लागूऔषध सेवनले पछुतो

सन्जु पौडेल

काठमाडौँ — जे नगर भन्यो, त्यसैमा ध्यान जान्थ्यो । बुबा जागिरे भएकाले घुलमिल हुने अवसर कमै पाउँथे । सहयोगीको रेखदेखमा हुर्किएका रूपन्देहीका विवेक शर्मा (वास्तविक नाम परिवर्तन) साथीहरूसित रमाउन थाले । कक्षा ६ अध्ययन गर्ने बेलामै धुम्रपान सुरु गरे ।

९ कक्षाबाट लागूपदार्थ सेवनको लतमा परे । ‘सुरुमा सिनियर दाइहरूले चखाए,’ उनले भने, ‘बानी परेपछि नभई नहुने हुन थाल्यो ।’
साथीभाइको उक्साहट र वाहवाहीले लागूपदार्थमा ध्यान केन्द्रित गरेको उनले बताए । दिनहुँ पैसा चाहिने, नपाए चोरी गर्न थाले ।

पैसाका लागि धेरै जना नजिकिन थाले । लागूपदार्थ सेवन गलत भएको महसुस गरेर उनीहरूबाट टाढिन खोजे । ‘सुरु गरिसकेपछि समूहबाट अलग्गिन गाह्रो रहेछ,’ उनले भने, ‘चाहेर पनि उम्किन नसक्ने भएँ ।’ यस्तो लतले घरपरिवार, समाज र साथीभाइबाट टाढिंदै गए । आफ्नै दुनियाँमा रमाउने, दिनैपिच्छे लागूऔषध सेवनमा बिताउन थाले ।

टेबलटेनिस राम्रो खेल्थे । त्यो पनि छाडेको उनले बताए । विद्यालयबाट निष्कासन भोग्नुपर्‍यो । बल्लतल्ल १२ कक्षासम्म उत्तीर्ण गरेको उनले बताए । त्यसपछि स्नातक पढ्न काठमाडौं गए । कुलतबाट टाढिन सकेनन् । परिवारबाट दूरी बढ्न थाल्यो । समाजले पनि राम्रो व्यवहार गरेन । आफू एक्लिएको महसुस गरे पनि उनी लागूपदार्थ छोडन भने सक्दैनथे । हातमा टयाटु खोपेका विवेकले प्रेमिका पनि भेटे । अति माया गर्ने । ‘सम्बन्ध राम्रै थियो,’ उनले भने, ‘मेरो नशा सेवन गर्ने बानी छुटाउन कोसिस गर्दागर्दै नसकेपछि माया नै मारिन् ।’

उमेर बढ्दै गयो । बुबाआमालाई पीडा हुन थाल्यो । यसबाट मुक्त गर्न सकिन्छ कि भनेर अभिभावकले काठमाडौंबाट विवेकलाई बोलाएर सुधार केन्द्रमा राखे । सुधार केन्द्रमा भर्ना भएपछि जीवनले नयाँ मोड लिइरहेको छ । उनी त्यहाँ बस्न थालेको एक वर्ष भयो । लागूपदार्थ सेवन अहिले चटक्कै छाडे । सुधारका विभिन्न चरण पार गरेको उनी बताउँछन् । ‘यहाँबाट बाहिर बसे फेरि पुरानै लतमा परिन्छ कि भन्ने डर लाग्छ,’ उनले भने, ‘परिवार र समाजसित ममा आएको परिवर्तन देखाउन डर लाग्छ ।’

अहिले सुधार गृहमा आउने नयाँ सदस्यलाई विवेक अनुभव सुनाउँदै सकारात्मक बाटोमा अग्रसर गराइरहेका छन् । घर आउने/जाने, त्यहीँ बस्ने काममा सघाउँदै आएका छन् । परिवारका अगाडि बसेर गफ गर्ने आत्मविश्वास अझै पलाइनसकेको उनले बताए । हाँसेर बोल्छन् । सही बाटोमा अडिग रहन र समाजमा पुनःस्थापित हुन केही समय लाग्ने उनले बताए । त्यसका लागि प्रयास गरिरहने उनले सुनाए । १० वर्ष वैदेशिक रोजगारीमा बिताएका कमल राना (नाम परिवर्तन) अहिले ठेक्कापट्टाको काम गर्छन् ।

उनी पनि पूर्वदुर्व्यसनी हुन् । विद्यालय उमेरमै लुकेर धूमपान र सुर्तीजन्य पदार्थ सेवन गर्न थाले । त्यसपछि लागू औषधको लत बस्यो । आधा जीवन नशामा रुमल्लिएर बिताए । ‘परिवार, साथीभाइ र नातागोता सबैको मायाबाट वञ्चित गरायो,’ ३७ वर्षीयले उनले भने, ‘तिरस्कृत भएपछि अझ बढी सेवन गर्न थालेँ ।’ मलेसियामा रहँदा उनले बढी सेवन गरेको बताए । सजिलै उपलब्ध हुने भएकाले बिदाको दिन बिहानदेखि साँझसम्म नशामा रहने गरेको उनले सुनाए ।

राना पाँच वर्ष मलेसिया बसे । त्यसपछि कुवेत र दुबई गए । त्यहाँ पनि नशाले छाडेन । विदेशबाट फर्केपछि गाउँका साथीभाइले सम्झाएर सुधारगृह पठाए । चारैतिरबाट लज्जित महसुस गर्दै सुधार गृह प्रवेश गरे । अहिले सुधार आएको छ । ‘अहिले परिवारले दिएको माया, साथीभाइले गर्ने व्यवहारले प्रेरणा मिलेको छ,’ उनले भने, ‘सही बाटोमा हिंड्ने र केही राम्रो काम गर्ने सोच आएको छ ।’ त्यसका लागि बाहिर जाँदा फेरि नशामा फस्ने डरले सुधारगृहमै बसिरहेको उनले बताए ।

उनले सुधार गृहले आफूलाई धेरै राम्रो गरेको र लागूपदार्थ सेवन गर्ने भाइबहिनीलाई गलत बाटो हो भनेर सल्लाह दिने गरेको उनले बताए । काममा व्यस्त हुन थालेपछि त्यसको ध्यान उनको मस्तिष्कमा आउन छोडेको उनले सुनाए । पछिल्लो समय साथीको संगत र देखावटीका लागि लागूपदार्थ सेवनकर्ता बढिरहेका छन् । युवामाझ फेसनसरह छ ।

विभिन्न समस्यामा परेर तनावबाट छुटकारा पाउन धेरैले लागूऔषध सेवन गरिरहेको कृपा समूहका कार्यक्रम संयोजक अमृत गुरुङले बताए । ‘कोही बढी सेवनले मानसिक तनावमा पर्छन्,’ उनले भने, ‘बानी परेका व्यक्तिले खान नपाएमा तनाव लिन्छ र आत्तिन्छ ।’ उनले व्यवहारमा अलि जिद्दी स्वभावका व्यक्ति यो बाटोमा आउने सम्भावना बढी हुने बताए । अभिभावकले समय नदिनु, छोराछोरीका बारे बुझ्न, जानकारी लिन, उनीहरूका कुरा सुन्न त्यति चासो नदिँदा पनि यस्तो समस्या आउन सक्ने बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘सर्प दिवस’ मनाउन माग

कान्तिपुर संवाददाता

पाल्पा — प्रदेश ५ र गण्डकी प्रदेश छुटयाउने कालीगण्डकी तीरमा ‘सर्पको धार्मिक एवं वैज्ञानिक महत्त्व’ विषयक तीनदिने राष्ट्रिय कार्यशाला सोमबार सम्पन्न भएको छ । कार्यशालाले नाग पन्चमीलाई ‘सर्प दिवस’का रूपमा मनाउन सरकारसँग माग गरेको छ ।

‘सर्प बचाऊँ र सर्पबाट बचौं’ अभियान सञ्चालन गर्दै आएका धार्मिक गुरु चैतन्य कृष्णले नागपञ्चमीलाई अन्तर्राष्ट्रिय सर्प दिवसका रूपमा मनाउनुपर्ने बताए ।

‘अब जुलाई २६ लाई होइन, साउन शुक्लपञ्चमीलाई सर्प दिवसका रूपमा मान्यता दिनुपर्छ,’ उनले भने, ‘यसका लागि सरकारसँग यो कार्यशालाले जोडदार माग गरेको छ ।’ नेपालमा ८२ प्रजातिका सर्प फेला परेको उनले बताए । त्यसमध्ये २२ प्रजातिका सर्प विषालु छन् । करेत, कोब्रा, भाइपर प्रजातिका सर्प बढी विषालु हुने सर्पविज्ञहरूले जनाए । विश्वमा भने तीन हजारभन्दा बढी प्रजातिका सर्प रहेका छन् ।

कार्यशालामा मुलुकभरका ५० भन्दा बढी सर्प अभियानकर्मीको सहभागिता थियो । कालीगण्डकी ज्ञानविज्ञान प्रतिष्ठान, उत्तरवाहिनी क्षेत्रले आयोजना गरेको कार्यशालालाई स्याङजाको गल्याङ नगरपालिका, पाल्पाको रम्भा गाउँपालिका, चितवनको कृषि तथा वन विश्वविद्यालयका साथै देवघाट क्षेत्र विकास समितिले सघाएका थिए ।

सर्पले वातावरण सन्तुलन कायम राख्छ । सर्प पछिल्लो समय लोप हुँदै गएको छ । अभियानकर्मीका अनुसार सर्पको धार्मिक एवं वैज्ञानिक महत्त्व रहेको बताए । गण्डकी प्रदेशका उद्योग, वन, पर्यटन तथा वातावरणमन्त्री विकास लम्सालले बढो सहरीकरण र मानिसको नकारात्मक सोचका कारण सर्प लोप भएको बताए ।

‘सर्पलाई बचाउने र त्यसबाट बच्न पनि पर्छ,’ उनले भने, ‘यसलाई मार्न पर्छ भन्ने मानसिकताका कारण धेरै सर्प लोप हुँदै गएका छन् ।’ मन्त्री लम्सालले ऋषिमुनिहरूले सर्प संरक्षण गर्न नागपञ्चमी पर्व मनाउन थालेकाले अहिले पनि त्यही प्रक्रिया चलेको बताए । सर्पलाई समस्याका रूपमा लिनुभन्दा पनि प्रकृतिको संरक्षक हो भन्ने बुझ्न उनले आग्रह गरे ।

अभियानकर्मीका अनुसार सर्प आफैंले कहिल्यै डस्दैन । गोष्ठीमा सर्प विशेषज्ञ डा. देवप्रकाश पाण्डेले अधिकांश सर्प विषालु नहुने बताए । ‘विषालु सर्पले टोक्दा पनि अचानक मृत्यु हुँदैन,’ उनले भने, ‘यसलाई असावधानी अपनाए मात्र मृत्यु हुने हो ।’ उनले प्रकृति र यहाँका जीवजन्तुलाई पनि उत्तिकै माया गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।

सर्पको पूजा गर्नु वैज्ञानिक महत्त्व रहेको उनले बताए । सर्प बचाऊ अभियानका अभियन्ता डा. प्रमोद ढकालले सर्पले इकोलोजिकल सिस्टममा सहयोग पुर्‍याउने बताए ।

सर्प देख्नेबित्तिकै नआत्तिन उनले आग्रह गरे । ‘भाग्ने, मार्ने होइन,’ उनले भने, ‘सर्प आफ्नै जीवनयापनका लागि हिंडडुल गरेको हुन्छ र यसले केही गर्दैन ।’ भेरी अस्पताल नेपालगन्जका डा. कृष्णप्रसाद आचार्यले सर्पको खानेकुरा र वासस्थानसँग मानिस जुध्न लाग्दा ठोक्किन आइपुगेको बताए । आफ्नै तालमा हिंडेको सर्पलाई केही नगर्ने हो भने आफ्नो बाटो लाग्ने उनले सुनाए ।

सर्पबाट जोगिन झुल लगाएर सुत्ने, अँध्यारामा लाइट बालेर हिंड्ने, प्वालमा हात नहाल्न उनको सुझाव छ । उनले सर्पले टोके पनि नआत्तिन आग्रह गरे । उनले ८० प्रतिशत सर्प विषालु नहुने भएकाले सर्पले टोक्नेबित्तिकै आत्तिनु जरुरी नहुने बताए । ‘उपचार सम्भव छ भन्ने बुझाउन पनि नसकिएको अवस्था हो,’ उनले भने, ‘सर्पले टोक्नेबित्तिकै मानिस मर्छ भन्ने गलत धारणा रहेकाले पनि समस्या देखिएको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७६ ०९:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्