चिया बगानमा श्रममन्त्री

विप्लव भट्टराई, अर्जुन राजवंशी

इलाम — श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षामन्त्री गोकर्ण विष्टसहितको टोली पूर्वका चिया बगान पुगेको छ । श्रमिक आन्दोलनका कारण अस्तव्यस्त अवस्थामा पुगेको चिया बगानका समस्या स्थायी रूपमा समाधान गर्न टोली आएको हो । 

बिहीबार साँझ इलामको कन्याम आएको टोलीमा श्रम मन्त्रालयका सचिव महेशप्रसाद दाहाल, नेपाल चिया विकास निगमका अध्यक्ष सुवास संघाई, प्रदेश सभाका सभासदलगायत छन् । उनीहरूले विभिन्न उद्योगी, जनप्रतिनिधि, श्रमिक संघ/संगठनका अगुवासँग छलफल गरे ।

'श्रमिकले उचित ज्याला मागेका छन् र यसमा कुनै सर्त हुँदैन,' मन्त्री विष्टले भने, 'उद्योगी व्यवसायीका समस्याका लागि छुट्टै छलफल र बहसबाट निकास निकालिनुपर्छ ।' टोलीले बगानमै पुगेर कन्यामका आन्दोलनरत श्रमिकहरूसँग छलफल गरेको थियो । चैत १७ देखि श्रमिकले आन्दोलन गरेका थिए । केही दिनअघि नै झापाका अधिकांश बगानहरू खुले पनि निगमअन्तर्गत इलामका कन्याम र इलाम बगान खुल्न सकेका छैनन् ।

श्रमिक अगुवा विष्णुप्रसाद भट्टराई र नर्वदा निरौलाले श्रमिकहरू घट्दै गए पनि थोरैले बगानको सम्पूर्ण काम पूरा गर्ने गरेकाले व्यवस्थापनले नोक्सानीको बहानामा श्रमिकलाई बेवास्ता गर्न नमिल्ने बताए । '२०५७ मा चिया बगान त्रिवेणी संघाई ग्रुपले जिम्मा लिँदा ४ सय ७३ श्रमिकले वाषिर्क ४ लाख किलो चिया टिपाइ हुन्थ्यो,' भट्टराईले भने, 'अहिले स्थायी र अस्थायी गरी डेढ सयजनाले वाषिर्क छ लाख किलो चिया टिपिरहेका छौं ।'

टोलीसमक्ष उद्योगीहरूले चियाको बजार प्रवर्द्धनमा राज्यले ठोस पहल गर्नुपर्ने माग गरेका छन् । सूर्योदय टी प्रोडयुसर्स एसोसिएसनका तर्फबाट मागपत्र पेस गरिएको छ । भारत निर्भर बजारमा तयारी चियाले उचित मूल्य नपाएको भन्दै गुणस्तर सुधार गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउन विशेष व्यवस्था गर्न माग गरेका छन् ।

यस्तै विद्युत्मा ५० प्रतिशत छुट, बैंक ब्याजमा अनुदान, भारत निकासीमा १५ प्रतिशत अनुदान दिनुपर्ने, अवैध रूपमा निकासी भइरहेको हरियो पत्ती रोकिनुपर्नेलगायत २५ बुँदे मागपत्र बुझाएका छन् । एसोसिएसनका अध्यक्ष पुनम राईलगायतले उद्योगीका समस्या पनि जटिल बन्दै गएकाले चियाको भविष्य उज्ज्वल बनाउन सरकारले ठोस नीति ल्याउनुपर्नेमा जोड दिए ।

साना किसान प्रतिनिधि रविन राईले कृषकले उत्पादन गरेको तयारी चिया भारत निकासी गर्न पाइनरहेको अवस्थामा लाइसेन्सको व्यवस्था गरेर निकासी सहज बनाउनुपर्ने बताए । उनले चियाको अक्सन स्थापना नभएसम्म यस्ता समस्याको सामना पटकपटक गर्नुपर्ने अवस्था रहेको बताए ।

सूर्योदय नगरपालिकाले चिया कार्यविधि व्यवस्थित गर्ने कार्य सुरु गरेको जनायो । 'यो कार्यविधिले नगरपालिकाभित्रका उद्योगी व्यवसायीलाई व्यवस्थित गर्दै गुणस्तरीय चिया उत्पादनमा सहयोग पुर्‍याउने योजना हो,' उपमेयर दुर्गादेवी भट्टराईले भनिन्, 'अघिल्लो वर्षदेखि नै सुरु भएको यो कामका कारण कृषकले उपयुक्त मूल्य पाउने क्रम बढेको छ ।'यही क्रममा इलाम चिया बगान र कारखाना पुगेर टोलीले श्रमिकसँग भेट गरेको थियो ।

सो क्रममा श्रमिकहरूले आफूहरूलाई बगानको माया भएको भन्दै यसलाई अझै हराभरा बनाउन पहल गर्न आग्रह गरे । श्रमिककै अगाडि आन्दोलन टुंगिएको घोषणा गर्दा भेला भएका श्रमिक हषिर्त देखिएका थिए । 'स्थलगत रूपमा आएर चियामा सरोकार राख्ने सबैसँगको रायसुझाव लिने र स्थायी समस्या समाधानका लागि नीति बनाउने मुख्य प्रयास हो,' श्रम मन्त्रालयका सचिव महेशप्रसाद दाहालले भने, 'बल्झिरहने श्रमिकको पारिश्रमिक समस्या टुंगिएकाले बाँकी विषय पनि क्रमशः समाधान खोज्नेपहल हुन्छ ।'

खुले बगान
श्रमिक आन्दोलनले डेढ महिना ठप्प इलाम र कन्यामका चिया बगान पनि खुल्ने भएका छन् । सरकारले तोेकेबमोजिम सेवा सुविधा व्यवस्थापन पक्षले दिने जनाएपछि यी दुई बगान पनि सञ्चालनमा आउने भएका हुन् ।

शुक्रबार इलाम र कन्याम बगानका आन्दोलनरत श्रमिकहरूसँग श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षामन्त्री विष्ट र नेपाल चिया विकास निगमका अध्यक्ष सुवास संघाईले संयुक्त रूपमा चिया बगान खुलेको घोषणा गरेका हुन् । यसअघि झापालगायत क्षेत्रका बगान र कारखाना खुलेर सञ्चालनमा आए पनि यी दुई बगान बन्द थिए ।

श्रम मन्त्रालयका सचिव दाहाल, प्रदेशसभाका सभासदससहित स्थानीय जनप्रतिनिधिसमेत सम्मिलित भेलामा बगान खुल्ने घोषण गरिएपछि श्रमिक उत्साहित भएका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ ०८:२७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

महँगाइले मर्का

'भारतमा चुनाव र मुस्लिम समुदायको रोजा चलेकाले उतै खपत हुने तरकारीमध्ये बचाएर नेपाल भित्र्याउँदा मूल्य वृद्धि’
कान्तिपुर संवाददाता

रूपन्देही — बुटवलको दीपनगरस्थित तरकारी बजारमा किनमेल गर्न आएकी सुक्खानगरकी पवित्रा शर्मा बिहीबार अलमलमा देखिइन् । व्यापारीले अधिकांश तरकारीको भाउ बढेको बताएपछि उनले जिब्रो टोकिन् । 'जुन तरकारीको भाउ सोधे पनि उत्तिकै महँगो छ,' उनले भनिन्, 'कुन किन्ने कुन ? यो महँगाइले मर्का पर्‍यो ।'

रूपन्देहीको बुटवल दीपनगरस्थित तरकारी बजार । तस्बिर : सञ्जु/कान्तिपुर

कालिकानगरकी इन्दिरा रानाले तरकारी खरिद गरेर खानै नसकिने गुनासो गरिन् । गत साता ८० रुपैयाँ प्रतिकिलो परेको टमाटर यो साता उनले एक सय रुपैयाँमा खरिद गरिन् । ४० रुपैयाँ किलोको काँक्रालाई ६० रुपैयाँ पर्‍यो । त्यस्तै काउली किलोको ६० रुपैयाँ रहेकामा ८० रुपैयाँमा बिहीबार खरिद गरेको उनले बताइन् ।

शर्मा र राना प्रतिनिधि पात्र हुन् । तरकारीको मूल्य ह्वात्तै बढेपछि उपभोक्ता मारमा परेका छन् । 'गत साता ४० रुपैयाँ प्रतिकिलोमा टमाटर बिक्री भएकामा यो साता ६५ देखि ७० रुपैयाँसम्ममा बेचियो,' आरके फ्रुट्स एन्ड भेजिटेबल सप्लायर्सका सञ्चालक रवि बर्नवालले भने, 'भारतीय उत्पादन आयात गर्दा महँगै आउँछ ।'

उनले भदौ-असोजमा सल्यानको, मंसिर-पुसमा चितवनको टमाटर बजारमा आउने भए पनि हाल ८० प्रतिशत तरकारी भारतबाट आयात भइरहेको बताए । भारतमा चुनाव र मुस्लिम समुदायको रोजा चलिरहेकाले उतै खपत हुने तरकारीमध्ये बचाएर नेपाल भित्र्याउँदा मूल्य बढेको उनले जनाए ।

टमाटरबाहेक थोक बजारमा भेंडे खुर्सानीमा अघिल्लो साताभन्दा १० रुपैयाँ, हरियो मटरमा २०, गाजरमा २०, हरियो धनियाँमा ५० देखि ७० रुपैयाँ, खुर्सानीमा १५ देखि २५, फर्सीमा ७ देखि १०, सिमीमा ५ रुपैयाँ बढेको छ । यसैगरी अन्य तरकारीमा पनि ५ देखि १० रुपैयाँसम्म बढेको बुटवल कृषि उपज थोक बजारबाट प्राप्त तथ्यांकमा उल्लेख छ ।

भारतबाट आयातित तरकारी भएकाले नेपाली उत्पादनको तुलनामा मूल्य अलि महँगो भएको व्यापारीको भनाइ छ । 'थोकमा बिक्री गर्दा ३ रुपैयाँसम्म मात्र नाफा बच्छ,' बर्नवालले भने, 'तरकारीको व्यापारमा खुद्रा व्यापारीलाई नै फाइदा छ ।' बुटवल थोक बजारमा स्थानीयबाहेक कपिलवस्तुको गोरुसिंगे, चन्द्रौटा, कृष्णनगर, परासीको त्रिवेणी, पहाडी जिल्ला गुल्मी, अर्घाखाँचीबाट समेत व्यापारी तरकारी खरिदका लागि आउने गर्छन् ।

खुद्रा व्यापारी सविता कोइरालाले ६५ रुपैयाँमा ल्याएको टमाटर ९० देखि १ सय रुपैयाँमा बेच्दा र अन्य तरकारीमा ५ देखि १० रुपैयाँ वृद्धि गर्दा नाफा भएजस्तो देखिने मात्र बताइन् । 'एक क्यारेटमा ३ किलोजति कुहिएको हुन्छ,' उनले भनिन्, 'ढुवानी र कुहिएको फाल्दा नाफा के नै हुन्छ र ?' दिनभरिको घाम र चिच्याइको बाध्यता ग्राहकले नबुझ्ने उनले सुनाइन् ।

गत वर्षको यही समयको तथ्यांकले अहिले तरकारीको दररेटमा वृद्धि भएको नदेखाउने बुटवल कृषि उपज थोक बजारका अध्यक्ष कलाधर पन्थीले बताए । 'गर्मी बढेसँगै तरकारीमा आवश्यक पानी कम हुने र उत्पादन कम हुने गर्छ,' उनले भने, 'खानयोग्य हुन लागेका तरकारीसमेत पानीको अभावमा बिगि्रने भएकाले मूल्य वृद्धि भएजस्तो देखिएको हो ।'

भारतीय बजारमा मूल्य वृद्धि भएर आउँदासमेत बजारको माग नघटेको तर ग्राहकलाई खुद्रामा खरिद गर्दा समस्या परेको उनले बताए । मौसम यस्तै रहिरहे यो अवस्था अझै १५ दिनसम्म रहने उनको भनाइ छ । 'कृषकबाट उपभोक्तासम्म तरकारी या अन्य उत्पादन पुग्दा ५ लेयर पार गर्नुपर्छ,' पन्थीले भने, 'यस आधारमा कृषक पनि मारमा देखिन्छन् ।'

राज्यले नै कृषकको उत्पादनको प्रारम्भिक मूल्य नतोक्दासम्म यो समस्या रहिरहने उनले बताए । उत्पादनलाई बजारसम्म ल्याउँदा बिचौलियाले फाइदा लिने गुनासो आइरहने बताउँदै उनले समस्या घटाउन बुटवल कृषि उपजजस्तै अन्य स्थानमा समेत व्यवस्थित संकलन केन्द्र र थोक बजार सञ्चालन गरी साना बजारबाट ठूला बजारमा जाने लिंक तयार गरी बिचौलियाको मार्जिन घटाउन सकिने सुझाव दिए ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×