विद्या राई

राई जलवायु र लैगिंकता, मानवअधिकारलगायत सामाजिक मामिला सम्बन्धी विषयमा समाचार तथा लेख लेख्छिन् ।

विद्या राईका लेखहरु :

स्तनको स्वपरीक्षण किन ?

स्वास्थ्यप्रति सचेत रहँदारहँदै पनि चितवनकी दिलकुमारी रावल थापा (पार्वती) लाई पाँच महिनाअघि अचानक देब्रे स्तनमा हल्का पोलेको महसुस भयो । यो दुखाइ अग्रज र साथीभाइलाई सुनाइन् । उनीहरूले ४० देखि ५० वर्षको उमेरमा स्वास्थ्य उताढचढाव भइरहने हुँदा महिलामा स्तन क्यान्सर हुने सम्भावनाबारे बताउँदै चाँडै चिकित्सकलाई देखाउन सल्लाह दिए ।

सडक दुर्घटनामा वृद्धि तर छैन तत्काल उद्धार प्रणाली

बारा, कोल्हबीकी ५८ वर्षीया ज्ञान्त्री चौधरी पुस २६ मा मोटरसाइकलको ठक्करबाट घाइते भइन् । तामागढी–सिम्रौनगढ सडक खण्डमा हिँडिरहेकी उनलाई कोल्हबीबाट बगेवातर्फ जाँदै गरेको मोटरसाइकलले साँझ ७ बजे ठक्कर दिँदा टाउको, दाहिने खुट्टा र शरीरका अन्य भागमा चोट लागेको थियो ।

स्वास्थ्यका सुधारोन्मुख सूचक

नेपालीहरूको अपेक्षित आयु ७१.२ वर्षमा उक्लिएको वर्ष दिन नपुग्दै बाजुराको मुक्तिकोट गाउँकी २८ वर्षीया शान्ति विकले बालखा छोरो गुमाइन् । पेटभर पोसिलो खुवाउन नसकेरै चार वर्षको सन्तान गुमाएकी उनी स्वयम् कडा कुपोषणसित लड्दै छिन् । पछिल्लो एक वर्षमा शान्तिसहित यस गाउँका पाँच आमाको काख रित्तिएको स्थानीय आधारभूत स्वास्थ्य केन्द्रकी अनमी मालती बमले जनाइन् ।

ती पाइलट, जो जहाज दुर्घटनामै बिलाए

नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण स्थापना हुनुअघि हवाई विभागसँग एउटा मात्रै ट्वीनअटर विमान थियो । त्यही पनि राष्ट्रसंघले खाद्यान्न ओसार्न दिएको । खाद्य संस्थानका लागि कार्गो उडान गर्ने त्यो विमान उडाउन ८ जना पाइलट थिए । तिनले कार्गो उडानबाहेक विमान जाँच र निरीक्षण पनि गर्थे । 

आधारभूत प्रसूति सेवा नपाएर गुम्दै छ जीवन

गत बुधबार पाँचथरको कुम्मायक गाउँपालिका–२ मङजाबुङकी १९ वर्षीया मनीषा आचार्यले स्थानीय स्वास्थ्यचौकीमा सामान्य अवस्थामै बच्चा जन्माइन् । मध्याह्न करिब १२ बजे बच्चा जन्मिएपछि उनलाई सामान्यभन्दा अलि बढी रक्तस्राव भयो ।

चेपुवामा महिला मन्त्रालय

सात वर्षअघि काठमाडौंको शंखरापुरमा निर्माणाधीन ‘संकल्प ज्येष्ठ नागरिक ग्राम’को अनियमितता मुद्दा अझै किनारा लागेको छैन । ग्राम निर्माण गर्न महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयले ‘संकल्प नेपाल संस्था’ लाई ०७०/७१ र ०७१/७२ मा ६ करोड १ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको थियो ।

हतारको बिहेले पछुतो

दुई वर्षअघि एसईई दिएपछि मुगु ताल्चाकी अस्मिता रावल र सदरमुकाम गमगढीनजिकै भामवाडाका सोविन्द्र रावलले भागी विवाह गरे । अस्मिता १६ र सोविन्द्र १८ वर्षका थिए । अहिले उनीहरू १६ महिनाकी छोरीको बाआमा भइसके ।

राज्यले देख्दैन मुगुको दुःख

सोह्र वर्षकै हुँदा आमा बनेकी सोरुकी सम्झना बडुवालले गर्भावस्था र सुत्केरी बेला खानपान र स्वास्थ्यको उचित हेरचाह पाइनन् । कामको चापमा पिल्सिएकी ३० वर्षीया उनलाई १० वर्षदेखि पाठेघरको समस्या छ । ‘सुत्केरी हुँदा पोसिलो खानेकुरा खान र आराम गर्न पाइएन, अहिले रोग पालेर बस्या छु,’ उनले भनिन् ।

घटेन नवजात शिशु मृत्युदर

सुत्केरी व्यथाले च्यापेर घरमै बच्चा जन्माउन नसकेपछि हुम्लाकी सलिना सार्कीलाई जिल्ला अस्पताल पुर्‍याइयो । शल्यक्रियापछि जीवितै जन्मिएको शिशुको बेलुकीपख मृत्यु भयो । शल्यक्रिया गरेको दुई दिनसम्म आमाको स्वास्थ्यमा सुधार आइसकेको थियो, साँझ अचानक समस्या देखियो ।

मुगुका बाढीपहिरोपीडित पुनःस्थापनाको पर्खाइमा

चाडकै बेला पानी परिरहँदा लुम गाउँकी वाचुकला कामीलाई यसपालिको दसैं झिँजो लागिरहेको थियो । नवमीको बेलुका अचानक मुसलधारे पानी पर्न थाल्यो । भोलिपल्ट दशमीका दिन भेला भएर दसैं मनाउने योजना बनाएर सुतेका वाचुकलाको परिवारलाई बेलुकी १० बजेतिर उठीबास लाग्यो । ‘जमिन फाटेर आयो । सुतेका ठाउँमा पानी छिर्‍यो, हामी अतालिँदै भाग्यौं, हेर्दाहेर्दै घर, बस्ती बगायो । दसैं दशा भैगो,’ उनले सुनाइन् ।