कमैया, मुक्त कम्लरी, मुस्लिम र दलित बालिकालाई छात्रवृत्ति

अमृता अनमोल

बुटवल — विद्यालयमा छोरीको संख्या बढाउन प्रदेश सरकारले मुक्त कमैया, कम्लरी, मुस्लिम र दलित समुदायका छात्रालाई मासिक १ हजार छात्रवृत्ति दिने भएको छ । त्यसका लागि आगामी वर्षको बजेटमा सामुदायिक विद्यालयको कक्षा ११ र १२ मा अध्ययनरत छात्रालाई छात्रवृत्ति दिन ४ करोड बजेट विनीयोजन भएको छ । 

सामाजिक विकास मन्त्रालयले हालै गरेको सर्वेक्षण अनुसार प्रदेशमा हाल करिब २० हजार त्यस्ता छात्रा छन् । पढ्न नपाएकाले पढ्न पाउन् र पढ्न थालेकाको पढाइ नरोकियोस् भनेर बजेट विनियोजन गरेको सामाजिक विकास मन्त्री सुदर्शन बरालले बताए ।

स्वास्थ्यमा मुस्लिम तथा अल्पसंख्यक समुदायका महिलाको पहुँच बढाउन अनमी र अहेव अध्ययन गर्न छात्रवृत्ति दिने छ । त्यसका लागि आउँदो वर्ष ४० जना छात्रालाई बुटवल र नेपालगञ्जका कलेज छनोट गरी पढाइने छ । यो बाहेक विज्ञान पढ्ने छात्रा बढाउन सामुदायिक विद्यालयको कक्षा ११ र १२ अध्ययनरत छात्रालाई मासिक १ हजार छात्रवृत्ति दिने योजना छ ।

प्रदेशमा करिब २५ प्रतिशत महिला घरमै प्रसूति हुन्छन्, जसका कारण कतिपयले आमा बन्दा ज्यान गुमाएका छन् । नवजात शिशु जोखीममा छन् । यसबाट छुट्कारा दिन प्रदेश सरकारले स्थानीय तहको सहकार्यमा गर्भवती र सुत्केरी महिलालाई निःशुल्क एम्बुलेन्स सेवा प्रदान गर्ने छ । त्यसका लागि प्रदेशका १ सय ९ वटै स्थानीय तहमा कम्तीमा एउटा एम्बुलेन्सको व्यवस्था गर्ने छ ।
यस्तै, स्वास्थ्य संस्थामा जन्मेका सबै बालबालिकालाई भिटामिन के खुवाइने छ । त्यसका लागि २ करोड ५० लाख विनियोजन भएको छ । भिटामिन केले रगत जम्न सहयोग गर्छ । यसले रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउन समेत सहयोग गर्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ । प्रदेशका ३ सय २२ वडा स्वास्थ्य संस्थाबिहिन छन् । भएका स्वास्थ्यकेन्द्र पनि सबैमा बर्थिङ सेन्टर छैनन् ।

आगामी वर्ष बर्थिङ सेन्टरको गुणस्तर सुधार र औजारका लागि समेत बजेट छुट्टिएको छ । प्रदेशमा बाल विशेष उपचारको अभाव छ । यस्तो अभाव मेट्न राप्ती प्रादेशिक अस्पतालमा एनआईसीयूु सेवा सहितको बाल विशेषज्ञ उपचार सेवा सुरु गर्ने भएको छ । त्यसका लागि १२ करोड विनियोजन भएको छ । पश्चिम क्षेत्रमा बाल विशेषज्ञ अस्पताल नभएका बेला त्यसले जोखिमका धेरै शिशुलाई बचाउन सकिने मन्त्री बरालले बताए ।

लैंगिक हिंसा न्यूनीकरण र महिलाको क्षमता विकासका लागि ४ करोड ८६ लाख विनियोजन भएको छ । यसमा लैंगिक हिंसा न्यूनीकरण र मानव बेचवीखन विरुद्धको सचेतना कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिएको छ । यसका लागि सबै स्थानीय तहमा पुगेर कार्यक्रम सञ्चालन गरिने छ । प्रदेशमा घरेलु हिंसाको अवस्था जटिल बन्दै गएको छ । सबैजसो स्थानीय तहमा घरेलु हिंसाका उजुरी धेरै छन् । चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामा प्रदेशका प्रहरी कार्यालयहरूमा १ हजार ७ सय ५६ वटा उजुरी परेका छन् ।

यसको समाधानका लागि भन्दै महिलाविरुद्ध हुने सबै प्रकारका भेदभाव र शोषणको अन्त्यका लागि घरेलु हिंसामुक्त प्रदेश बनाउने कार्ययोजना बनाएको छ । त्यसमा १२ जिल्लाकै प्रभावितलाई लक्षित गरी कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने छ । रुपन्देही महिला तथा बालबालिका सञ्जालका संयोजक समिता मल्लले घरेलु हिंसा प्रभावित धेरै हुने तर त्यसको समाधान कतैबाट नभएका बेला प्रदेशले ल्याएको योजनाले धेरैलाई फाइदा हुने बताइन् ।

महिलाहरूको सीप र क्षमता बढाएर रोजगार बनाउने प्रदेश सरकारको योजना छ । यसका लागि स्थानीय तहको साझेदारी तथा निजी क्षेत्रको समन्वयमा सीपमूलक कार्यक्रम गर्ने योजना बनाएको छ । महिलाहरूको अवस्था अध्ययन गरेर सुधारात्मक कार्यक्रम र नेतृत्व विकास कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गर्न बजेट विनियोजन भएको सामाजिक शाखा प्रम्खु शारदा बश्यालले बताइन् । उनले भनिन्, ‘माग र आवश्यकताका आधारमा महिलालाई सीप र क्षमता बढाएर रोजगार बनाउन यसो गरिएको हो ।’

पछिल्लो समयमा बालबालिका आपराधिक क्रियाकलापमा लाग्ने क्रम बढेको छ । सहरोन्मुख क्षेत्रमा अभिभावकको रेखदेख नपुगेका बालबालिकाहरूलाई माध्यम बनाएर विभिन्न अपराध भएका छन् । त्यसलाई रोक्न हरेक जिल्लामा बालसुधार गृह खोल्ने योजना छ । अहिलेसम्म प्रदेशको नेपालगन्ज र भैरहवामा मात्रै सुधार गृह छ । तिनमा पनि उपयुक्त भौतिक पूर्वाधार छैन ।

सुधारगृह यातनामा परिणत भएका छन् । बालअधिकारकर्मी तथा अधिवक्ता शिवप्रसाद गौडेलले बाल सुधार गृह सञ्चालन र सुधारले आपराधिक मनोवृत्तिका बालबालिकालाई सही मार्गमा ल्याउन सहयोग पुग्ने बताए । किशोरी उमेरका धेरै बालिका यौनजन्य हिंसामा परेका छन् ।

त्यसलाई रोक्न विद्यालयस्तरमा प्रजनन स्वास्थ्य शिक्षा तथा यौन हिंसाविरुद्ध सचेतना कार्यक्रम चलाउनसमेत बजेट विनियोजन भएको छ । बजेटमा हरेक जिल्लाको एक बालविकास केन्द्रलाई नमुना बनाउने भनिएको छ । योसंगै बालविकास केन्द्रलाई सिकाइ र बानी विकासको माध्ययम बनाउन गुणस्तर सुधार गरी मापदण्ड बनाउने योजना ल्याइएको छ ।

प्रकाशित : असार ३, २०७६ १०:०१
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

जागरण ल्याउँदै आमा समूह

मेनुका ढुंगाना

अछाम — विनायककी बलिसरा २ वर्ष पहिले घरायसी खर्चका लागि पनि भारतबाट श्रीमान्ले पैसा पठाउने दिन कुर्थिन् । मजदुरी गरेर श्रीमान्ले पठाएको पैसाले घरमा रहेका ७ जनाको परिवारको गुजारा गर्नुपर्थ्यो । 

हाल उनको आर्थिक अवस्था बदलिएको छ । गाउँमा आमा समूह गठन भएपछि महिनाको ५० रुपैयाँ बचत गर्छिन् । घर नजिकैको बारीमा तरकारी खेती गरेर बिक्री गर्छिन् । त्यसैको आम्दानीले उनको परिवारको घरखर्च भ्याउँछ ।

‘पहिलेभन्दा अहिले आर्थिक रूपमा सुधार भएको छ । श्रीमान्ले पैसा पठाउने दिन कुर्नै पर्दैन । समूहमा बचत गर्न थालेपछि आवश्यक परेको बेला निकाल्छु । फेर िबचत गर्छु ।’ बलिसरा भन्छिन्,‘श्रीमान्लाई पैसा चाँडो पठाउनुस् भन्दै धेरै पटक भनाभन पनि भयो । तर आफूले बचत गर्न थालेदेखि पारिवारिक सम्बन्ध बलियो भएको छ ।’ महिलाहरू आर्थिक रुपमा सक्षम भए पारिवारिक सम्बन्ध पनि राम्रो हुने उनको बुझाइ छ ।

विनायककै लक्षिमा शाही पनि आमा समूहमा आबद्ध भएपछि क्षमता, नेतृत्व विकास र घरायसी कामभन्दा बाहिरी वातावरणमा घुलमिल हुने अवसर पाएकोमा खुसी देखिन्छन् । ‘समूहमा आबद्ध भएपछि मैले समाजलाई नजिकबाट चिन्ने मौका पाएँ,’ लक्षिमा भन्छिन्, ‘जेठानी देवरानीसँगको आत्मीयता बढ्यो । आत्मनिर्भर बन्ने अवसर पाइयो ।’

सुरुसुरुमा सामान्य परिचय मात्र दिन सिकाउने आमा समूहहरूले हाल भने सरसफाइ, स्वास्थ्य प्रजनन, परिवार नियोजन, शिक्षा, लैंगिक विभेदको अवस्था, घुम्ती ऋणकोष सञ्चालन जस्ता कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेका उनले बताइन् । ‘घरको चुलोचौको छोड्न नसक्ने हामी महिला आमा समूहमा आबद्ध भएपछि आफ्ना समस्या र आवश्यकताहरू सबै समक्ष सहजै राख्न सक्ने भएका छौं ।’

आमा समूहमा जुटेकी अर्की सदस्य नारु शाही भन्छिन्, ‘खास गरी हाम्रो आमा समूहले स्वास्थ्य प्रजननसम्बन्धी सिक्ने र सिकाउने गरेको छ ।’ सहकारी तथा समूहहरूमा जोडिन थालेपछि महिलाहरू स्वास्थ्य प्रजनन र सरसफाइमा धेरै सचेत भएका छन् ।

अझै पनि कतिपय महिलालाई आफूले सिकेका कुरा घरमा जानकारी गराउने उचित वातावरण भने नभएको उनीहरूको भनाइ छ । आमा समूहमै सदस्य रहेकी रूपा शाहीले भनिन् ‘पहिलेको तुलनामा हामी दिदीबहिनीमा धेरै परिवर्तन आएको छ । बरु पुरुषहरूबाट सोचेजस्तो सहयोग पाइएको छैन ।’

समुदायमा सक्रिय भएका समूहलाई विभिन्न संघसंस्था र स्थानीय तहले पनि विभिन्न कार्यक्रम गर्न खोज्छन् । महिलाहरू सक्रिय सहभागिता जनाउँछन् । सामाजिक कुसंस्कार जस्ता विकृति हटाउनका लागि बुहारी उमेरका मात्रै होइन, सासूहरू पनि समूहमा आबद्ध हुन थालेका छन् ।

‘हामी विभिन्न कार्यक्रम, बैठकमा गएर धेरै कुरा सिक्छौं । तर घरमा सासूलाई बुझाउन नसके फाइदा नहुने भएपछि सासूलाई पनि आबद्ध गरेका छौं ।’ सल्लारुख स्वास्थ्य आमा समूहकी सदस्य धनशोभा बुढाले भनिन्, ‘महिनावारी भएका बेला घरमा बस्छौं त भन्छौं, तर सासूससुराले बस्न दिँदैनन् । ’

प्रकाशित : असार ३, २०७६ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT