जिउँदो नागको पूजा

मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — नागपञ्चमीका दिन धेरै ठाउँमा कागजको नाग टाँसेर पूजाआजा गरियो । यहाँस्थित तौलिहवामा जिउँदो नागको पूजा गरियो । जिउँदो नागको पूजा गर्न यहाँ सोमबार बिहानै तौलेश्वरनाथ महादेव मन्दिर परिसरमा भीड लागेको थियो । जिउँदो नागको पूजा गर्न कतिपय डराउँछन् । कतिपय रोमाञ्चित हुन्छन् । 

यशोधरा गाउँपालिका बैदोलीकी सावित्री चौधरीले नागलाई दूध पिलाइन् । घरबाट भुटेर ल्याएको लावा खुवाइन् । गोमन नागको विधिपूर्वक पूजा गरिन् । ‘मन शान्त भयो,’ उनले भनिन्, ‘जिउँदो नागको पहिलोपटक पूजा गरें ।’

पहिले सोचेजस्तो सर्प कठोर नभएको उनले बताइन् । ‘सद्भाव जाग्यो । अब सर्पलाई माया गर्छु,’ उनले भनिन्, ‘समाजमा सर्पबारे नकारात्मक धारणा भएकाले डर लाग्ने रहेछ ।’ सर्पलाई केही नगरे त्यसले पनि केही नगर्ने उनले बताइन् । ‘नागको पूजा गरेपछि वर्षदिन जोखिमबाट मुक्त भएँ,’ उनले भनिन्, ‘परिवारका सदस्य पनि नाग आक्रमणमा नपरुन् भनेर कामना गरें ।’

उनीजस्तै बुद्धभूमि नगरपालिका, बकडरियाकी सुमित्रा घिमिरेले जिउँदो नागको पूजा गर्न पाएकामा खुसी भएको बताइन् । ‘पोहोरपरार घरमा नागको फोटोमा पूजा गर्थें,’ उनले भनिन्, ‘यस वर्ष पहिलोपटक जिउँदो नागको पूजा गर्न पाएकामा निकै रोमाञ्चित बनें ।’ अर्को वर्ष व्रत बसेर अझ राम्ररी पूजाआजा गर्ने उनले बताइन् ।

नागपञ्चमीका दिन तौलेश्वरनाथ महादेव मन्दिरमा आउनेले अनौठो अनुभूति गरे । जिउँदो नाग देख्दा खुसी भए । मन्दिरमा पूजाआजाका लागि जिउँदै नाग ल्याइएको थियो । महिला, गृहिणी, किशोरकिशोरी जिउँदो नाग देखेपछि उत्साहित बने ।
अरू बेला सर्प देखेर डराउनेले पनि मन्दिरमा निर्धक्कसँग पूजाआजा गरे । नागलाई दूध, दही, अक्षता, फूल, दूबो र दक्षिणा राखी विधिपूर्वक पूजाआजा गरे । ‘झट्ट देख्दा डराएँ,’ कपिलवस्तु नगरपालिका–६ की अनिता क्षत्रीले भनिन्, ‘तर, सर्प छुन पाउँदा अविस्मरणीय अनुभूति गरें ।’

नाग पूजाआजा गर्न आउनेमा ८० प्रतिशत बढी महिला, किशोर र किशोरी थिए । मन्दिरमा पूजाआजाका लागि सर्प पाल्ने पाँच जना सपेराले सानाठूला गरी ६ वटा गोमन ल्याएका थिए । मन्दिरको उत्तरतिर लाइन बसेर पूजाआजा गराए । ‘सर्प पूजा गरेर श्रद्धालुले नगद दान दिन्छन्,’ यशोधरा गाउँपालिका–४ बाट आएका सपेरा श्याम पथरकट्टले भने, ‘त्यसले सर्पको जीवन जोगिन्छ । पाँच/सात महिना दूध पिलाउन पुग्छ ।’ सर्पसँगै आफ्ना लालाबालाको पनि चुलोचौको चल्ने उनले बताए ।

गएको ६ वर्षदेखि यहाँ नागपञ्चमीमा जिउँदो नागको पूजा गर्ने चलन सुरु भएको हो । तौलिहवा बजारका अधिकांश श्रद्धालु नागको पूजा गर्न मन्दिर पुग्ने गर्छन् । धार्मिक महत्त्व बुझेका व्यक्ति टाढाटाढाबाट पनि आएका थिए । नागपञ्चमीका दिन यहाँ बिहानदेखि मध्याह्न १२ बजेसम्म नागको पूजाआजा गर्नेको भीड लागेको थियो ।

‘मन्दिरमा सर्प राख्यौं भने हेलमेल भइन्छ,’ तौलेश्वरनाथ महादेव मन्दिर व्यवस्थापन समितिका सचिव वेद बर्माले भने, ‘सर्पसँग नडराउन् र माया गरुन् भनेर यहाँ सर्पको पूजा थालिएको हो ।’ सर्पको पूजा गर्दा मार्नु हुन्न भन्ने सन्देश जाने उनले बताए ।

सर्पले मानवलाई नोक्सानीभन्दा फाइदै पुर्‍याउने सर्प तथा कछुवा विशेषज्ञ डा. करनबहादुर शाहले बताए । ‘एन्टी स्नेक भेनम बनाउन सर्पकै विष चाहिन्छ,’ उनले थपे । सर्प जोगाउन सकिएन भने टोकाइविरुद्धको सुई बनाउन नसकिने उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लागूऔषध सेवनले पछुतो

सन्जु पौडेल

काठमाडौँ — जे नगर भन्यो, त्यसैमा ध्यान जान्थ्यो । बुबा जागिरे भएकाले घुलमिल हुने अवसर कमै पाउँथे । सहयोगीको रेखदेखमा हुर्किएका रूपन्देहीका विवेक शर्मा (वास्तविक नाम परिवर्तन) साथीहरूसित रमाउन थाले । कक्षा ६ अध्ययन गर्ने बेलामै धुम्रपान सुरु गरे ।

९ कक्षाबाट लागूपदार्थ सेवनको लतमा परे । ‘सुरुमा सिनियर दाइहरूले चखाए,’ उनले भने, ‘बानी परेपछि नभई नहुने हुन थाल्यो ।’
साथीभाइको उक्साहट र वाहवाहीले लागूपदार्थमा ध्यान केन्द्रित गरेको उनले बताए । दिनहुँ पैसा चाहिने, नपाए चोरी गर्न थाले ।

पैसाका लागि धेरै जना नजिकिन थाले । लागूपदार्थ सेवन गलत भएको महसुस गरेर उनीहरूबाट टाढिन खोजे । ‘सुरु गरिसकेपछि समूहबाट अलग्गिन गाह्रो रहेछ,’ उनले भने, ‘चाहेर पनि उम्किन नसक्ने भएँ ।’ यस्तो लतले घरपरिवार, समाज र साथीभाइबाट टाढिंदै गए । आफ्नै दुनियाँमा रमाउने, दिनैपिच्छे लागूऔषध सेवनमा बिताउन थाले ।

टेबलटेनिस राम्रो खेल्थे । त्यो पनि छाडेको उनले बताए । विद्यालयबाट निष्कासन भोग्नुपर्‍यो । बल्लतल्ल १२ कक्षासम्म उत्तीर्ण गरेको उनले बताए । त्यसपछि स्नातक पढ्न काठमाडौं गए । कुलतबाट टाढिन सकेनन् । परिवारबाट दूरी बढ्न थाल्यो । समाजले पनि राम्रो व्यवहार गरेन । आफू एक्लिएको महसुस गरे पनि उनी लागूपदार्थ छोडन भने सक्दैनथे । हातमा टयाटु खोपेका विवेकले प्रेमिका पनि भेटे । अति माया गर्ने । ‘सम्बन्ध राम्रै थियो,’ उनले भने, ‘मेरो नशा सेवन गर्ने बानी छुटाउन कोसिस गर्दागर्दै नसकेपछि माया नै मारिन् ।’

उमेर बढ्दै गयो । बुबाआमालाई पीडा हुन थाल्यो । यसबाट मुक्त गर्न सकिन्छ कि भनेर अभिभावकले काठमाडौंबाट विवेकलाई बोलाएर सुधार केन्द्रमा राखे । सुधार केन्द्रमा भर्ना भएपछि जीवनले नयाँ मोड लिइरहेको छ । उनी त्यहाँ बस्न थालेको एक वर्ष भयो । लागूपदार्थ सेवन अहिले चटक्कै छाडे । सुधारका विभिन्न चरण पार गरेको उनी बताउँछन् । ‘यहाँबाट बाहिर बसे फेरि पुरानै लतमा परिन्छ कि भन्ने डर लाग्छ,’ उनले भने, ‘परिवार र समाजसित ममा आएको परिवर्तन देखाउन डर लाग्छ ।’

अहिले सुधार गृहमा आउने नयाँ सदस्यलाई विवेक अनुभव सुनाउँदै सकारात्मक बाटोमा अग्रसर गराइरहेका छन् । घर आउने/जाने, त्यहीँ बस्ने काममा सघाउँदै आएका छन् । परिवारका अगाडि बसेर गफ गर्ने आत्मविश्वास अझै पलाइनसकेको उनले बताए । हाँसेर बोल्छन् । सही बाटोमा अडिग रहन र समाजमा पुनःस्थापित हुन केही समय लाग्ने उनले बताए । त्यसका लागि प्रयास गरिरहने उनले सुनाए । १० वर्ष वैदेशिक रोजगारीमा बिताएका कमल राना (नाम परिवर्तन) अहिले ठेक्कापट्टाको काम गर्छन् ।

उनी पनि पूर्वदुर्व्यसनी हुन् । विद्यालय उमेरमै लुकेर धूमपान र सुर्तीजन्य पदार्थ सेवन गर्न थाले । त्यसपछि लागू औषधको लत बस्यो । आधा जीवन नशामा रुमल्लिएर बिताए । ‘परिवार, साथीभाइ र नातागोता सबैको मायाबाट वञ्चित गरायो,’ ३७ वर्षीयले उनले भने, ‘तिरस्कृत भएपछि अझ बढी सेवन गर्न थालेँ ।’ मलेसियामा रहँदा उनले बढी सेवन गरेको बताए । सजिलै उपलब्ध हुने भएकाले बिदाको दिन बिहानदेखि साँझसम्म नशामा रहने गरेको उनले सुनाए ।

राना पाँच वर्ष मलेसिया बसे । त्यसपछि कुवेत र दुबई गए । त्यहाँ पनि नशाले छाडेन । विदेशबाट फर्केपछि गाउँका साथीभाइले सम्झाएर सुधारगृह पठाए । चारैतिरबाट लज्जित महसुस गर्दै सुधार गृह प्रवेश गरे । अहिले सुधार आएको छ । ‘अहिले परिवारले दिएको माया, साथीभाइले गर्ने व्यवहारले प्रेरणा मिलेको छ,’ उनले भने, ‘सही बाटोमा हिंड्ने र केही राम्रो काम गर्ने सोच आएको छ ।’ त्यसका लागि बाहिर जाँदा फेरि नशामा फस्ने डरले सुधारगृहमै बसिरहेको उनले बताए ।

उनले सुधार गृहले आफूलाई धेरै राम्रो गरेको र लागूपदार्थ सेवन गर्ने भाइबहिनीलाई गलत बाटो हो भनेर सल्लाह दिने गरेको उनले बताए । काममा व्यस्त हुन थालेपछि त्यसको ध्यान उनको मस्तिष्कमा आउन छोडेको उनले सुनाए । पछिल्लो समय साथीको संगत र देखावटीका लागि लागूपदार्थ सेवनकर्ता बढिरहेका छन् । युवामाझ फेसनसरह छ ।

विभिन्न समस्यामा परेर तनावबाट छुटकारा पाउन धेरैले लागूऔषध सेवन गरिरहेको कृपा समूहका कार्यक्रम संयोजक अमृत गुरुङले बताए । ‘कोही बढी सेवनले मानसिक तनावमा पर्छन्,’ उनले भने, ‘बानी परेका व्यक्तिले खान नपाएमा तनाव लिन्छ र आत्तिन्छ ।’ उनले व्यवहारमा अलि जिद्दी स्वभावका व्यक्ति यो बाटोमा आउने सम्भावना बढी हुने बताए । अभिभावकले समय नदिनु, छोराछोरीका बारे बुझ्न, जानकारी लिन, उनीहरूका कुरा सुन्न त्यति चासो नदिँदा पनि यस्तो समस्या आउन सक्ने बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्