बुहारीहरूको शंकास्पद मृत्यु शृंखला- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बुहारीहरूको शंकास्पद मृत्यु शृंखला

धेरैजसो घटनामा श्रीमान्‌को अनुपस्थिति वा असहयोगी व्यवहार मुख्य कारक देखिँदै आएको छ । यसरी मृत्युवरण गरेकामध्ये अधिकतर घरभित्रकै काममा सीमित हुनुपर्ने, स्वतन्त्रताको अभ्यास गर्न नपाउने र आर्थिक रुपमा अरुको मुख ताक्नुपर्ने परिबन्दमा परेका बुहारी छन् ।
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — रूपन्देहीको तिलोत्तमा नगरपालिका–५ की २७ वर्षीया सीता भण्डारी पौड्याल भदौ २० मा घरभित्रै मृत फेला परिन् । प्रहरीले सीताका श्रीमान् टीका र आमाजू विष्णुलाई पक्राउ गरेर आत्महत्या दुरुत्साहनमा मुद्दा चलायो । तर, सीताको मृत्यु ‘शंकास्पद’ भन्दै फेसबुकमा ‘जस्टिस फर सीता भण्डारी’ ह्यासट्याग चलिरहेको छ । महिला अधिकारकर्मी र माइती पक्षले सीताको न्यायका निम्ति धर्ना र जुलुस जारी राखेका छन् ।  

सीताको जस्तै घटना चार महिनाअघि चितवनमा पनि भएको थियो । २८ वर्षीया सविता भण्डारी वैशाख ४ मा चितवनको शारदानगरस्थित घरमा मृत भेटिइन् । बाबु रामचन्द्र भण्डारीले छोरीको मृत्युमा ज्वाइँ योगेन्द्र र उनका परिवारका सदस्य जिम्मेवार रहेको भन्दै चितवन प्रहरीमा जाहेरी दिए । वैशाख १७ मा योगेन्द्र पक्राउ परे । जेठ ११ गते योगेन्द्रसहित ससुरा रमेश र दिदी भावाविरुद्ध सरकारी वकिलको कार्यालयले चितवन जिल्ला अदालतमा आत्महत्या दुरुत्साहनको अभियोगपत्र दर्ता गर्‍यो । जेठ १४ मा योगेन्द्र र रमेशलाई एक–एक लाख र भावनालाई २५ हजार रुपैयाँ धरौटीमा छाड्न अदालतले आदेश दियो ।

करिब डेढ सय किलोमिटरको दूरीमा भएका यी दुई घटनाको प्रकृति मात्रै मिल्दैन, दुवै घटनापछि उब्जिएका शंका र न्यायको माग गर्दै सामाजिक सञ्जाल र सडकमा उर्लिएका स्वर पनि उस्तै सुनिन्छन् । दुवै घटनामा दृश्यमा देखिने समानता भनेको दुवै बुहारीको मृत्यु घरभित्रै हुनु, माइतीले हत्याको दाबी गर्नु र प्रहरीले आत्महत्या दुरुत्साहनको किटानी जाहेरी दिनुमा मात्रै सीमित छैन ।

पहिलो श्रीमतीसँग सम्बन्धविच्छेद भएपछि योगेन्द्रले सवितासँग बिहे गरेका थिए । सीताको घटनामा पनि यस्तै खालका समानता देखिन्छ । पहिलो पत्नीसँग सम्बन्धविच्छेद भएपछि टीकाले २ वर्षअघि सीतालाई भित्र्याएका थिए । दुवै घटनामा माइती पक्षले आफ्नो छोरीको मृत्युमा श्रीमान् र परिवारका सदस्यलाई कारक ठानिरहेका छन् । बुहारीहरूको ‘शंकास्पद’ मृत्युको फेहरिस्त बुटवल र चितवनमा मात्रै सीमित छैन । उस्तै प्रकृतिका शृखलाबद्ध घटनाले नेपाली समाज बुहारीका निम्ति असुरक्षित बन्दै जान थालेको हो कि भन्ने पेचिलो प्रश्न पनि तेर्स्याएको छ ।

माइतीबाट फर्केकै दिन रहस्यमय मृत्यु

असार १७ मा नुवाकोट सूर्यगढी गाउँपालिका–५ की २३ वर्षीया सुष्मा तामाङ घरनजिकै रूखमा पासो लगाएर झुन्डिएको अवस्थामा फेला परिन् । छोरीको मृत्यु ज्वाइँ दीपेन्द्र ढकाललगायत परिवारकै सदस्यका कारण भएको भन्दै सुष्माका बाबु चन्द्रबहादुर तामाङले प्रहरीमा आत्महत्या दुरुत्साहन ऐनअन्तर्गत कारबाही हुनुपर्ने भन्दै किटानी जाहेरी दिए । दीपेन्द्रले घरमा जेठी श्रीमती नम्रता राई ढकाल हुँदाहुँदै सुष्मासँग दोस्रो बिहे गरेका थिए । विवाहको तीन वर्ष बित्दा नबित्दै सम्बन्धमा दरार आयो । घटनाको अघिल्लो रात आफूसँग सामान्य विषयमा झगडा भएको दीपेन्द्रले प्रहरी बयानमा बताएका छन् । सुष्माको मृत्युको कारण पहिचान गर्न साउन ५ गते केन्द्रीय विधि विज्ञान प्रयोगशालामा भिसेरा पठाइएको थियो ।

बुहारीहरूको शंकास्पद मृत्युमा श्रीमान् र परिवारबाटै हुने यातनासँगै सम्पत्तिको लोभ पनि जोडिने गरेको देखिन्छ । २०७७ असार २ मा हेटौंडाकी २२ वर्षीया सुस्मिता थापाको शव घरमै फेला पर्‍यो । ससुरा प्रकाश थापा र नन्द सीता थापा पक्राउ परे । घटनाको ६ महिनाअघि सुस्मिताका पतिको सवारी दुर्घटनामा मृत्यु भएको थियो । प्रहरी अनुसन्धानले छोराको मृत्युपछि प्राप्त हुने बिमा रकमको लोभमा परिवारका सदस्यले सुस्मिताको हत्या गरेको देखाएको छ । धेरैजसो घटनामा श्रीमान्को अनुपस्थिति वा श्रीमान्को असहयोगी व्यवहार मुख्य कारक देखिँदै आएको छ । यसरी मृत्युवरण गरेकामध्ये धेरैजसो घरभित्रकै काममा सीमित हुनुपर्ने, स्वतन्त्रताको अभ्यास गर्न नपाउने र आर्थिक रूपमा अरूको मुख ताक्नुपर्ने परिबन्दमा परेका बुहारीहरू देखिन्छन् ।

रौतहट गुजरा नगरपालिका–८ मा २०७५ माघ दोस्रो साता १८ वर्षीया राहनी खातुनको रहस्यमय मृत्यु भयो । परिवारका सदस्य नै भागेपछि माइती पक्षले उनीहरूले नै हत्या गरेर फरार भएको आरोप लगायो । उनका श्रीमान् अजहरुद्दिन एक वर्षदेखि वैदेशिक रोजगारीका क्रममा कतारमा थिए । राहनीको मृत्युपछि उनका माइतीले ससुरा सोहेब मिया दर्जी र सासू सेरातुन खातुनले शारीरिक र मानसिक यातना दिएर हत्या गरेको आरोप लगाए । यस्तै, घटना २०७५ वैशाख १९ मा काभ्रेको चौरी देउरालीमा पनि देखियो । १८ वर्षीया विपना ढकालको मृत्यु आफ्नै ससुरा पदमलाल चौलागाईंले हानेको चिर्पटका कारण भयो । घर झगडा चर्कंदै गएका बेला ससुरा उनीमाथि जाइलागेका थिए । घटनाका बेला विपनाका श्रीमान् घरमा थिएनन् ।

यस्ता शंकास्पद मृत्युका घटनामा माईती पक्षले देखाएर आत्महत्या दुरुत्साहनको घटनामा मुद्दा दर्ता गर्ने क्रम भने बढेको छ । यस्तो सक्रियताले बुहारीले घरभित्र भोगिरहेका अनेक घटनालाई सतहमा ल्याएको छ । शंकास्पद मृत्युका घटनालाई कानुनी अनुसन्धानको दायरामा पनि खिचेको छ । महान्यायाधिवक्ता कार्यालयको वार्षिक प्रतिवेदन २०७६/७७ का अनुसार यो आर्थिक वर्षमा अघिल्लो वर्षबाट सरेर आएका ७३ र नयाँ दर्ता भएका १७७ गरी २ सय ५० वटा आत्महत्या दुरुत्साहनको मुद्दा अदालतमा पुगेको छ । जसमध्ये यो आवमा ९२ मुद्दामा फैसला भएको थियो । जसमा २५ वटा आत्महत्या दुरुत्साहनको घटनामा अदालतले दोषी ठहर गरेको थियो ।

सहन्यायाधिवक्ता सञ्जीवराज रेग्मी दाइजो प्रथा, घरेलु हिंसा र बुहारीलाई सताएपछि हुने घटनालाई केन्द्रमा राखेर यो कानुन निर्माण गरिएको बताउँछन् । उनको भनाइले पनि आत्महत्या दुरुत्साहनका अधिकांश मुद्दामा बुहारीको शंकास्पद मृत्युको घटना जोडिएको देखिन्छ । मुलुकी अपराध संहिता २०७४ को दफा १८५ मा आत्महत्या गर्न दुरुत्साहन दिन नहुने उल्लेख छ । सोही दफाको उपदफा १ मा यस्तो कसुर गर्ने व्यक्तिलाई पाँच वर्षसम्म कैद र ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने उल्लेख छ ।

नेपाल प्रहरीका प्रवक्ता एसएसपी वसन्तबहादुर कुँवरले बुहारीहरूको मृत्युका अधिकांश घटनामा घरेलु हिंसाको कारण जोडिने गरेको बताए । ‘शंका, डिप्रेसन, श्रीमान्सँगको सम्बन्धमा देखिने उचारचढाव पनि बुहारीहरूको मृत्युको कारण बन्ने गरेको छ,’ उनले भने, ‘पहिलेजस्तो बुहारीको मृत्युका घटना गुपचुप नहुने बरु कथित इज्जत र प्रतिष्ठा नभनी न्यायका निम्ति प्रहरीकहाँ पुग्ने प्रवृत्ति भने बढेको छ ।’ बुहारी मृत्युका धेरैजसो घटनामा सामाजिक सञ्जाल, युट्युब र सडकबाट दबाब दिने प्रवृत्ति पनि देखिन थालेको उनको भनाइ छ । ‘विवाद नहोस् भनेरै हामीले बुहारीको मृत्युका घटनाको प्रारम्भिक अनुसन्धानदेखि नै माइती पक्षलाई अनिवार्य बोलाउन थालेका छौं,’ उनले भने ।

त्रिचन्द्र कलेजकी उपप्राध्यापक समाजशास्त्री मीना उप्रेती परिवारभित्र बुहारीहरूको स्थान सबैभन्दा पुछारमा रहेको बताउँछिन् । ‘बुहारीलाई पनि काम गर्दा थकाइ लाग्छ, उसका पनि रहरहरू छन् भनेर बुझ्ने पारिवारिक संरचना नभएसम्म यस्ता घटनामा कमी आउँदैन, बुहारीसँग जोडिएका सामाजिक मूल्य र मान्यता अत्यन्तै कठोर छन्,’ उनले भनिन् ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ ११:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

महिना नबित्दै बसाइँ सरे राउटे

दसैं नजिकिएसँगै आफूहरुलाई खाद्यान्न अभाव हुन थालेको राउटे मुखियाको भनाइ
विप्लव महर्जन

सल्यान — कालीमाटी गाउँपालिका–५ काल्चेबाट सुर्खेतको गुर्भाकोट नगरपालिका–१ सिमसारमा बस्ती सारेको एक महिना नबित्दै लोपोन्मुख राउटे समुदाय फेरि सल्यानमा फर्केका छन् । उनीहरू सल्यानको बन्गाडकुपिण्डे नगरपालिका–११ स्थित भेरी नदी किनारमा बसाइँ सरेका हुन् । 

कालीमाटी गाउँपालिका–५ काल्चेडाँडामा बस्दै आएको समयमा चार जनाको मृत्यु भएपछि गुर्भाकोटमा बस्ती सारेका थिए । लामो समय दैलेखको गुराँस गाउँपालिकामा बस्दै आएका राउटेहरू काल्चे, गुर्भाकोट हुँदै अहिले नदी किनारमा सरेका हुन् । उनीहरूले पछिल्लो पल्ट भदौ ७ गते बसाइँ सारेका थिए ।

एक साताअघि बालुवासंग्रहीस्थित भेरी नदी किनारमा आएका उनीहरू धमाधम बासस्थान बनाउन व्यस्त छन् । यो पटक जाजरकोट जान बस्ती सारेको राउटे मुखिया सूर्यनारायण शाहीले बताए । ‘अहिले कुनै घटना भएर बस्ती सारेका हैनौं,’ उनले भने, ‘तर गुर्भाकोटमा सिमसार क्षेत्र बढी भएकाले नसुक्ने देखियो ।’ राउटे समुदायले यसअघि बसिरहेको ठाउँमा कसैको मृत्यु भए मात्र बसाइँ सार्ने गरेका थिए । भेरी किनारमा दसैंसम्म बसेर पुरानो बस्ती भएको ठाउँ जाजरकोट सर्ने राउटेहरूको योजना छ ।

दसैं नजिकिएसँगै आफूहरूलाई खाद्यान्न अभाव हुन थालेको मुखिया शाहीले बताए । एक महिनाअघि सेना र जिल्ला प्रशासन कार्यालयको पहलमा राउटे बस्तीमा खाद्यान्न वितरण गरिएको थियो । तर त्यो खाद्यान्न सकिएको उनले जानकारी दिए । ‘दसैंमा प्रत्येक घरमा दुईवटा खसी चाहिन्छ,’ उनले भने, ‘भएको खाद्यान्न पनि सकिन थालेको छ ।’ राउटेहरूले ३ महिनाको अवधिमा ५ ठाउँमा बसाइँ सारेको राउटे समुदायमा खटिएका स्वास्थ्यकर्मी विनोद बीसीले बताए । उनका अनुसार पछिल्लो समयमा राउटेलाई उपयुक्त बासस्थानको समस्या छ । ‘अत्यधिक मदिरा सेवनले अधिकांश राउटे बिरामीजस्तै देखिन थालेका छन्,’ उनले भने, ‘पछिल्लो समय चिसोका कारण पनि उनीहरूमा स्वास्थ्य समस्या देखिएको छ ।’ अहिले राउटे समुदायमा ४६ परिवारका १ सय ४२ जना छन् ।

नदी किनारमा बस्न खोज्दा स्थानीयले अवरोध गरेपछि सहजीकरण गरेर बसोबासको व्यवस्था मिलाइएको बन्गाडकुपिण्डे नगरपालिका प्रमुख गोविन्दकुमार पुनले बताए । ‘उनीहरूलाई खाद्यान्न र आवश्यक बन्दोबस्तीका सामग्रीको व्यवस्था नगरपालिकाले गर्नेछ,’ उनले भने, ‘अब उनीहरूले चाहेजति समय भेरी नदी किनारमा बस्न पाउनेछन् ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ ११:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×