नेपाल-अंग्रज युद्धको सम्झनामा विजयोत्सव

माधव अर्याल

पाल्पा — भगवतीको विजयोत्सव रथयात्रा पाल्पामा शुक्रबार मनाइएको छ । यो रथयात्रा पाल्पाली र इस्ट इन्डियाको फौजबीच लडाइँ भएको नुवाकोट–बुटवल क्षेत्रको युद्धमा अंग्रेज फौज पराजित भएको खुसीयालीमा मनाइन्छ ।

पाल्पाली फौजको नेतृत्व कर्णेल उजीरसिंह थापाले गरेका थिए। उनै थापाले युद्धमा जानुअघि तानसेनमा रहेको भगवती देवीको मन्दिर अगाडि अंग्रेज सेनालाई हराउने शक्ति देउ, फर्केर आएपछि तिम्रो सिन्दुर जात्रा गर्दै महिमा फैलाउने छु भनी भाकल गरेको इतिहास जानकार निर्मल श्रेष्ठले बताए। उनको भाकल अनुसार नै नेपाली फौजले अंग्रेजलाई पराजित गरेको थियो। थापाले युद्ध जितेर फर्केपछि तीन तले प्यागोडा शैलीको मन्दिर बनाएर १८७६ देखि सिन्दुर जात्रा चलाएको मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष राजेश्वर उदयले बताए।

इतिहासकार श्रेष्ठका अनुसार कुमाउ–गडवाल (नाहान), मकवानपुर गढी, कोशी–टिस्टा र बुटवल जीतगढीमा अंग्रेज र हिन्दुस्तानी फौजसँग लडाइँ भएको थियो। इस्ट इण्डिया कम्पनीको अंग्रेज फौजले आधुनिक हातहतियारसहित नेपालका ५ स्थानबाट आक्रमण गर्‍यो। विक्रम सम्वत् १८७१/७२ को नेपाल–अंग्रेज युद्धमा ४ स्थानमा पराजित भयो। तर, पाल्पाली र इस्ट इण्डियाको फौजबीच लडाइँ भएको नुवाकोट–बुटवल क्षेत्रको युद्धमा भने अंग्रेज फौज पराजित भयो। २ वर्षसम्म चलेको यो युद्धमा नुवाकोटबाट बुटवलतर्फ झरेको पाल्पाली फौजलाई परास्त गर्न चाहन्थ्यो।

तानसेनस्थित श्री ७ रणउजिरेश्वरी भगवतीको सिन्दुर जात्रा २ सय वर्षदेखि निरन्तर छ। यसवर्ष नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्रथापाको समेत उपस्थितिले थप गौरव बडाएको मन्दिर व्यवस्थापन समितिले जनाएको छ। हरेक भाद्र कृष्णनवमीका दिन तानसेनमा भगवतीको भव्य र हर्षोल्लासका साथ रथयात्रा निकालिँदै आएको छ। भाद्र कृष्ण अष्टमीको सांझ जाग्राम बसेर भजनकीर्तन गर्ने र मध्यरातमा भगवतीको पूजाआजा गरी रथलाई तयारी अवस्थामा राखिन्छ। नवमीका दिन पूजा सकेपछि साइत हेरेर रथलाई जय जयकारको गुञ्जन ध्वनिसहित ३ पटक मन्दिर घुमाइन्छ।

रथलाई ३ पटक घुमाएर ‘कर्णेली पूजा’ दिएपछि मात्र नगरपरिक्रमा गराइन्छ। रथलाई मन्दिर परिक्रमा गराई कर्णेल उजिरसिंहको सम्झनामा पूजा दिने चलन अझै छ। राष्ट्रियताको भाव त्यसबेला दिएकाले अहिले झनै सम्झनायोग्य छ। रथयात्रासँगै र्‍याली तथा झाँकीमा निजामती कर्मचारी, सैनिक, प्रहरी, विद्यालय, स्थानीय टोल विकास संस्था, संघसंस्थाको सहभागिता थियो। मूर्तिलाई रथमा राखेर नगरपरिक्रमा गराउॅदा बजारका बासिन्दाले समेत बली र पूजा दिएका थिए।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ १७:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पत्रकारिता क्षेत्रको विकृति रोक्न विधेयक : मन्त्री बाँस्कोटा

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — सञ्चार तथा सूचना प्रविधिमन्त्री गोकुल बाँस्कोटाले नेपाली सञ्चार क्षेत्रमा बढ्दै गएको विकृति र विसंगतिलाई नियन्त्रण गर्न मिडिया विधेयक ल्याइएको बताएका छन् । सरकारले ल्याएको विधेयकले वास्तविक पत्रकारलाई फाइदा पुग्ने उनको भनाइ छ । 

‘हिजो राजतन्त्र हुँदा, शाही शासनको बेला पत्रकारले बोल्न लेख्न पाएका थिए ? हामीले लडेर गणतन्त्र ल्यायौं,’ ठाडामा शीतगंगा एफएमको उद्घाटन गर्दै उनले भने, ‘अहिले बोल्न र लेख्न पाइएको छ । मैले (सरकार) ले केही गरेको छैन, सञ्चारलाई व्यवस्थित गर्छु भन्दा अनावश्यक हल्ला गर्ने ? बेथितिलाई नियन्त्रण नै गर्छु ।’

वास्तविक काम गर्ने पत्रकारले पारिश्रमिक पाउनुपर्छ भन्ने आफनो मान्यता रहेको उनले बताए । ‘पत्रकारले जनतालाई सही सूचना दिनुपर्छ’,मन्त्री बाँस्कोटाले भने,‘जे मन लाग्यो त्यही गर्दा विकृति हुन्छ र विश्वले नेपाली पत्रकारितालाई विश्वास गर्न नसक्ने परिस्थिति आउन सक्छ, त्यसैले विकृतिलाई रोक्न विधेयक आवश्यक छ ।’

मुलुकमा राजनीतिक क्रान्ति सकिएकाले अब आर्थिक क्रान्ति गरेर देशलाई सम्वृद्धि बनाउन मिडियाले उत्पादनमुलक क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखेर समाचार लेख्न उनले आग्रह गरे ।

‘सरकार सुतेर बसेको छैन, धमाधम तीव्र गतिमा काम गरिरहेको छ ’ मन्त्री बाँस्कोटाले भने ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ १७:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्