कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सुकुल भोजमा नेवाः सुन्दरी

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — परालले बुनेको सुकुल, सालको पातको टपरी । बुधबार दिउँसो च्यासलस्थित ज्यापू प्रज्ञा भवनको भुइँतलामा लस्करै बसेका थिए नेवा सुन्दरीहरू ।

ललितपुरको ज्यापू समाज भवनमा नेवारी भोज खाँदै मिस नेवाः २०१९ का सहभागी । तस्बिर : बिजु महर्जन/कान्तिपुर

बढ्दो क्याफे संस्कृति र पार्टी प्यालेसका कारण पुरानो खाद्य परम्परा हराउँदै गइरहेको बेला यी युवतीहरूले नेवार परिकार आफै बनाएर भोज लगाएका हुन् । नयाँ पुस्तामा परम्परागत ज्ञान हस्तान्तरणको ध्येयसहित मिस नेवाः ११३९ का सहभागीहरू ‘लप्टे भोय’ (टपरी भोज) मा जुटेका हुन् ।


नेवार संस्कृतिकर्मी हेमा मानन्धरका अनुसार सुकुलमा बसेर लस्करै भोज खाने परम्परालाई ‘लप्टे भोय’ या ‘सुकु भोय’ भनिन्छ । आधुनिक जीवनशैली र तीव्र सहरीकरणका कारण यो चलन विस्तारै हराउँदै गइरहेको छ ।


बिहे, व्रतबन्ध या मृत्यु संस्कार परम्पराको बेला गुठियारमाझ भव्य भोजको परम्परा रहे पनि नयाँ पुस्ता पुरानो खाना संस्कृतिबाट बिस्तारै टाढिँदै छ । डेढ दशकदेखि आफ्नो समुदायको यस्तै मौलिक संस्कृति, रीतिरिवाज, भाषा र भेषभूषाप्रति सचेतना जगाउन उनैको पहलमा सुरु भएको मिस नेवाः अहिले चौधौं संस्करणमा चलिरहेको छ ।


अघिल्लो साता लाख बत्ती बाल्ने नेवारी परम्परा पछ्याउँदै मिस नेवाःका सहभागीहरू ललितपुरस्थित महालक्ष्मीस्थान पुगेका थिए । त्यहाँ उनीहरूले हिन्दु र बौद्ध दुवै परम्पराअनुसार लाखबत्ती बाले, पुरेत राखेर होम गरे ।


बिहीबार ज्यापू गुठी भेला भएका उनीहरूले नेवारी खाद्य परम्पराको ज्ञान मात्रै लिएनन्, उनीहरू आफैंले पकाए, खुवाए अनि खाए । भोज बनाउने कार्यमा सबै प्रतिस्पर्धीलाई निर्धारित समयमा नै खाना तयार गर्न समयसीमा तोकिएको थियो ।


अजुमी शाही बारा बनाउन व्यस्त थिइन् भने यता नितु डंगोल र सुजिना श्रेष्ठ छोइला बनाउनतिर लागेका थिए । अर्कोतिर रोजी गुभाजू ड्याकुला (पकाएको मासु) चलाउँदै थिइन् । अरूले बनाएको खानु र आफैँ पकाउनुमा धेरै फरक रहेको बताउँदै थिइन् मिस नेवाःमा सहभागी युनिशा शाही । ‘अरूले बनाएको खाँदा स्वाद मात्रै थाहा पाइन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘अहिले विधि नै सिकियो ।’


नेवारी भोजमा कुन खाना पहिले र कुन पछि राख्ने भन्ने ज्ञान सबैभन्दा पहिले सिक्नुपर्ने उनले अर्का सहभागी रेफिना श्रेष्ठले सुनाइन् । भोजभन्दा अघि थोरै भगवानको नाममा छुट्याएर राख्न सिकाउँदै थिइन्, रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसका सहप्राध्यापक विमला शाक्य ।


उनका अनुसार खानु अघि टपरीको छेवैमा भगवानको नाममा थोरै खानेकुरा छुट्याएर राख्ने प्रचलन नेवार समुदाय अझै छ । ‘यसमा वैज्ञानिक कारण पनि छ,’ उनले भनिन्, ‘थोरै खाना भुइँमा राखिदिए बाहिरका कीरा त्यहीँ भुल्छन् । र, खानाकै कारण स्वास्थ्यमा संक्रमण आउने जोखिम कम हुन्छ ।’


खाना तयार भएपछि सबै प्रतिस्पर्धीले आमने सामने दुई पंक्ति बनाएर सुकुल बिछ्याए । लस्करै लप्टे (टपरी) राखे । भोजमा सामेलहरू बस्न थाले । सबैभन्दा पहिलो चिउरा, त्यसपछि क्रमशः भटमास, बारा, गेडागुडी, मासुका परिकार ।


खाइसकेपछि अन्त्यतिर आइपुग्यो दही । ‘अन्तिममा दही खानै पर्छ,’ सहप्राध्यापक शाक्यले भनिन्, ‘यसले पाचनप्रक्रियालाई सहज बनाउँछ ।’ अहिले जताततै फास्टफुड कल्चर हुर्केको बताउँदै स्वास्थ्य र पाचन प्रक्रियाको हिसाबले पनि वैज्ञानिक रहेको नेपाली खाद्य परम्परा संकटमा पर्दै गएको पनि चिन्ता थियो ।


मिस नेवाः आयोजक नेप्लिज फेसन होमकी अध्यक्षसमेत रहेकी हेमाले उनको चिन्तामा सही थपिन् । ‘त्यही भएर हामीले मिस नेवाःलाई सौन्दर्यप्रधानभन्दा पनि संस्कृतिप्रधान बनाएका छौं,’ उनले भनिन् ।


यही जेठ ३१ गते अन्तिम प्रतिस्पर्धा हुने मिस नेवाःको चौधौं संस्करणमा काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, भक्तपुर, ललितपुर, काठमाडौं जिल्लाका १७ प्रतिस्पर्धी छन् । भोजमा सहभागी काभ्रे बनेपाका अशोक श्रेष्ठले मौलिक खानेकुरालाई बजारमा आधुनिक ढंगले प्रवर्द्धन गर्न यस्ता अभियानले सघाउने बताए । प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७६ ०९:५०

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

निकलाई माइलीको व्यंग्य

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — गायिका माइली साइरसले यति बेला आफ्ना पूर्वप्रेमी निक जोनासप्रति लक्षित गर्दै विवाहअघिको कुमारत्वका बारेमा प्रश्न गर्दै व्यंग्य कसेकी छन् ।

विवाहअघि जोनास दाजुभाइले लगाएको ‘पवित्रताको औंठी’ लाई लिएर एक रेडियो अन्तर्वार्तामा प्रश्न गरेकी छन्, ‘के तिमीहरूले लगाइराखेको पवित्रताको औंठीलाई अन्ततः खोलेको क्षण रमाइलो लागेको थियो ?’ जोनास दाजुभाइका बुबा क्रिस्चियन पादरी हुन् भने उनीहरू चर्चमा हुर्केबढेका थिए ।

त्यहाँको धार्मिक मान्यताअनुसार युवकले आफ्नो कुमारत्व भंग नभएको संकेतस्वरूप औंलामा उक्त औंठी लगाउने गरिन्छ । यति बेला दुवै दाजुभाइले विवाह गरी औंठी खोलिसकेका छन् भने माइलीले विवाहअघिको जोनास दाजुभाइको कुमारत्वमाथि प्रश्न उठाएकी थिइन् । निकले १४ वर्षको उमेरमा माइलीलाई डेट गरेका थिए ।

दुईबीचको सम्बन्ध वर्ष दिनमा तोडिएपछि निक अर्की गायिका सेलेना गोमेजको प्रेममा परेका थिए । त्यसपछि ओलिभिया कुल्पो हुँदै भारतीय अभिनेत्री प्रियंका चोपडासँग जोडिन पुगे । निकले प्रियंकासँग छ महिनाअघि मात्रै विवाह गरेका हुन् ।

उता निकका दाजु जोयले भने माइलीको प्रश्नमा हाँस्दै विवाहअघि कुमार नै रहेको जिकिर गरेका छन् । जोयले पनि एक महिनाअघि मात्रै ‘गेम्स अफ थ्रोन’ फेम सोफी टर्नरसँगको तीन वर्ष लामो प्रेमसम्बन्धलाई विवाहमा परिणत गरेका थिए । र, अर्का दाजु केभिनले पनि सन् २००९ मा नै डेनिअलसँग विवाह गरेका थिए ।

जोयले भने आफुहरूले लगाउने औंठीको महत्त्वबारेमा व्याख्या गर्दै आफूहरूको बचाउमा भनेका छन्, ‘यो औंठी भनेको आफ्नो लागि उचित समयमा उचित व्यक्तिको पर्खाई हो । हामी चर्चमा हुर्कियौं । बुबा पादरी थिए । यस्तो परिवेशमा हुर्कने सबैका लागि उक्त औंठी लगाउनु प्राकृतिक हो । कसैलाई पाउनका लागि लगाइन्छ ।’

तर गायिका माइलीले पनि कटाक्ष गर्दै जवाफमा थपेकी छन्, ‘भर्जिन नै बस्छु भनेर वाचा खानु टिनएज अवस्थामा निकै कठिन हो । जब तपार्इं १५ वा १६ वर्षको उमेरमा हिंडै हुनुहुन्छ र कसैसँग डेटिङमा हुनुहुन्छ भने त्यो बेला मैले कस्तो वाचा खाएको छु र के गर्न गइरहेको छु भनेर केही समय सोचेर बस्ने अवस्था पनि हुँदैनथ्यो ।’

प्रकाशित : जेष्ठ १७, २०७६ ०९:४८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×