सुनीताको साहस

विद्या राई

 व्यवस्थापन संकायमा प्रवीणता प्रमाणपत्र पास गरेकी उनलाई स्नातक सकेर बैंकको जागिरे बन्ने लक्ष्य थियो  । पढाइ नसक्दै विवाह भयो  ।

बच्चाकी आमा भइन् । आवश्यकता बढ्न थाले । उनका पति वैदेशिक रोजगारीका लागि कतार हानिए । उनी घर व्यवहार सम्हाल्न थालिन् । उनले चार वर्षअघि एसेसरिज बनाउनका लागि चाहिने सामग्री बेच्न क्रिस्टल पसल खोलिन् । स्याङ्जा, पुतलीबजारकी यिनै सुनीता क्षत्री अहिले उद्यमी भएकी छन् ।
गाउँमा तत्कालीन महिला बालबालिका कार्यालयबाट प्रवर्द्धित सहकारीका २० महिलाले क्रिस्टलको चुरापोते बनाउने तालिम पाए । उनीहरूबाटै हेरेर चुरापोते बनाउन थालिन् । पसल खोल्ने रहर जाग्यो । ऋणपान गरेर एक लाख जुटाएर क्रिस्टल पसल खोलेकी थिइन् । क्रिस्टलका हातले बनाइएका चुरा, माला, ब्रासलेट, टप, झुम्का, औंठी बनाएर बेच्न थालिन् । एक वर्षपछि गाउँमै धातुको चुरा बनाउने तालिम भयो । उनी पनि सहभागी भइन् । पसललाई प्रवर्द्धन गर्न त्यसले थप सहयोग
मिल्यो ।
गत माघमा उनले महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयबाट वित्तीय पहुँचको तालिम पाइन् ।
स्याङ्जा, पोखरा, काठमाडौंमा हुने व्यापार मेलामा स्टल राख्ने मौका पाइन् । तीन महिनायता पसललाई हस्तकला उद्योगमा परिणत गरेकी छन् । ‘वित्तीय पहुँचको तालिम पाएपछि उत्साहित भएर हस्तकला उद्यम सुरु गरें,’ आदर्श हस्तकला उद्योग खोलेकी २९ वर्षीया उनले भनिन्, ‘१० जना महिला दिदीबहिनीलाई जागिर दिएकी छु, सिक्ने रुचि भएका अरू दिदीबहिनीलाई निःशुल्क तालिम दिन्छु ।’ उद्योगमा क्रिस्टल, धातु र मोतीका माला उत्पादन गरिन्छ । टप, औंठी, पोते डिजाइन, कुसन र गुडिया बनाइन्छ । उद्योगका उत्पादित एसेसरिजको जिल्लामा मात्र होइन, बाहिर तथा काठमाडौंबाट समेत माग भइरहेको छ । गाउँका जाँगरिला अरू महिलालाई पनि काम दिएकी छन् । उनीहरूलाई कच्चा सामग्री दिएर एसेसरिज बनाउन लगाउँछिन् । त्यसबापत उनीहरूले ज्याला पाउँछन् । नजानेका कुरा युट्युबमा हेरेर अपडेट हुन्छिन् । नयाँ डिजाइन र बजारको मागलाई युट्युबको सिकाइअनुसार एसेसरिज उत्पादन गरेर पूर्ति गर्ने प्रयास गर्छिन् । ललितपुर, पोखरा र बेनी तथा जिल्लाका गरी ५ सय बढी महिलाहरूलाई तीन वर्षयता तालिम दिइसकेकी छन् । जिल्लाका १५ जना विशेष किसिमले योग्य र कैदीबन्दी ६ महिलालाई निःशुल्क तालिम दिइन् । काठमाडौं र ललितपुरमा पनि थुप्रै महिलालाई सिकाइसकेकी छन् । केही समयअघि राष्ट्रिय युवा परिषद्को उद्यम परियोजना प्रस्तावना लेखनमा जिल्ला, प्रदेश र केन्द्रमै प्रथम भइन् । केन्द्रले ५० हजार, प्रदेशले २० हजार र जिल्लाले ५ हजार पुरस्कार प्रदान गरेको थियो ।
सुनीताले काम र क्षमताको दायरा बढाउँदै गइन् । हाल इन्डोनेसियामा भइरहेको महिला उद्यमी तालिममा छनोट हुने उनी नेपालकी एक्ली हुन् । ‘बच्चाहरू हेरेर बसेको थिएँ, व्यवसायमा यत्तिकै हामफालें, यसले गर्दा विदेश जाने अवसर पनि मिल्यो,’ उनले खुसी हुँदै सुनाइन्, ‘पहिला त्यतिकै समय बिताइरहेकी थिएँ । युट्युब हेरेर एसेसरिज बनाउनेतिर आकर्षित भएँ र त्यो काम सुरु पनि गरिहालें । घर परिवारले पनि राम्रो सहयोग गरे । अब यसैलाई बढाउँदै लानेछु ।’
छोटो समयमै भए पनि उद्यमबाट राम्रै कमाइरहेकी उनले ८ वर्ष र ४ वर्षका छोराहरूलाई निजी स्कुल पढाउँछिन् । वैदेशिक रोजगारीमा गएका पतिलाई स्वदेश फर्काउने तयारीमा छिन् । दुवैले उद्योगलाई थप विस्तार गर्ने उनको लक्ष्य छ । उनले गाउँमा रहेर उदाहरणीय काम गरेकी भनेर समाजमा प्रशंसा भइरहेको हुन्छ । उनको रुचि, लगनशीलता र सफलता देखेर स्याङ्जाको प्राविधिक स्कुलले समेत हस्त निर्मित चुरा, माला, बाला, टप, झुम्का बनाउने विषयलाई समेट्ने तयारी गरिरहेको छ ।

bidhyaraee19@gmail.com

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७६ ११:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'कबड्डी' यार

हेलो शुक्रबार

 अनामनगरमा मण्डला नाटकघरको जग हालिँदै थियो, छेवैमा बसेर रामबाबु गुरुङ र उपेन्द्र सुब्बा फिल्मको स्क्रिप्ट लेखिरहेका थिए  ।

बुद्धि तामाङ र विजय बराल भवन बनाउन दिलो ज्यान दिएर लागिपरेका थिए, मण्डलाका अध्यक्ष दयाहाङ राईलाई पनि भ्याइनभ्याई हुन्थ्यो । दयाहाङ मोटरसाइकल हाँक्न नजान्ने, कतै जानुपर्दा विजयको साथ चाहिने । बुद्धि पनि बाइक चलाउन जान्दैनथे । उनीहरूको दोस्तीको बिजारोपण मण्डलामै भएको थियो । छोटै समयमा फस्टाएको यो आत्मीयता निर्देशक/लेखक रामबाबुको नजरमा परेको थियो । फिल्मको नाम राखे, ‘कबड्डी’ । मुख्य भूमिकामा काजी अर्थात् दयाहाङ । उनका दुई यार हुन्छन्, बिके र छन्त्याल । रामबाबुले स्क्रिप्ट लेख्दा नै बिकेको भूमिकामा विजय सम्झिएका थिए, छन्त्यालमा बुद्धि । भयो
पनि त्यस्तै ।


नाटकघर ठडियो । केही वर्षपछि ‘कबड्डी’ बन्यो । गुरुकुल भत्किएपछि सुस्ताएको नेपाली रंगमञ्चलाई मण्डलाले नयाँ जीवन दियो । मौलिक स्वाद र शैलीको कथा पस्किएर ‘कबड्डी’ ले नाम र दाम कमायो । मण्डला बनेको एक दशक भयो, ‘कबड्डी’ चाहिँ ६ वर्ष । यतिबेला मण्डलामा ‘महाभोज’ नाटक मञ्चन भइरहेको छ । विजय, दयाहाङ र बुद्धिले अभिनय गरेका छन् । शुक्रबारबाटै देशभर ‘कबड्डी कबड्डी कबड्डी’ रिलिज भएको छ । यसमा उनीहरू नै मुख्य भूमिकामा छन् । दयाहाङ भन्छन्, ‘चिनजान भएदेखि व्यक्तिगत र व्यावसायिक रूपमा हामी सँगसँगै छौं । सबभन्दा ठूलो कुराचाहिँ हाम्रो सम्बन्धले एकअर्कालाई ऊर्जा दिइरहेको हुन्छ ।’


तीनमध्ये दयाहाङ सिनियर हुन् । विजय त उनलाई गुरु नै मान्छन् । विजय र बुद्धिले चिन्दा दयाहाङ ‘लुट’ बाट स्टार भइसकेका थिए । विजय र बुद्धिको अनुभव एउटै छ, ‘तर दया दाइले कहिल्यै ठूलो हुँ भन्नेजस्तो व्यवहार देखाउनु भएन । न लोकप्रिय कलाकार हुनुको कुनै घमण्ड नै छ । हिजो जति सरल हुनुहुन्थ्यो, आज पनि उस्तै । त्यसैले पनि उहाँप्रति ज्यादै सम्मानभाव छ ।’ उनीहरूको करिअरले गति पाउन दयाहाङको प्रभावकारी भूमिका रहेछ । जस्तो– मण्डलाकै सुरुवातकर्ता हुन्, दयाहाङ । जहाँबाट विजय र बुद्धिले रंगकर्मको छहारी पाए । उनले निर्देशन गरेको नाटक ‘डिग्री माइला’ मा विजय–बुद्धिले अभिनय गरेका छन् । ‘कबड्डी’ अगावै ‘साँघुरो’ मा एकसाथ अभिनय गरेका थिए । संयोग कस्तो भने यो फिल्ममा पनि उनीहरू साथी–साथी हुन्छन् । बुद्धि मुस्कुराउँछन्, ‘हामी मिलेको देखेर हुनुपर्ला, रोल पनि साथीकै पाइन्छ ।’ ‘कबड्डी’ दयाहाङका लागि ‘लुट’ पछि थप ‘माइलेज’ दिने फिल्म बन्यो भने विजय र बुद्धिलाई त ठूलो पर्दामा स्थापित गर्‍यो ।


रंगमञ्चमा खारिएका यी तीन कलाकारलाई ‘कबड्डी’ मा औधी रुचाइयो । फिल्मको आकर्षक पक्षमध्ये उनीहरूको दोस्ती पनि एक हो । काजीको एकोहोरो प्रेम सफल बनाउन बिके र छन्त्याल मरिमेटेर लागि पर्छन्, काजीलाई कहिल्यै एक्लो हुन दिँदैनन् । काजीसँग दोस्ती गाँस्न पाउँदा बिके र छन्त्याल पनि दंग किनभने गाउँमा शान बढ्छ । पर्दामा देखाइएको उनीहरूको मित्रता सामाजिक सञ्जालमा हिट छन् ।‘कबड्डी’ को सफलतापछि सिक्वेल बन्यो, ‘कबड्डी कबड्डी’ । यसमा पनि उनीहरूको सम्बन्ध उत्तिकै प्रगाढ हुन्छ, बिके र छन्त्याल काजीको वरपर हुन्छन् । यसको अन्त्यमा दयाहाङ र विजयले बिहे गराइदिएर बुद्धिलाई अन्तै पठाइदिन्छन् । त्यसैले तेस्रो सिक्वेलमा उनीहरूलाई एकसाथ देख्न पाइएला ? विजय भन्छन्, ‘हामी दूरीले टाढा भए पनि भावनात्मक रूपमा उत्तिकै नजिक हुन्छौं । पातलो भए पनि भेटचाहिँ भइरहन्छ । दर्शकले हामीलाई अझ परिपक्व रूपमा पाउनुहुन्छ ।’


‘कबड्डी’ सिरिजबाहेक ‘मिस्टर झोले’ मा यो ग्याङले एकसाथ काम गरेको छ । यसमा पनि दयाहाङ र बुद्धि साथी नै हुन्छन्, विजयचाहिँ फिरन्ते गुन्डा । उनीहरूको अर्को फिल्म दयारानी प्रदर्शनको संघारमा छ । यसबाहेक मण्डलाकै ‘र...माइलो’ नाटकमा सँगै काम गरेका छन् । व्यस्तता र लोकप्रियतालाई नियाल्दा दयाहाङ अगाडि छन् । बुद्धिलाई पनि फिल्ममा भ्याइनभ्याई छ । विजय नाटक र फिल्ममा समान रूपमा सक्रिय छन् । उनीहरूलाई एकअर्काको अभिनय कस्तो लाग्ला ?


दयाहाङलाई विजय ‘भर्सटायल एक्टर’ लाग्दोरहेछ । उनको अभिनयप्रतिको अनुशासन, ऊर्जा र इमानदारिताबाट प्रभावित छन् । बुद्धिचाहिँ एकदम मेहनती र हरेक चरित्रलाई न्याय दिन सक्ने सामर्थ्य राख्ने कलाकार लाग्दोरहेछ । विजयको नजरमा दयाहाङ जटिल चरित्रलाई सरल बनाउन सक्छन् । आफूमात्र होइन, को–एक्टरले पनि राम्रो काम गर्नुपर्छ भन्ने सोच राख्छन् र त्यस्तै वातावरण बनाइदिन्छन् । बुद्धिमा चरित्रलाई चिन्ने र सोही अनुरूप आफूलाई ढाल्न सक्ने क्षमता छ । त्यस्तै, सामान्य पात्रलाई विशेष बनाउने दयाहाङको कुशलता र सिक्न खोज्ने विजयको बानीबाट बुद्धि प्रभावित रहेछन् ।


विजय र दयाहाङलाई एउटै चिन्ता के रहेछ भने बजारले थिचेका कारण बुद्धि ‘हैट’ चरित्रमा खुम्चिएका छन्, जबकि उनी गम्भीर प्रकृतिका भूमिकालाई पनि जीवन्तता दिन सक्छन् । यस्तै हो त ? बुद्धि भनिहाल्छन्, ‘हो नि, मलाई पनि यस्तै लाग्छ । सधैं उस्तै खालको भूमिकाको अफर आउँछ । चाहेर पनि बाहिर निस्कन सकेको छैन । तर नयाँ काम गर्न सधैं भोको छु ।’

प्रकाशित : आश्विन ३, २०७६ ११:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्