तीज गीतको लहर

अमृता अनमोल

बुटवल — तीज आउन एक महिना बाँकी छ । यहाँ भने तीज गीतको लहर चलेको छ । माइक्रोबसदेखि म्युजिक सेन्टरमा तीज गीत घन्किन थालेका छन् । लोकगीतका पारखी धेरै भएर होला, यहाँ गीत सार्वजनिक गर्ने होड चलेको छ ।

होटल तथा रेस्टुरेन्ट र पार्कमा सुटिङ चलिरहेका छन् । प्रतिस्पर्धाका लागि विद्यालय, संघसंस्था र क्लबले तीज गीत अभ्यास थालिसकेका छन् । होटलका दोहोरीमा पनि तीज भाका गाउन सुरु भएको छ ।

साउने संक्रान्तिदेखि तीजको रौनक सुरु हुन्छ । त्यसलाई पछ्याउँदै कलाकार गीत निकाल्न प्रतिस्पर्धा गर्छन् । बुटवलमा ५ वटा म्युजिक सेन्टर छन् । तिनले यस वर्ष ४० वटा तीज गीत निकालिसकेका छन् । गीत रेकर्डिङ हुने क्रम अझै जारी छ । यहाँस्थित श्रीनगर फिल्मले मात्रै २५ वटा गीत उत्पादन गर्‍यो । अहिले धमाधम छायांकन चलिरहेको छ ।

‘राम्रो गुणस्तरमा काठमाडौंभन्दा सस्तोमा गीत उत्पादन हुन्छन्,’ श्रीनगर फिल्मका सञ्चालक मनीष पन्थले भने, ‘त्यसैले प्रदेश ५ का अधिकांश कलाकार यहाँ ओइरिएका छन् ।’ पन्थ दृश्य निर्देशक पनि हुन् । एउटा गीतका लागि २ लाख रुपैयाँसम्म खर्च गरे राष्ट्रिय रूपमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने गीत बनाउने दाबी उनले गरे ।

यहाँ गीतसंगीतको बजार फस्टाउँदै गएको छ । यहीँ रेकर्डिङ, मिक्सिङ र छायांकनको व्यवस्था छ । यसले कलाकारलाई जाँगरिलो बनाएको छ । गीत निकाल्न जिल्ला मात्र होइन, बाँकेदेखि स्याङजासम्मका कलाकार आएका छन् । दाङकी राधिका परियार यिनैमध्येकी एक हुन् । पेसाले राजनीतिकर्मी उनी स्थानीय चुनावमा शान्तिनगर गाउँपालिकाबाट प्रतिस्पर्धामा उत्रिएकी थिइन् तर पराजित भइन् ।

उनी आफूमा भएको राजनीतिक चेतना तीज गीतमार्फत बाहिर ल्याउन चाहन्छिन् । लक्ष्मी कार्की र अमरनाथ कार्कीसँग मिलेर ‘जनतालाई कति भुलाउँछौं’ बोलको गीत निकाल्दै छन् । यो गीतको अहिले होटल डल्फिन र पार्कमा छायांकन भइरहेको छ । नृत्य निर्देशन गरिरहेका लोकेन्द्र शाहले गीतले चेतना फैलाउने दाबी गरे ।

गायिका शिलु भट्टराईले यसपालि एक दर्जनभन्दा बढी तीज गीतमा स्वर दिइन् । उनले व्यंग्यात्मक गीत ‘ल्याप्चे’ निकालेकी छन् । त्यसमा खुमन अधिकारीको शब्द र लय छ । गायनमा पनि अधिकारीले साथ दिएका छन् । समाजमा देखिएका यथार्थ र कटु सत्यलाई गीतका माध्ययमबाट बाहिर ल्याएको भट्टराईले बताइन् ।

उनका यसअघिका तीज गीत ‘भँगेरी चरी, बालुमै, घुम पाकुम घुम र ठोक् न मादल ठोक्’ ले राष्ट्रिय रूपमै चर्चा कमाएका थिए । ‘तीज गीत भनेको लोकलयमा आधारित हुनुपर्छ’, उनले भनिन्, ‘त्यसैले मेरा गीत धेरै रुचाइएका हुन् ।’ राष्ट्रिय रूपमा दरिएकी गायिका प्रिया भण्डारीले पनि बुटवलबाटै तीज गीत निकाल्दै छिन् । उनको ‘बामरी’ गीत छायांकन क्रममा छ ।

तीज गीत निकाल्ने स्थापित कलाकारदेखि कलामा करियर खोज्दै गरेका सिकारुसम्म छन् । कल्पना कुसुम पेसाले शिक्षक हुन् । सुरिलो स्वरकी धनी उनले लगातार पाँच वर्षयता तीज गीत सार्वजनिक गरेकी छन् । उनका सबै गीत मौलिक र पुरानो लयलाई नयाँ शब्दमा ढालिएका छन् । यसपालि ‘हाम्रा बाबाले किन्देको पछ्यौरी’ बोलको गीत बजारमा ल्याएकी छन् । अर्को गीत निकाल्ने तयारीमा छिन् । ‘तीज गीत असाध्यै मन पर्छ,’ उनले भनिन्, ‘त्यसैले बर्सेनि गीत निकाल्छु ।’

तीज गीत मौलिकता जोगाउने र कलाकारलाई मञ्चमा चिनाउने गतिलो माध्यम भएको उनले बताइन् । शिक्षक तथा कलाकार मीना केसीले पनि लगातार ६ वर्षयता तीज गीत निकालेकी छन् । यसपालि ‘घन्की दे मादलु’ बोलको गीत निकालेकी छन् । सानैदेखि गीतसंगीतमा रुचि राख्ने मीनाले यहाँ हुने तीज विशेष कार्यक्रममा मञ्चमा गाउने अवसर पाउँछिन् ।

लगातार तीज गीत निकाल्नेमध्येकी अर्की हुन् इन्दिरा गैरे । उनले यसपालि ‘शिरफूल’ बोलको गीत निकालेकी छन् । असार महिनामै सार्वजनिक यस गीतले बजारमा राम्रो चर्चा कमाएको छ । ‘आफ्नो क्षेत्रमा तीज गीत बढी रुचाइने भएकाले पनि निकाल्न मन लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘नयाँ कलाकारलाई चिनाउन पनि सहयोग गर्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७६ ०८:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिक्किम ‘३७१ एफ’ धाराप्रति आशंका

पर्वत पोर्तेल

गान्तोक, सिक्किम — भारत सरकारले जम्मु–कश्मीरलाई संविधानको धारा ३७० अन्तर्गतको विशेष राज्यको मान्यता दिँदै आएको थियो । गत सोमबार विशेषाधिकार खारेज गरी केन्द्र शासित प्रदेश (युनियन टेरेटोरी) मा गाभ्ने सरकारको निर्णयसँगै जम्मु–कश्मीरको जस्तै विशेषाधिक पाएको पूर्वोत्तरको पहाडी राज्य सिक्किम पनि सशंकित बनेको छ । 

सिक्किमका सर्वसाधारणहरूको आशंका छ, जम्मु–कश्मीरझै धारा ३७१ एफ खारेज हुने पो हो कि ! यो कानुनले तत्कालीन राजाको शासनकालमा भएका पुराना कानुनहरूलाई संरक्षण गरेको छ । भारतले अलग देशबाट पछि विलय भएका राज्यहरूलाई विशेषाधिकार दिँदै आएको थियो । सिक्किम पनि त्यस्तैएक राज्य हो । उसले विलयअघिको सम्झौतामै पुराना कानुनहरू यथावत् रहने उल्लेख गरेको थियो ।

भारतले त्रिपुरा र मेघालयबाहेक सिक्किम, (३७१ एफ) असम, (३७१बी), मिजोरम, (३७१जी), मणिपुर, (३७१ सी), नागाल्यान्ड, (३७१ए) र अरुणाचल (३७१एच) राज्यको सुरक्षाका लागि विशेषाधिकार दिएको छ । त्यसका अलवा महाराष्ट्र, आन्ध्र प्रदेश, गोवा र कर्नाटक राज्यमा पनि सरकारले विशेषाधिकार दिँदै आएको छ ।

सत्तारुढ भारतीय जनता पार्टीका सिक्किम अध्यक्ष डीबी चौहानले जम्मु–कश्मीर र सिक्किमको अवस्था फरक रहेको टिप्पणी गरेका छन् । ‘थोरै आशंका पैदा हुनु स्वाभाविक हो,’ चौहानले प्रस्ट पारे, ‘जम्मु–कश्मीर र सिक्किमको अवस्था विल्कुल फरक हो ।’
उनका अनुसार जम्मु–कश्मीरको हकमा यो अधिकार अस्थायी मात्रै थियो । तर, सिक्किमलाई स्थायी रूपमै दिइएको हो । उनले जम्मु–कश्मीरमा राष्ट्रिय झन्डा अलग्गै थियो । संविधान र कानुन पनि आफ्नै थियो । अन्य भारतीयले अचल सम्पत्ति खरिद बिक्री गर्न नपाउने व्यवस्था थियो । तर, सिक्किममा त्यस्तो छैन । ‘हाम्रो राष्ट्रिय झन्डा अर्को छैन, संविधान र कानुन पनि अर्को छैन,’ चौहानले भने, ‘कसैले डराउनु पर्ने अवस्था छैन ।’

पूर्वमुख्यमन्त्री पवन चाम्लिङ नेतृत्वको सिक्किम डेमोक्रेटिक फ्रन्टले सिक्किमको सुरक्षाका खातिर राखिएको धारा ३७१ एफ यथावत् राख्न केन्द्र सरकारलाई आग्रह गरेको छ । पार्टीका राज्यसभा सांसद हिस्से लाचुङपाले राज्यसभा बैठकमा भने, ‘सिक्किमको सुरक्षाका लागि यो धारा महत्त्वपूर्ण छ, कुनै हालतमा खारेज नगरियोस् ।’ सत्तारूढ सिक्किम क्रान्तिकारी मोर्चाले भने यस विषयमा आधिकारिक धारणा सार्वजनिक गरेको छैन ।

‘धारा चलाउने साहस छैन’
भारतीय कंग्रेसका नेता भरत बस्नेतले धारा ३७१ एफ सिक्किम राज्यलाई सम्मान गर्ने विशेष प्रावधान रहेको उल्लेख गरे । उनले जम्मु–कश्मीरको विशेषाधिक खारेज गर्ने सरकारको नीतिको आलोचना गरे । तर, यो घटनाले सिक्किमलाई भने कुनै असर नपार्ने बस्नेतले दाबी गरे । ‘यसले हामीलाई छुँदैन, त्रस्त बन्नुपर्ने जरुरी छैन ।’

उनका अनुसार केन्द्र सरकारले सिक्किमको यो धारालाई चलाउन सक्ने हैसियत राख्दैन । सिक्किमकै राजनीतिक पार्टीहरूको कार्यशैलीप्रति भने आशंका गर्न सकिने प्रशस्त सम्भावना छन् । ‘केन्द्र सरकारले यो धारालाई चलाउने साहस गर्दैन,’ बस्नेतले भने, ‘कमजोर बनाउने काम सिक्किमकै विधानसभाले गरेको छ ।’ विधानसभाले सिक्किमका धेरै पुराना कानुन र अधिकारहरू प्रतिस्थापन गरेको बस्नेतको आरोप छ ।

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७६ ०८:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्