चुरे विनाशले बनायो सुकुम्बासी- समाचार - कान्तिपुर समाचार

चुरे विनाशले बनायो सुकुम्बासी

‘जहींतहीं रुख काटेको छ, खोल्सा खहरेमा ट्याक्टर लगेर ढुंगा निकालेको छ, चुरे सबै मासिन लाग्यो, जोगाउने कोही भएन’
राजकुमार कार्की, डिल्लीराम खतिवडा

सिन्धुली, उदयपुर — दुधौली नगरपालिका–२ गागनका किसान शम्भु दनुवारलाई अहिले कमला खोंचको फाँटमा मकै बाली देख्दा ईर्ष्या जाग्छ । कुनै दिन आफ्नो खेतमा यसैगरी मकैको घोगा हेरेर उनी दंग पर्थे ।

उदयपुरको चौदण्डीगढी नगरपालिका–६ स्थित चुरे क्षेत्र । चौदण्डीगढीका साथै जिल्लाका कटारी, त्रियुगा र बेलका नगरपालिका क्षेत्रमा अवैध उत्खनन र निकासी बढेको छ । तस्बिर : डिल्लीराम खतिवडा/कान्तिपुर

चुरे विनाशका कारण आएको कमला नदीको बाढीले उनको दुई बिघा खेत बगर बनाएको छ । उनी अहिले नदी कटानबाट जोगिएका फाँट खेतमा मजदुरी गरेर जीवन निर्वाह गर्न बाध्य भएका छन् ।

‘धान, मकै गरेर वर्षमा तीन बाली भित्र्याउँथे,’ दनुवारले भने, ‘अहिले बगर हेरेर चित्त बुझाउनुपरेको छ ।’ गैरसरकारी संस्थाबाट १४ हजार ४ सय रुपैयाँ ऋण लिएर उनी हाल गोरु किनेर टायर गाढा चलाइरहेका छन् । उनका अनुसार कमला नदीले गाउँमा रहेका झन्डै दुई सय परिवारको चार सय बिघा खेत बगाएको छ । उनीहरूको अवस्था पनि सुकुम्बासीसरह छ ।

चुरे विनाशले गर्दा कमला खोंच क्षेत्रमा कमला नदीको बाढीले बर्सेनि उर्वरभूमि कटान गरेपछि यहाँका सयौं भूमिपति कृषक अहिले सुकुम्बासी बनेका छन् । बाँकी रहेको खेत नदी कटानको चपेटामा परेको छ । चुरेमा भएको विनाशले गर्दा नयाँ खहरे आएर कमला नदीमा मिसिने र सतह बढ्दा बाढीले खेत बगाएको दनुवारले बल्ल बुझ्दै छन् । ‘जहींतहीं रूख काटेको छ, खोल्सा खहरेमा ट्र्याक्टर लगेर ढुंगा निकालेको छ, त्यही भएर बाढी बढेको भन्ने सुनेको छु,’ उनले भने, ‘चुरे सबै मासिन लाग्यो, जोगाउने कोही भएन ।’

चुरेमा विनाश र खहरेबाट अवैध ढुंगा झिकेपछि कमला नदीको सतह बढ्दा बर्सेनि दुधौली नगरपालिकाको हत्पते, निपाने, हर्षाही, टाँडी, सिर्थौली र कमलामाई नगरपालिका–८ देखि १४ वडासम्मका किसान कटानबाट प्रताडित बन्दै आएका छन् । गत वर्षामा कमला नदीले १० बिघाभन्दा बढी धान खेत बगरमा परिणत गरेको हत्पतेकै किसान रेखनाथ दाहालले सुनाए । उनका अनुसार कमला नदी कटानको समस्या बढ्दो रूपमा देखापरेको दुई दशकभन्दा बढी भए पनि त्यसलाई नियन्त्रण गर्न कुनै पनि निकायबाट प्रभावकारी काम हुन सकेको छैन ।

सिन्धुलीको कमलामाई नगरपालिका–४ मा पर्ने चुर क्षेत्रमा खनिएको सडकको ट्रयाक । तस्बिर : राजकुमार/कान्तिपुर

अर्का किसान चोक्ता दनुवारले कमला नदीमा आएको बाढीले १० कट्ठा खेत बगाएको दुःख पोखे । हाल उनी दैनिक मजदुरी नगरे चुलोमा आगो बाल्न नसक्ने अवस्थामा छन् । उनका अनुसार चुरेबाट निस्किएका खहरे र कमला नदीको कटानबाट सयौं बिघा उर्वर जमिन बगरमा परिणत भएको छ । ‘एकातिर तटबन्ध बनायो, अर्कोतिरबाट बाढीले भत्काउँछ,’ उनले भने, ‘चुरे मास्ने काम रोक्न सके दीर्घकालीन नियन्त्रण हुन्थ्यो ।’

चुरे क्षेत्रबाट नदीजन्य पदार्थको अवैध उत्खनन र निकासीले उदयपुरमा पनि सुकुम्बासीको संख्या बढाएको छ । चुरेबाट बग्ने नदी, खोला खहरेमा आउने बाढीपहिरोले घरखेत बगाउँदा सुकुम्बासी हुने क्रम बढेको हो । कमलादेखि सप्तकोसीसम्म फैलिएको चुरे तलका कटारी, त्रियुगा, चौदण्डीगढी र बेलका नगरपालिका क्षेत्रमा नदीजन्य पदार्थको अवैध उत्खनन र निकासी हुने गरेको छ ।

चुरे दोहन रोक्न नसक्दा मानवसँगै अन्य जीवजन्तुको भविष्य खतरामा पर्दै गएको छ । चुरे आसपासका क्षेत्र मरुभूमीकरण मात्र नभई बाढीपहिरोको विपद्बाट धेरै बस्ती जोखिममा परेको कटारी नगरपालिका–१ बेलसोतका कर्णबहादुर कार्कीले बताए । ‘वातावरणीय प्रतिकूलताको प्रभावले सबैभन्दा बढी चुरे क्षेत्रमा आश्रित मधेस र भित्री मधेसका सर्वसाधारण प्रभावित छन्,’ उनले भने ।

चुरे दोहन गर्ने सरकारको नीति राष्ट्रघाती छ : पूर्वराष्ट्रपति यादव

चुरेको अनियन्त्रित दोहनले खेती योग्य जमिन मरुभूमीकरण हुँदै गएकाले हिजोका जमिनदार अहिले सुकुम्बासी भएका छन । अनियन्त्रित उत्खनन, मापदण्डविपरीत सञ्चालित क्रसर नियन्त्रण लगायतमा खासै प्रयास नभएको त्रियुगा नगरपालिका–३ भुल्केका नरुद्दिन मियाँले बताए । ‘घरखेत त्रियुगा नदीले बगाएपछि धेरै स्थानीय सुकुम्बासी भए,’ उलने भने, ‘तिनै सुकुम्बासी चुरे जंगल फँडानी गरेर बसोबास गरिरहेका छन् ।’

गणतन्त्र नेपालको पहिलो राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवले नौ वर्षअघि तराई–चुरेका सर्वसाधारणबीच सामाजिक सद्भाव बढाएर चुरे संरक्षण गर्ने कार्यक्रम अघि सारेका थिए । उनले ‘राष्ट्रपति चुरे तराई–मधेस कार्यक्रम’ अघि बढाए । यो कार्यक्रम लागू भएपछि चुरे क्षेत्र उत्खननका लागि नियम र मापदण्ड बनाइएका थिए । तर चुरे क्षेत्रमा तीव्र रूपमा उत्खनन गर्ने कार्य रोकिएन । चुरे क्षेत्र भएर बग्ने नदी प्रणाली संरक्षण र भूक्षयकरण बेलैमा रोक्न नसक्ने हो भने भविष्यमा यस क्षेत्रमा जीवजन्तु नै संकटमा पर्ने स्थानीय बताउँछन् । चुरे विनाशको प्रमुख कारण ढुंगा–गिट्टी उत्खनन र वन जंगलको विनाश नै रहेको त्रियुगा नगरपालिका– ६ का ७९ वर्षीय बृषलाल दाहालले बताए ।

उदयपुरमा अहिले झन्डै ५२ हजार परिवार सुकुम्बासी छन् । तीमध्ये अधिकांश चुरे क्षेत्र अतिक्रमण गरेर बसेको डिभिजन कार्यालय गाईघाटको तथ्यांकमा देखिन्छ । ५२ हजार हेक्टर खेतीयोग्य जमिन (सर्वसाधारणको लालपुर्जा भएको) त्रियुगा नदीले पुरेर मरुभूमि भएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २१, २०७८ १०:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘युद्ध, प्रेम र पागलपनको कथा’लाई म्यान बुकर इन्टरनेसनल पुरस्कार

डेभिड डिअप यो पुरस्कार प्राप्त गर्ने पहिलो फ्रान्सेली र अफ्रिकी लेखक हुन्
इकान्तिपुर डेस्क

काठमाडौँ — सन् २०२१ को म्यान बुकर इन्टरनेसनल पुरस्कार ‘एट नाइट अल ब्लड इज ब्ल्याक’ ले पाएको छ । सन् २०१८ मा फ्रेन्च भाषामा प्रकाशित फ्रान्सेली–सेनेगली साहित्यकार डेभिड डिअपको उक्त उपन्यास अमेरिकी कवि अन्ना मोसोभाकिसले अनुवाद गरेकी हुन् ।

तस्बिर : बुकर प्राइज

यस वर्षको पुरस्कार लेखक र अनुवादक दुवैलाई दिइएको हो । दुवैले पुरस्कार राशि ५० हजार पाउन्डको आधा–आधा हिस्सा प्राप्त गर्नेछन् । बुधबार यूकेको कोभेन्ट्री क्याथेड्रलमा आयोजित एक समारोहमा पुरस्कार घोषणा गरिएको हो ।

‘एक पटक त मेरो बढी नै प्रशंसा भयो कि भन्ने लाग्यो, म सपनामा बाँचिरहेको छु जस्तो लाग्यो एउटा जागृत सपनामा,’ साहित्यकार डिअपले पुरस्कार प्राप्त गरेपछि भनेका छन् । उनले सन् २०१८ मै फ्रान्सको प्रतिष्ठित पुरस्कार प्रि गोक्वोँ द लिसिअँ प्राप्त गरेका थिए । म्यान बुकर पुरस्कार प्राप्त गर्ने उनी पहिलो फ्रान्सेली र अफ्रिकी लेखक पनि हुन् ।

यस वर्षको पुरस्कारका लागि १२३ वटा पुस्तकबाट ६ वटाको सर्टलिस्ट तयार पारिएको थियो । यस वर्षको सर्टलिस्टमा डिअपको पुस्तकसहित एरिक भियाको ‘द वार अफ द पुअर’, मारिआना इन्‍रिकेजको ‘द डेन्जरस अफ स्मोकिङ इन बेड’, मारिया स्टेपानोभाको ‘इन मेमोरी अफ मेमोरी’, बेन्यामिन लाबातुतको ‘ह्वेन वि सिज टु अन्डरस्ट्यान्ड द वर्ल्ड’ र ओल्गा रानको ‘द इम्प्लोइज’ परेका थिए ।

इन्टरनेसनल बुकर पुरस्कार प्रत्येक वर्ष अंग्रेजी भाषामा अनुवाद भएका र युके वा आयरल्यान्डबाट प्रकाशित पुस्तकमध्ये उत्कृष्ट ठहरिएकोलाई प्रदान गरिन्छ ।

साहित्यका प्राध्यापकसमेत रहेका डिअपले उपन्यासमा एक युवकको ‘पागलपन’लाई चित्रित गर्ने प्रयास गरेका छन् । त्यस्तै उनले प्रथम विश्वयुद्धका बेला फ्रान्सका लागि लड्ने सेनेगली नागरिकहरुको कथा पनि उपन्यासमा समेटेका छन् । पुस्तकका बारेमा द न्युयोर्क टाइम्समा प्रकाशित समीक्षामा भनिएकोछ, ‘प्रथम विश्वयुद्धको एक शताब्दीभन्दा बढी समयपछि एक महान नयाँ अफ्रिकी लेखकले मानव इतिहासमा लागेको रक्तपातपूर्ण दागका बारेमा एक अतिरिक्त तर असाधारण उपन्यासमा प्रश्न सोधिरहेका छन् ।’

त्यस्तै द टाइम्सले उपन्यासका बारेमा भनेको छ, ‘मार्न र मर्नका लागि पठाइएका पुरुषको आत्मासँग के हुन्छ भन्ने कुराको एक असाधारण र शक्तिशाली अन्वेषण गरिएको छ ।’

हालैमात्र बीबीसीसँगको कुराकानीमा डिअपले आफ्ना जिजुहजुरबुवाका बारेमा भनेका थिए, ‘उहाँले जिजुहजुरआमालाई केही कुरा सुनाउनुभएन । आफ्नो अनुभवबारे मेरी आमालाई पनि सुनाउनु भएन । त्यसैले पनि उक्त युद्ध र युद्धसँग सम्बन्धित विषयहरुमाथि म निकै उत्सुक भएको थिएँ ।’

यस वर्षको निर्णायकमण्डलकी अध्यक्षसमेत रहेकी बेलायती इतिहासकार तथा उपन्यासकार लुसी ह्युजेज ह्यालेटले उपन्यासका बारेमा भनिन्, ‘युद्ध, प्रेम र पागलपनको यस कथामा भयानक शक्ति छ ।’

उपन्यासको प्रमुख पात्रमाथि टुनामुनाको आरोप लगाइएको र उपन्यासको कथानक पाठकहरुलाई अस्वभाविक लाग्ने खालको भएको ह्यालेट बताउँछिन् ।

-बीबीसीलगायतका विभिन्न समाचार संस्थाको सहयोगमा

प्रकाशित : जेष्ठ २१, २०७८ १०:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×