनाएका छन् ।

मदिरा व्यवसायी संघका अध्यक्ष यादवसिंह कार्कीले मिसन अस्पतालसँगसँगै जिल्ला अस्पताल र लुम्बिनी मेडिकल कलेजको वरपर पनि मदिरा निषेधित कार्यक्रम लागू गर्नुपर्ने बताए । संघले राखेको अन्तरक्रियामा समेत नगर प्रमुख अशोककुमार शाहीले व्यवसाय गर्दा परेको मर्काप्रति छलफल गर्न सकिने बताएका थिए । तर, यस विषयमा कुनै छलफल नै नगरी भदौ ५ गतेदेखि मदिरा बिक्री वितरणमा रोक लगाएकामा उनीहरूले आपत्ति जनाएका हुन् ।

प्रमुख जिल्ला अधिकारी वीरेन्द्रकुमार यादवको नेतृत्वमा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा बसेको सर्वपक्षीय, सर्वदलीय बैठकले भदौ ५ गतेदेखि युनाइटेड मिसन अस्पतालको पाँच सय मिटर वरपर कुनै पनि मदिराजन्य पदार्थको बिक्री वितरण तथा सेवन गर्न नपाइने निर्णय गरेको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र ९, २०७६ ०९:५४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्