अदुवा उत्पादन थोरै, माग धेरै

वीरेन्द्र केसी

अर्घाखाँची — छत्रकोट गाउँपालिका–३ का विष्णुप्रसाद पन्तसहित ७ जना युवाले ५ वर्षअघि १२ रोपनी जग्गा भाडामा लिएर अदुवा खेती सुरु गरे । अदुवा तराई र भारत निर्यात हुन्थ्यो । कृषक उत्साहित भएर धेरैले अदुवा खेती विस्तार गरे । उत्पादन धेरै भयो । तर, माग र मूल्यको उचारचढावले कृषक नै अलमलमा परे ।

‘व्यावसायिक रूपमा खेती गर्न कपुरकोट एक र बोसे अदुवा लगायौं, सुरुआत गरेको अर्को वर्षबाट अदुवा भारतमा निर्यात भएन, बारीमै थन्कियो,’ पन्तले भने, ‘धेरैले उत्पादन नै गर्न छाडे ।’ प्रतिकिलो १० रुपैयाँमा पनि बिक्री भएन । उत्पादन धेरै हुँदा बिक्री नै नभएपछि किसान विस्थापित भए । अहिले उत्पादन छैन । तर,माग बढेको छ ।

पन्तसहितको सक्रियतामा खुलेको अदुवा सहकारीमा ९८ किसान छन् । ‘हामीले भाडामा लिएर सुरुआत गरेको खेतीमा लगानी डुब्यो,’ उनले भने, ‘छिटफुट अदुवा उत्पादन भएको छ । तर, भाउ उच्च छ ।’ अहिले प्रतिकिलो १ सय १० रुपैयाँमा बिक्री भएको उनले बताए । ४ वर्षसम्म बिक्री नै नभएर बारीमै अदुवा कुहिँदा लगानी डुबेका किसानले उत्पादन गर्नै छोडेपछि अहिले मूल्य बढ्यो तर उत्पादन नभएको उनले बताए । हर्दिनेटाकी विमला केसीले डेढ रोपनी बारीमा खेती गरिन् । उतिबेला बिक्री भएन, अहिले घरमै अदुवा छ भन्दै खोज्दै आउने गरेको उनले बताइन् ।

४ वर्षसम्म बिक्री नहुँदा व्यावसायिक रूपमा खेती गरेका कृषक विस्थापित हुनु परेको कृषि प्रसार अधिकृत शिव बन्जाडेले बताए । गुल्मीको छत्रकोट, रुरु, सत्यवती र दरबार देवीस्थान गाउँपालिका र रेसुंगा नगरपालिकाका अतिरिक्त हर्दिनेटा, दिगाम, हुँगा गाउँमा अदुवा धेरै उत्पादन हुन्छ । भारतमा निर्यात बन्द भएपछि कृषक विस्थापित हुनुपरेको बन्जाडेले बताए ।

अर्घाखाँचीमा पनि उस्तै
अर्घाखाँचीका शीतगंगा, सिद्धारा, ठाडा, जलुके, जुकेनाका धेरैजसो कृषकले अदुवा खेती गर्छन् । तर, बिक्री नहुँदा व्यावसायिक उत्पादन कम छ ।

ठाडाका नारायण बेल्वासले ठाडामा संकलन भई कृष्णनगर हुँदै भारत जाने अदुवा त्यसतर्फ जान बन्द भएपछि अदुवा खेती गर्ने किसानले विकल्प खोज्नु परेको बताए । भारतले नेपालको अदुवा रोकिदिएपछि त्यसको असर सीधै कृषकलाई परेको छ । ‘अदुवाको बजार भारतमै निर्भर रहँदा यहाँ फस्टाउन सकेन,’ उनले भने, ‘नेपाल सरकारले अदुवालाई व्यवस्थित गर्न नसक्दा समस्या छ ।’ छत्रदेव रपाणिनिमा पनि खेती हुन्छ ।

कृषि प्रचार अधिकृत थीरलाल गैरेले मूल्य र बिक्रीमा भएको उतारचढावले कृषकलाई खेती गर्ने कि नगर्ने भन्ने दोधारमा पारेको बताए । ‘अदुवाका लागि उर्वरभूमि छन्, कृषकले जति पनि उत्पादन गर्न सक्छन्,’ उनले भने, ‘तर, बजार नपाउँदाउत्पादनमा ब्रेक लागेको छ ।’

अदुवा भारतमा बिक्री नभए पनि स्वदेशमै खपत गर्ने र अदुवाको सुठोलगायत परिकार बनाउनेतर्फ संघ, प्रदेश र स्थानीय सरकारको ध्यान नपुगेको उनले गुनासो गरे ।

प्रकाशित : असार ६, २०७६ १०:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुम्पानी–दुनै सडक निर्माण अन्तिम चरणमा

असार मसान्तभित्र निर्माण पूरा गरी सडक विभागलाई हस्तान्तरण गर्ने सेनाको तयारी
कान्तिपुर संवाददाता

डोल्पा — जाजरकोट–डोल्पा सडकअन्तर्गत सुम्पानीदेखि दुनैसम्मको सडक निर्माणको काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ । नेपाली सेनाले सुम्पानीसम्मको सडकको ट्र्याक यसअघि नै निर्माण सम्पन्न गरेको थियो । ट्र्याक खोल्नुअघि नै बनेको करिब १४ किमि सुम्पानी–दुनै खण्डलाई चौडा बनाउने र मोड सुधारको काम अन्तिम चरणमा पुगेको हो ।

जाजरकोट–दुनै सडकअन्तर्गत डोल्पा सदरमुकाम दुनैनजिकै लामालोटेमा सडक फराकिलो बनाउँदै डोजर । तस्बिर : विष्णुलाल बुढा/कान्तिपुर

यसअघि सेनाले जाजरकोट–डोल्पा सडकको १ सय १८ किमिमध्येको १ सय ४ किमिमा ट्र्याक खोल्ने काम सम्पन्न गरिसकेको छ । असार मसान्तभित्र दुनैसम्म सडक चौडा गराएर हस्तान्तरण गर्ने लक्ष्यसहित काम भइरहेको सडक निर्माण कार्यदल प्रमुख, प्रमुख सेनानी विश्वबन्धु पहाडीले जानकारी दिए । उनका अनुसार दुनैदेखि सुम्पानीसम्मको सडक जिविसमार्फत ड्रिल्प परियोजनाले यसअघि निर्माण गरेपछि जिप चल्दै आएका थिए ।

पहाडीले सुम्पानी–दुनै खण्डमा पर्ने विभिन्न भीरमा विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गरी फुटाउने काम अन्तिम चरणमा पुगेको जानकारी दिए । ‘हामीले अन्तिम चरणको सुधारलाई तीव्र बनाउन धाउने र सुलिगाडमा बेस क्याम्प स्थापना गरी ३ स्थानबाट निर्माण गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘असार मसान्तभित्र निर्माण सम्पन्न गरी सडक विभागलाई हस्तान्तरण गर्ने लक्ष्य छ ।’ पुल निर्माण र कालोपत्रेलगायत काम हस्तान्तरण भएपछि सडक विभागले गर्ने पहाडीको भनाइ छ ।

यो खण्डमा ७ भीर रहेकोमा खुइतेगौडा भीरको काम मात्र बाँकी छ । कालागौंडा र लोटेको भीरको काम भने यही साता सकिएको हो । खुइतेगौडाको भीर फुटाउने काम भइरहेको कार्यदलले जनाएको छ । सुम्पानीदेखि दुनैसम्मको भागमा चट्टान नभएको क्षेत्रमा निर्माणको काम यसअघि नै सकिएको छ ।

निर्माणको काम अन्तिम चरणमा पुगेपछि डोल्पालीको जनजीवन सहज बन्दै गएको जिल्ला समन्वय समिति उपप्रमुख नरबहादुर बुढाले बताए । उनले सडक निर्माणको काम सकिएसँगै सर्वसाधारणले वर्षौंदेखिको सास्तीबाट मुक्ति पाएको जनाए ।

‘सडकमा पर्ने विभिन्न खोला र नदीमा पुल निर्माण नहुँदा पल्टी गरी सामान ओसारपसार गर्नुपर्ने समस्या भए पनि स्थानीयले हिँडेर बाहिर जानुपर्ने अवस्थाबाट मुक्ति पाएका छन्,’ उनले भने, ‘दैनिक उपभोग्य सामग्रीको सहज ढुवानी हुन थालेपछि मूल्य पनि घट्दै गइरहेको छ ।’

रणनीतिक महत्त्व बोकेको यो सडक छिमेकी मुलुक भारत र चीनलाई छुने छोटो दूरीको सडक हो । सडकको निर्माण २०६५ बाट जाजरकोटको पासागाडबाट थालिएको थियो । ट्र्याक मात्रै खुले पनि जिप र ट्र्याक्टर सञ्चालनमा आउँदा यात्रु र सामान ओसारपोसारमा सहज बनेको ठूलीभेरी नगरपालिका प्रमुख गणेशबहादुर शाहीले बताए ।

सेनाको सडक निर्माण कार्यदलले त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिकाको अन्निचौरसम्म गत मंसिर ४ गते सडकको ट्र्याक खोलेको थियो । सडक उद्घाटन गर्न डोल्पा पुगेका उपप्रधान एवं रक्षामन्त्री ईश्वर पोखरेललाई स्थानीयले यसअघि आन्तरिक रूपमा सञ्चालनमा आएको सडक फराकिलो बनाउन माग गरेका थिए ।

नेपाली सेनाले दोस्रो चरणमा अन्निचौरदेखि दुनैसम्मको जिम्मा पाएसँगै सडक चौडा बनाउने काम तीव्र पारिएको हो । छलगाड खोलाका कारण त्रिपुराकोट बगरको बजारसम्म जिप आउन सकेको छैन ।

सडकको ट्र्याक खुलेसँगै सरकारी तथा विकास निर्माणले प्राथमिकता पाएको जिसस प्रमुख शेरबहादुर बुढाले बताए । उनका अनुसार विकास निर्माणका सामग्री ढुवानी सहज बनेपछि अन्य विकास निर्माण पनि धमाधम भइरहेका छन् ।

सडक चौडा बनाउने काम अन्तिम चरणमा पुगे पनि राडीज्युला, तांतरगाड, चौखा, तल्लुबगर, उखुमखोला, लामाढुङ्गा, करवगाड, हरियापानी, चुंगाड, छलगाडलगायत स्थानमा पुल बनाउन बाँकी छन् । सुम्पानीसम्मको सडक सेनाले सडक विभागलाई हस्तान्तरण गरिएसँगै पुल निर्माणको प्रक्रिया सुरु हुने जनाइएको छ । तर, कुनै पनि स्थानमा अहिलेसम्म टेन्डर भएका छैनन् ।

प्रकाशित : असार ६, २०७६ १०:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्