सुशीला तामा‌ङ

सडकमै रञ्जना

पाटनढोकाको गेटको आडैमा सेतो कागजमा रञ्जना लिपिका साधारण शब्दहरू कोर्न कोसिस गर्दै थिए ६१ वर्षीय रुपेश श्रेष्ठ । आफ्नो पुर्खाले बचाएको मौलिक लिपिबारे सुने पनि त्यसबारे अध्ययन गर्न उनले यसअघि कुनै चासो देखाएनन् । नेपालको ऐतिहासिक र नेवार समुदायसँग प्रत्यक्ष जोडिएको लिपि नजानेकोमा अहिले उनलाई पछुतो महसुस भयो र सिक्ने अठोट लिए ।

चित्रकलामा नयाँपन कहिले ?

पछिल्लो समय चित्रकला विधा फस्टाएझैं देखिन्छ । बढ्दै गइरहेको ललितकला कलेजहरूले नयाँ पुस्ता जन्माइरहेका पनि छन् । समीक्षकहरू भने कलाकर्मीको संख्या मात्रै बढिरहेको दाबी गर्छन् । उनीहरूका अनुसार नेपाली ललितकलामा गुणात्मकता र नयाँ अवधारणागत काम खासै भइरहेको छैन । राजधानीका विभिन्न आर्ट ग्यालरीहरूमा नियमितजस्तै भइरहने चित्रकला प्रदर्शनीहरू अवलोकन गर्ने हो भने पनि यस्तै भान हुन्छ । 

‘झिम्के मामा’ को समीक्षा : जातिप्रथामाथि झटारो

भर्खरै गयो पृथ्वीजयन्ती । आधुनिक नेपाल एकीकरणमा पृथ्वीनारायण शाहको योगदानमाथिको भव्य बहस सेलाउन पाएकै छैन । यही राज्य एकीकरणमा चन्दा उठाउने बहुमूल्य सल्लाह दिएका बिसे नगर्चीहरू पनि इतिहासमा गुमनामजस्तै छन् । लामो समयदेखि जरो गाडेको जातप्रथाका कारण उनी जस्ता समुदायले शिर उठाउन पाएको छैन ।

परिवर्तनशील ऋतु र मन

मुलुकमा बेरोजगारीको समस्या विकराल बन्दै गइरहेको छ । राजनीतिक बेथितिको चुली उस्तै छ । शक्तिका आडमा आपराधिक क्रियाकलापमा संलग्नहरू झनै फस्टाउँदो अवस्थामा छन् । यस्तो स्थितिमा पनि पुलिस प्रशासन, न्यायालय मौन देखिन्छन् । अभिभावकलाई आफ्नो सन्तानलाई दिने समय छैन ।

चेकोभको ‘म्यारिज प्रपोजल’

मानव जाति कृत्रिम होस् या प्राकृतिक, नकाबभित्रको दुनियाँमा रुमलिरहेका छन् । ऊ आफ्ना जीवनका सम्पूर्ण त्रुटि, कमी–कमजोरी, भुल एउटा कपडाको सहायताले मुख छोपेजस्तै ढाक्न चाहन्छ । उसले आफ्नो दुनियाँ मात्र राम्रो देख्छ र अरूका लागि ऊ राम्रो पात्रका रूपमा खडा हुन्छ ।

सुशीला तामा‌ङका लेखहरु :

‘हामी नियन्त्रित छौं’

हामी समाजमा मानवका रूपमा छौं । हाम्रो आफ्नै परिवार छ, संस्कार, रीतिरिवाज, कुल, खान्दान, जात, स्तर यी विविध पक्ष हामीसँगै प्रत्यक्ष जोडिएका छन् । मानिस स्वतन्त्र भएको जति नै बहाना गरे पनि यी सबैबाट हामी कतै टाढा जान सक्दैनौं । मानवीय पक्षलाई पन्छाए पनि प्रकृति हामीसँगै जताततै छ । हामी त्यसैमा निहित छौं । 

पाँच दशकअघिको पाटन

पुरानो शैलीको झिँगटीले छाएको छानो, काठको सामान्य डिजाइनका झ्यालढोका, सेतो कमेरो र रातो रङको माटोले पोतेको घरका आँगनमा सुकाइएका खुर्सानी । झ्यालको माथितिर पेरुङ्गो र लसुनका पोटी । थैब ललितपुरको यो दृश्य अहिलेको हैन, झन्डै पाँच दशक पुरानो यो दृश्य फोटोग्राफर डभ ओ कनरले गोदावरी जाने क्रममा आफ्नो क्यामरामा कैद गरेका थिए ।

हिमाल हाँसेको...

विश्वका पर्यटकलाई नेपालको प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा चिनाउन अंग्रेजी नयाँ वर्ष २०२० देखि ‘नेपाल भ्रमण वर्ष २०२०’ सुरु भएको छ । राजधानीमा बुधबार ‘नेपाल भ्रमण वर्षको सुरुवात भईरहँदा बबरमलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिलमा भने हिमालहरू हाँसिरहेका देखिन्थे । सेता र पहेँला हिमालहरूले नेपाली सौन्दर्य दर्साइरहेको भान हुन्थ्यो ।

आशा भोसलेले 'मोहनी लाग्ला है...' गीत सुनाएपछि...

चर्चित भारतीय गायिका आशा भोसलेलाई सुन्न संगीत पारखीहरू तीन दिनदेखि प्रतीक्षारत थिए । शनिबार राजधानीस्थित होटल सोल्टीमा नेपाली युवा गायक–गायिकाहरूले झन्डै डेढ दर्जन गीत सुनाइसक्दा पनि सबैजना भोसलेकै पर्खाइमा थिए ।

प्रिन्ट मेकिङमा व्यस्त

कालो रंगको जिन्क प्लेटमा परम्परागत रुपमा घरमै तयार गरिने रक्सी बनाउने भाँडाको स्केच निखार्दै थिइन् सोनी राई । कालो जापानी मसीले कालै पृष्ठभूमि बनाएको उनको प्लेटमा सियोले खोपेर बनाइएको स्केच देखिन्छ । प्रविधिको विकाससँगै हराउँदै गएको नेपाली परम्परागत मौलिक भाँडाहरूको महत्व झल्काउन सोनीले प्रिन्ट मेकिङको साहरा लिएकी हुन् । यो कलाको एउटा माध्यम हो ।