स्वास्थ्य बिमा प्रभावकारी भएन

कान्तिपुर संवाददाता

कपिलवस्तु — जिल्लामा ६ प्रतिशतले मात्र स्वास्थ्य बिमा गराएका छन् । सरकारल सर्वसुलभ रूपमा न्यून लागतमा सेवा पुर्‍याउन बिमा कार्यक्रम ल्याएको थियो ।

स्वास्थ्य कार्यालयस्थित बिमा एकाइका अनुसार कार्यक्रम लागू भएको १७ महिना अवधीमा यहाँका ३ हजार ४ सय ९६ परिवारले मात्र बिमा गराएका छन् । ती परिवारका ३६ हजार ५ सय १३ जनाको बिमा गरिएको स्वास्थ्य बिमा बोर्डकी दर्ता अधिकारी सुजता महर्जनले बताइन् ।

बिमाबाट २ करोड ५ लाख २६ हजार संकलन भएको छ । ‘सहज र प्रभावकारी उपचार पाइएला भनेर स्वास्थ्य बिमा गराएँ,’ कपिलवस्तु–३ की उपमा पराजुलीले भनिन्, ‘अस्पतालमा पालो पाउनै कठिन छ ।’ पैसा तिरेर उपचार गर्नेको पालो सकिएपछि मात्र बिमा गर्नेको आउँछ ।

रोगले च्यापेर पुग्नेको विजोग देखेपछि आफुलाई चित्त नबुझेको उनले बताइन् । ‘यो प्रभावकारी छैन्’ वाणगंगाका मोहन बेल्बासेले भने, ‘बिमा कार्यक्रम संचालिन अस्पतालमा बोल्नेको कुरा सुनिन्छ, नबोल्नेको केही हुदैन् ।’ बिमा गरेकाहरूको पालै नपाए फर्किको पनि देखेको छु उनले भने । कार्यक्रमलाई पुनरावलोकन गरेर अघि बढाउनु पर्छ ।

‘कार्यक्रम सुरु भएको २ वर्ष नपुग्दै ६ प्रतिशत जनसंख्याले बिमा गराउनु राम्र्रो मान्नु पर्छ’ दर्ता अधिकारी महर्जनले भनिन्, ‘घरघर पुगेर गएर बिमा गराइदैछ ।’ विस्तारै बुझदै थपिने उनले बताईन् । यहाँ सबैभन्दा बढी वाणगंगा नगरपालिकामा ९ हजार १८३ ले बिमा गराएका छन् ।

बुद्धभूमि नगरपालिकामा ५ हजार ८ सय ९४, महाराजगन्ज नगरपालिकामा ४ हजार ४ सय ६६ र कृष्णनगर नगरपालिकामा ४ हजार ४ सय ५४ जनाले स्वास्थ्य बिमा गराएका छन् । यस्तै कपिलवस्तु नगरपालिकामा ३ हजार ९ सय १६, विजयनगर गाँउपालिकामा २ हजार ७ सय १६ र शिवराज नगरपालिकामा २ हजार ८ सय ४६ ले बिमा गराएका छन् ।

शुद्धोदन गाँउपालिकामा १ हजार ५ सय ९६, मायादेबी गाँउपालिकामा ७ सय २४ र यशोधरा गाँउपालिकामा ७ सय १८ जना बिमा गराएका छन् । यहा सेवा लिनकालागि जिल्ला अस्पताल तौलिहवा, पिपरा प्राथमिक स्वास्थ्य चौकी, शिवराज अस्पताल बहादुरगंज, महाराजगंज प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र र मायादेवी स्वास्थ्य चौकीलाई तोकिएको छ । जिल्लामा ९६ बिमा दर्ता सहयोगी परिचालित छन् । वडास्तरमा खटिएका दर्ता सहयोगी मार्फत् स्वास्थ्य बिमा गराउन सकिन्छ ।

सेवा पाउन गाह्रो भए पनि बिमा नविकरण गराउनेको संख्या समेत घटेको छ । बिमाकालागि बार्षिक रुपमा नविकरण गर्नुर् पर्छ । ५ जनाको सगोल परिवारमा बिमा गराउँदा २ हजार ५ सय दर्ता शुल्क तिर्नु पर्छ । नविकरण गर्दा पनि त्यत्तिकै रकम तिर्नु पर्छ । कपिलवस्तु नगरपालिका–६ कि दर्ता सहयोगी संगिता भुसालले आफुले बिमा गराएका ३ सेवाग्राही सेवा नपाई फर्किन बाध्य भएको बताइन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ ०९:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ऐलानीमा घर, नियमित कर

कान्तिपुर संवाददाता

नेपालगन्ज — फिरन्ते जाति भन्नासाथ धेरैले ‘राउटे’ लाई सम्झिन्छन् । यहाँ त्यस्तै एउटा कुचबधिया समुदाय छ । यो समुदायलाई तराईको ‘राउटे’ भनिन्छ । पहाडका राउटे जंगलमा बस्छन् । कुचबधिया घर बनाएर बस्छन् ।

बाँकेको जानकी गाउँपालिका–३ को इन्द्रपुरमा कुचबधियाको बाक्लो बसाइ छ । ऐलानीमा बसे पनि नियमित कर तिर्दै आएका छन् ।

बस्तीका अधिकांश झुप्रा हावा चल्दा भत्किने अवस्थाका छन् । केहीले ऋणधन गरेर अर्धपक्की घर बनाएका छन् । उनीहरू कुचो, खटिया बनाएर बिक्री गर्दै आएका छन् । चाडपर्वमा मागेर गुजारा गर्ने परम्परा छ । उक्त बस्तीका दुई बस्तीमा झन्डै ७० परिवार यो समुदायको बसोबास छ । उनीहरूको सबैभन्दा ठूलो पीडा आफ्नै जमिन नहुनु हो ।

यहाँका बालबालिका लुगाबिना डुलिरहन्छन् । उनीहरू मासु धेरै खान्छन् । गर्मी बढी हुने भएकाले बाह्रैमास कपडाविहीन भेटिन्छन् । ‘छाकपिच्छे मासु खान्छौं,’ कल्लु कुचबधियाले भने, ‘कहिले मुसा, बिरालो, स्यालको सिकार गर्छौं ।’

स्थानीय ननकइ कुचबधिया ६ सन्तानकी आमा हुन् । उनका ४ छोरी र २ छोरी छन् । विद्यालय जाने उमेरका उनीहरू घरमा भेटिन्छन् । अधिकांश बालबालिका विद्यालय जाँदैनन् । जानेहरू पनि नियमित हुँदैनन् । ‘बाँच्न मुस्किल छ । स्कुल कसरी पठाउनु,’ उनले भनिन्, ‘शुल्क नलागे पनि पोसाक र कापी किन्न त पैसा चाहियो ।’

यहीँकी प्रमिला कुचबधियाका ६ छोरा र १ छोरी छन् । पालनपोषणको माध्यम सिलौटा खोप्ने र बेच्ने हो । ‘हामी परिवार नियोजनको साधन प्रयोग गर्दैनौं,’ उनले भनिन्, ‘बालबच्चा भगवान्को देनझैं लाग्छ । जसोतसो हुर्काइरहेका छौं ।’

डोरी र सिलौटा बिक्रीजस्ता परम्परागत कामबाहेक आयआर्जनका अरू उपाय छैनन् । ‘सिलौटा पनि बिक्न छाडिसके । सबैका घरमा मेसिन पुगेका छन्,’ ६० वर्षीया केदकी कुचबधियाले भनिन् । अधिकांश कुचबधियाको पेसा भनेकै सिलौटा खोप्ने र बेच्ने हो । यही पेसा पनि संकटमा परेपछि मागेर गुजारा चलाउनुपरेको उनले बताइन् । भारतीय सीमा रुपैडिहाबाट प्रतिगोटा एक सय रुपैयाँमा ढुंगा ल्याउँछन् । उनीहरूले सिलौटा बनाएर तीन सय रुपैयाँसम्ममा बिक्री गर्छन् । सिलौटा बिक्री नभएको दिन मागेर खानुपर्छ ।

कुचबधियाहरूको देशभर जनसंख्या झन्डै आठ सय मात्र छ । त्यसको आधा बाँकेमा बस्छन् । राष्ट्रिय जनगणना २०६८ अनुसार इन्द्रपुर, फुल्टेक्रा, गनापुर र ३ सय ३७ जनसंख्या छ । आदिवासी जनजाति महासंघका जिल्ला अध्यक्ष डम्बर थापामगर कुचबधियाजस्ता लोपोन्मुख समुदायको जीवनस्तर बढाउन कुनै पहल नभएको गुनासो गर्छन् ।

सरकारले अति लोपोन्मुख जातिमा सूचीकृत गरे पनि सुविधामा बेवास्ता गरेको जानकी गाउँपालिका ३ का अध्यक्ष विन्देश्वरी बर्माले बताए । कुचबधियाले प्रतिव्यक्ति मासिक दुई हजार रुपैयाँ सामाजिक सुरक्षा भत्तामा आगामी दसैंबाट तीन हजार रुपैयाँ प्रतिव्यक्ति भत्ता पाउनेछन् ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७६ ०९:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्