फलफूल र तरकारी पनि जरुरी- विचार - कान्तिपुर समाचार

फलफूल र तरकारी पनि जरुरी

मुटु तथा अन्य दीर्घकालीन रोगहरूको रोगथामका लागि हरेक दिन कम्तीमा ४०० ग्राम फलफूल तथा तरकारी खानुपर्छ भन्ने विश्व स्वास्थ्य संगठनको मान्यता छ । तर सबै मानिसले यसरी खाने गरेको पाइँदैन ।
साजमा नेपाली

हरेक मानिसको आफूलाई मन पर्ने फलफूल तथा तरकारी हुन्छ, सो खान पाएमा खुसी हुने गर्छन् । फलफूल तथा तरकारीलाई तिनको आकार र रङले आकर्षक बनाउँछ । त्यस्तै तरकारीको हकमा पकाउने शैली र मसलाको प्रयोगले स्वादिलो बनाउँछ । स्वाद र आकर्षणभन्दा सबल पक्ष हो— यिनमा पाइने पोष्टिक तत्त्व । विभिन्न प्रकारका भिटामिन, खनिज पदार्थ, रेसा इत्यादि यहीबाट पाइन्छ, जसले रोगसँग लड्ने क्षमता बढाउँछ । 

स्वास्थ्यमा लाभ

हरियो सागपात तथा तरकारीको सेवनले आँखालाई स्वस्थ्य राख्न मदत गर्छ भन्ने जानकारी नभएको मानिस बिरलै होलान् । बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धा सबैलाई यसबारे थाहा छ । यस्ता ज्ञान स्वस्थ शरीरका लागि आवश्यक पर्छ । फलफूल तथा तरकारी सेवनले मोटोपन घटाउन, उच्च रक्तचाप कम गर्न र कोलेस्ट्रोलको मात्रा घटाउन मदत गर्छ । मुटु तथा अन्य दीर्घकालीन रोगहरूको रोगथामका लागि हरेक दिन कम्तीमा ४०० ग्राम फलफूल तथा तरकारी खानुपर्छ भन्ने विश्व स्वास्थ्य संगठनको मान्यता छ । तर सबै मानिसले यसरी खाने गरेको पाइँदैन । यसो हुनुका कारण फलफूल तथा तरकारी महँगो हुने, तरकारी थोरै खाने चलन वा बिरामी पर्दा मात्र फलफूल खानेजस्ता सोच हुन सक्छ । हरेक दिन तरकारी तथा फलफूल सेवन गरे मुटुजन्य रोगहरूबाट बच्न मदत गर्छ । फलफूल तथा तरकारीमा चिल्लो पदार्थ एकदम न्यून मात्रामा पाइन्छ । विभिन्न प्रकारका भिटामिन तथा खनिज पदार्थहरू भने प्रचुर मात्रामा हुन्छ । यसको उपभोगले न्यून तथा उच्च दुवै प्रकारका कुपोषणका समस्या कम गर्छ । यी तथ्यांक र जानकारीहरूलाई मध्यनजर राख्दै, समुदायमा फलफूल तथा तरकारी सेवनमा जोड लगाउनुपर्छ ।

फलफूल तथा तरकारीको फाइदाबारे जनचेतना फैलाउन संयुक्त राष्ट्र संघले सन् २०२१ लाई फलफूल तथा तरकारी अन्तर्राष्ट्रिय वर्षको रूपमा घोषणा गरेको छ । सन्तुलित भोजनका लागि यो अभियान आवश्यक ठानिएको हो । फलफूल तथा तरकारी खानाले मानिसको शरीर स्वस्थ हुन्छ । पोषण तथा स्वास्थ्य अवस्थामा सुधार ल्याउनमा यसको योगदान रहेको विषय, ध्यानाकर्षण गराउनु सन् २०२१ फलफूल तथा तरकारी अन्तर्राष्ट्रिय वर्षको मुख्य ध्येय हो ।

महिलाको भूमिका

नेपाललगायत दक्षिण एसियाली तथा अफ्रिकी मुलुकहरूमा फलफूल तथा तरकारी खेतीपातीदेखि पकाउने, पस्किने काममा महिला मुख्य भूमिकामा देखिन्छन् । तर खानपिन तथा पहुँचमा भने महिला र बालबालिका निकै पछाडि छन् । जसले गर्दा उनीहरूमा कुपोषण देखा पर्ने गरेको छ । खानपिन समयमा नहुनु, घरका पुरुष सदस्यले उनीहरूको खानपिनमा हेरचाह नगर्नु, महिलालाई समान व्यवहार नहुनुजस्ता कारण यसो भएको हो । त्यसैले स्वयम् महिला अनि परिवारका पुरुष सदस्यले पनि यो बुझ्नु जरुरी छ । बुझाइको सँगसँगै उनीहरूको साथ, सहयोग र हौसला पनि आवश्यक छ ।

मौसमी प्रभाव

मौसमी फलफूल तथा तरकारीहरूमा विषादीको प्रयोग हुँदैन वा कम मात्रामा मात्र हुने गर्छ, जुन स्वास्थ्यका लागि फाइदाजनक छ । मौसमी फलफूल तथा तरकारी मीठो पनि हुने गर्छ । फलफूल तथा काँचै खान सकिने तरकारीहरूलाई भने राम्ररी पानीले पखालेर मात्र खाने गर्नुपर्छ । त्यस्तै अन्य अन्नको दाँजोमा फलफूल तथा तरकारी छिटै कुहिने भएकाले यसलाई छिटै खानु वा सुरक्षित भण्डारण गर्नुपर्छ । बेलैमा विचार नपुर्‍याए कतिपय फलफूल तथा तरकारीहरू कुहिएर फालिने अवस्थामा पुग्छन् ।

नचिनिएका फलफूल तथा तरकारी

कतिपय खान सकिने फलफूल तथा तरकारीहरूलाई खानपानमा प्रयोग गरेको पाइँदैन । कुनै फलफूल तथा तरकारी यहाँ खाए पनि अन्य देशमा त्यसलाई नखाने चलन पनि हुन्छ । जमिनमा आफैं उम्रिने तर खाने चलन नभएको फलफूल तथा तरकारीमा राम्रो पोष्टिक तत्त्व पाइन सक्छ । उदाहरणका लागि लट्टे, सिस्नुको साग इत्यादि । यसरी पहिचान नभएका फलफूल तथा तरकारीमा पाइने पौष्टिक तत्त्वको अनुसन्धान तथा पहिचान आवश्यक छ ।

व्यावसायिक खेती

फलफूल तथा तरकारीको अर्को विशेषता यसको खेती हो । कतिपय अवस्थामा यसको खेती सहजै गर्न सकिन्छ । अझ तरकारीलाई त थोरै जमिनमा पनि उमार्न सकिन्छ । अन्य खाद्यजस्तै धेरै जमिन नचाहिने भएकाले प्रायः घर वरपर तरकारी लगाइने गरिएको छ । साना किसानहरूले पनि यसको खेती सहजै गर्न सक्छन् । आम्दानी पनि राम्रै हुने भएकाले किसानहरूलाई तरकारी खेतीमा प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । यो जीविकोपार्जनको माध्यम बन्न सक्छ । किसानले आर्थिक अवस्था सुधार्न सक्छन् । दुःखलाग्दो पक्ष त, नेपाल कृषिप्रधान देश हुँदाहुँदै पनि फलफूल तथा तरकारीहरूको खेतीमा आत्मनिर्भर बन्न सकेको छैन । वर्षौं अर्बौं रकम बराबरको फलफूल तथा तरकारीहरू नेपाल भित्रिने गर्छ । त्यसैकारण, साना किसानलाई प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ र व्यावसायिक खेतीका लागि चाहिने पूर्वाधारमा जोड दिनुपर्छ ।


प्रकाशित : आश्विन २७, २०७८ १०:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

परदेशी फर्केपछि गाउँ धपक्कै

धेरै वर्षपछि घरमा दसैं मान्ने मेसो मिलाएकाहरु बस्तीमा पिङ हाल्दै, सरसफाइसहितका सामूहिक काममा जुट्दै
आश गुरुङ

लमजुङ — जागिरको सिलसिलामा टाढा रहेकाहरू गाउँघर फर्केर आएपछि लमजुङका गाउँहरूमा दसैंको रौनक छ । भारतीय सेनाका कार्यरत क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–४ भुजुङ कमागाउँका विशाल गुरुङ दुई साताअघि भारतको कश्मीरमा थिए । 

दसैं मान्नकै लागि यसपटक बिदा मिलाएर उनी घर आएका छन् । ‘गाउँ आएर साथीसंगीसँग रमाइलो गरिएको छ । पिङ राख्ने, नाचगान गर्ने, भोजभतेरमा सहभागी भएको छु,’ उनले भने, ‘वर्ष दिनमा एकपल्ट आउने चाडमा गाउँ आउनै पर्‍यो । अर्को साल के हुन्छ थाहा छैन ।’

उनका अनुसार गाउँमा रोटे पिङ, लिंगे पिङ थापिएको छ । गाउँघर र बाटोघाटो सरसफाइ गरिएको छ । कमेरोले लिपपोत गरिएको छ ।

दोर्दी गाउँपालिका ६, ताँजे घर भई भारतीय सेनामा कार्यरत सुजन घले दसैंमा गाउँघर नै रमाइलो हुने गरेको बताउँछन् । उनी मंगलबारमात्रै गाउँ आएका छन् । सोमबार बेंसीसहरमा आफ्ना क्याम्पसका साथीसंगी भेटेर सुखदुःख साटासाट गरेको उनले बताए ।

‘दसैंमा परदेशभन्दा गाउँ नै रमाइलो हुन्छ । सकेसम्म पल्टनबाट सबै गाउँ आउन खोज्छन् । धेरैको बिदा मिल्दैन । हामीलाई भने मिल्यो । दसैंमा गाउँ आउन पाएकामा निकै खुसी छु,’ उनले भने ।

माइलो छोरा धनबहादुर तामाङ अबुधाबीबाट दसैं मनाउन गाउँ फर्केपछि दोर्दी गाउँपालिका–८, हिलेका उदबहादुर तामाङ निकै खुसी छन् । नेपाली सेनामा कार्यरत जेठो छोरा करण तामाङ पनि भाइसँगै दसैं मनाउन गाउँ आएको उनले बताए ।

‘छोरो ३ वर्षपछि दसैं मनाउन गाउँ फर्किंदा निकै खुसी लागेको छ । अब सबै परिवार मिले दसैं मनाइन्छ,’ उनले भने, ‘परदेश भएका छोराहरू गाउँ फर्किए मात्रै चाडबाड आएजस्तो हुँदो रहेछ ।’

अबुधाबीबाटै शिवजंग गुरुङ दसैं मनाउन क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–३ खोगुम आइपुगेका छन् । ‘लामो समयपछि आफ्ना परिवार, आफन्त, इष्टमित्र, छरछिमेकसँग भेट्न पाउँदा, भलाकुसारी गर्न पाउँदा निकै खुसी छु,’ उनले भने ।

क्व्होलासोंथर गाउँपालिका–७ कुमलुमका चन्द्र गुरुङ बहराइनबाट दसैं मनाउन गाउँ आएका छन् । ‘दसैंमा गाउँघर निकै रमाइलो हुन्छ । धान झुलेको बेला, मौसम खुलेको बेला गाउँघरको मुहार नै धपक्कै बलेको हुन्छ । त्यसैले दसैं मनाउन गाउँ फर्किन मन लाग्यो,’ उनले भने ।

लमजुङ समाज यूएईका अध्यक्ष बाबुराम सापकोटा दसैं मनाउन गाउँ फर्केका छन् । यूएईमा रहेर आफ्नो ‘ड्युटी’ पनि पूरा गर्ने र दुःख, आपत्मा परेका लमजुङेको परोपकारी कार्यमा संलग्न उनी यसपटक दसैं मनाउन गाउँ आएका हुन् । ‘चाडबाडका बेला परदेशभन्दा गाउँ रमाइलो हुन्छ । जन्मिएको, हुर्किएको, खेलेको ठाउँ कर्मभूमिभन्दा निकै प्यारो लाग्छ,’ उनले भने ।

उनका अनुसार दसैंमा धरै परदेशी गाउँ आउन खोज्छन् । तर, सबैको बिदा मिल्दैन । ‘गाउँ आउन नपाउनेहरू गाउँ सम्झेर रुन्छन् । परदेश भनेको यस्तै हो । अर्को साल आउने भनी चित्त बुझाउँछन्,’ उनले भने ।

मर्स्याङ्दी गाउँपालिका अध्यक्ष अर्जुन गुरुङले दसैंको समय धेरै परदेशी गाउँ फर्केको बताए । ‘परदेशी गाउँ फर्किएपछि गाउँमा छुट्टै रमाइलो हुन्छ,’ उनले भने ।

उनका दसैं मनाउन पोखरा, काठमाडौं, चितवन रहेका वा बेंसीसहर नै बस्दै आएका कतिपय गाउँ फर्केका छन् । प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुशील वैद्यले वैदेशिक रोजगारमा रहेका, सैनिकमा सेवारत नागरिक दसैंतिहार मनाउन आफ्नो गाउँघर फर्केको बताए । ‘विदेशबाट दसैंतिहार मनाउन कति फर्किए

भन्ने तथ्यांक छैन । कोही हवाईमार्गबाट आएका छन् । भारतलगायत मुलुकुबाट स्थलमार्ग भएर आएका छन्,’ उनले भने ।

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७८ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×