सिद्ध गुफा घुम्ने बढे

गिरुप्रसाद भण्डारी

प्यूठान — पर्यटकीय स्थल बनाउने उद्देश्यले प्यूठान नगरपालिका–५ ले संरक्षण थालेको सिद्ध गुफा घुम्न जाने पर्यटक बढेका छन् । ७० मिटर लम्बाइको गुफामा पूर्वाधार विकास गरेपछि घुम्न जाने बढेका हुन् । वडा कार्यालयले गुफाभित्र प्रवेश गर्न सजिलोका लागि सोलार बत्ती जडान गरिदिएको छ । 

आरुडाँडादेखि गुफासम्म ५ लाख रुपैयाँ खर्च गरेर अहिले पदमार्ग निर्माणको काम भइरहेको वडाध्यक्ष लछुमन भण्डारीले बताए । प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रमअन्तर्गत २८ जना मजदुरले गुफा पुग्ने सडक निर्माण गरिरहेका छन् । गुफाभित्र पस्न सजिलोका लागि सिँढी, सोलार बत्ती निर्माणलगायत काम गत वर्षको बजेटले सम्पन्न भइरहेको भण्डारीले बताए ।

नमुना बस्ती जुम्रिकाँढाको ठूलोगाउँ र नगरकै अग्लो स्थानमा रहेको लिस्ने लेक घुम्न आउनेका लागि सिद्ध गुफा पनि एउटा आकर्षक गन्तव्य रहेकाले आन्तरिक पर्यटकको भीड लाग्न थालेको सिद्ध गुफा संरक्षण समितिका अध्यक्ष मानसिंह पुनले बताए । ‘संरक्षण नहुँदासम्म गुफा ओझेलमा परेको थियो,’ उनले भने, ‘अहिले दिनहुँ ३०/४० जना पर्यटक गुफा अवलोकन गर्न आएका छन् ।’
गुफा प्रवेश गर्ने साँघुरो ठाउँ पार गरेर भित्र पुग्दा फराकिलो भाग हुँदै गएको छ । भित्र धेरै मिटरसम्म गुफा फैलिए पनि अक्सिजनको कमीका कारण अहिले ७० मिटरभित्र मात्र प्रवेश गर्न पर्यटकलाई अनुमति दिइएको पुनले बताए ।

तीन वर्षदेखि गुफाको अवस्थाबारे चासो राख्दै आएका स्थानीयले सिद्ध गुफा संरक्षण समिति गठन गरेर अनुसन्धान र पूर्वाधारको काम अगाडि बढाएका छन् । अक्सिजन लगेर जान सके गुफा धेरै परसम्म फैलिएको हुन सक्ने पुनले बताए । यस वर्ष सोलार बत्तीको व्यवस्था, गुफा प्रवेश गर्न अप्ठ्यारो हुने ढुंगा फुटाएर सिँढी निर्माण गरिएको छ । अहिले गुफा अवलोकन गर्न सबैलाई सहज भएको स्थानीय यमलाल पार्धेले बताए । उत्तरतर्फ रहेको प्रवेशद्वारबाट करिब १५ मिनेटमा गुफा अवलोकन गरी बाहिरिन सकिने उनले सुनाए ।

गुफाभित्रका ढुंगामा विभिन्न आकृतिका दृश्य नियाल्न सकिन्छ । गुफाभित्र माटोका घैंटा, कलश फेला परेको वडाध्यक्ष लछुमन भण्डारीले बताए । ‘गुफा सफा गर्दा फेला परेका सबै वस्तु संरक्षण गरेर गुफाभित्रै राखेका छौं,’ उनले भने, ‘यी वस्तु कति पुराना हुन् भन्ने अध्ययन गर्ने योजना छ ।’ भित्री भागका भित्तामा विभिन्न आकृतिका आकर्षक मूर्तिसमेत रहेकाले पर्यटकीय दृष्टिले सिद्ध गुफा महत्त्वपूर्ण रहेको भण्डारीले बताए । ‘यति धेरै लम्बाइ भएको गुफा जिल्लाभित्र अन्यत्र छैन,’ उनले भने, ‘त्यसैले यसको संरक्षण र प्रचारमा लागेका छौं ।’

सिद्ध गुफा धेरै आकर्षक रहेको होटल व्यवसायी नवीन जीसीले बताए । जिल्लामा धेरै पर्यटकीय गन्तव्य रहेर पनि संरक्षण र प्रचारको कमीले ओझेलमा परेको उनले बताए । ‘सिद्ध गुफाबारे सुनेको मात्र थिएँ,’ उनले भने, ‘अवलोकन गर्न पुग्दा धेरै राम्रो लाग्यो ।’

प्रकाशित : असार १०, २०७६ १०:१६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

बादी समुदायको आयआर्जन बन्द

आर्थिक अभावले बादी समुदायका बालबालिका पढाइबाट वञ्चित, हातमुख जोर्नकै लागि अर्काको घरमा श्रम गर्न बाध्य
भीमबहादुर सिंह

जाजरकोट — ६० वर्षीय बुद्धिमान बादीको परिवार नलगाड नगरपालिका ७, काल्लागेस्थित नलगाड खोला किनारमा बस्दै आएको छ । बुद्धिमानले ३ महिना अघिसम्म नलसिंहगाड खोलामा मारेको माछा बेचेको कमाइबाट २१ जना परिवारको गुजारा चलाउँदै आएका थिए । सोही ठाउँका देवीलाल बादीको १० जनाको गुजारा पनि माछा मारेरै चलेको थियो ।

उनीहरू मात्र हैन, काललागेमा बस्दै आएका २ दर्जन बादी परिवार नलसिंहगाडमा मारेका माछा बिक्रीबाटै दैनिक गुजारा धान्दै आएका थिए । बादी समुदाय माछा मार्नकै लागि विगत ३२ वर्ष अघिदेखि काललागेको ऐलानी जग्गामा बस्दै आएका छन् । माछा मारेरै दैनिक गुजारा चलाउने बादी परिवारको आय आर्जनको स्रोत भने विगत ३ महिनायता बन्द भएको छ ।

नलगाड नगरपालिकाले आफ्नो क्षेत्रभित्र रहेका नदी तथा खोलामा माछालगायत जलचर प्राणी मार्न प्रतिबन्ध लगाएपछि बादी समुदायको आयआर्जन बन्द भएको हो । नलगाडले वैशाख १ गते देखि ठूली भेरी, नलसिंहगाडलगायत खोलामा माछा मार्न प्रतिबन्ध लगाएको छ ।

अन्य कुनै पनि पेसा व्यवसाय नभएका बादी परिवार नलसिंहगाड खोलामा माछा मारेर आम्दानी गर्न नपाएपछि बेरोजगार बनेका छन् । यतिबेला काल्लागेका बादी समुदायलाई खाद्यान्न तथा लत्ताकपडा जुटाउनु मुस्किल परेको छ । जग्गा जमिन र अन्य पेसा नहुँदा विचल्ली भएको स्थानीय प्रजीत बादीले बताए ।

‘काल्लागेका १ सय ५० बादीको आय आर्जनको मुख्य स्रोत नै नलसिंहगाड खोलाको माछा हो,’ उनले भने, ‘खोलामा माछा मार्न नपाएपछि भोकभोकै बस्नुपर्ने अवस्था आएको उनले छ ।’ उनले नलसिंहगाडमा माछा मार्न प्रतिबन्ध लागेपछि कतिपय बादी परिवार भारततर्फ विस्थापित भएको जानकारी दिए ।

जाजरकोटको नलगाड नगरपालिका ७, काल्लागेका केदार बादी जाल मर्मत गर्दै ।तस्बिर : भीमबहादुर/कान्तिपुर


टोलका बालबालिकादेखि वृद्धले रातदिन खोलामा माछा मार्ने पेसा अँगालेका छन् । आर्थिक अभावले बादी समुदायका बालबालिका पढाइबाट वञ्चित हुँदै आइरहेका छन् । बालबालिका पढाइसमेत छाडेर माछा मार्न अग्रसर देखिन्छन् । ‘माछा मार्न नपाए अब के खाएर बाच्ने ?’ अञ्जना बादीले भनिन्, ‘अहिले आसपासका क्षेत्रमा मजदुरी गर्ने गरेका छौं ।’ महिला तथा बालबालिकाले घरमा बसेर जाल बुन्ने, पासा पट्याउनेलगायत काम गर्ने उनको भनाइ छ । उनका अनुसार पुरुषले खोलामा पासा थाप्ने तथा जाल हानेर माछा मार्ने गरिरहेका थिए ।

नलसिंहगाड खोलामा मारेको आलो माछा प्रतिकिलो ५ सयमा बिक्री हुने गरेको थियो । काल्लागेकासहित सक्ला, दल्ली, सरुखोला, थलह, छेडा, रावतगाउ, कुदु, फेरालगायत दर्जन खोलामा जिल्लाका ५ सय बादी परिवार माछा मारेर गुजारा गर्न वाध्य छन् । केही बादी परिवारले माछा मार्न प्रतिबन्ध भएपछि मजदुरी गर्न थालेका छन् ।

बादी समुदायलाई माछा मार्ने पेसामा सीमित नराखी अन्य सीपमूलक तालिम दिलाएर क्षमता वृद्धि गर्ने योजना रहेको नलगाड नगरप्रमुख टेकबहादुर रावलले बताए । बादी समुदायका युवा–युवतीलाई होजियारी, सिलाइकटाइ, सिकर्मी, डकर्मी वाइरिङलगायत उद्यममा जोड्न खोजिएको रावलको भनाइ छ ।

बादी समुदायको आर्थिक अवस्था मध्यनजर गर्दै नगरपालिकाले प्रतिपरिवारलाई ३०/३० किलोका दरले चामल वितरण गरेको गाउँपालिकाले जनाएको छ । नलसिंहगाड खोला तथा नदीमा माछालगायत जलचर प्राणीको संरक्षण गर्न माछा मार्ने रोक लगाएको रावल बताउँछन् । दिनहुँजसो नदी र खोलामा पासो थापेर, करेन्ट लगाएर, विष हालेर, जाल हानेर माछालगायत जलचर प्राणी मार्दा पर्यावरणमा असर परेपछि प्रतिबन्ध लगाइएको हो ।

प्रकाशित : असार १०, २०७६ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT