कोरोना महामारी र भारत- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कोरोना महामारी र भारत

स्याबास ज्योति ! धन्य छौ सोनु !!
हरि अधिकारी

काठमाडौँ — कोरोना भाइरसको महामारीले विश्वका अरू भूभागमा बस्ने जनताहरूलाई के कस्तो पाठ पढाएको छ त्यसको खुलासा बिस्तारै हुँदै जाला । हामी दक्षिण एसियाबासी त्यसमा पनि भारतीय नागरिकहरूलाई भने यो वैश्विक व्याधिले धेरै कुरा सिकाएको छ ।

पृथ्वीको पूर्वी गोलार्द्धको यस भेगका, सत्ताको चमकदमकले उजालिएका धेरै अनुहारहरूबाट भद्रता र सुसंस्कारको मखुण्डो उत्रिएको छ । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र दामोदरदास मोदीलगायत उपमहाद्विपका धेरै नेताले पद र पैसाका जोरमा निर्माण गरेको आफ्नो महानताको काल्पनिक किल्ला तासको महलझैँ गर्ल्याम्गुर्लुम् ढलेको अनुभव गरेको हुनु पर्दछ यतिबेला ।

जनादेशबाट व्यापक शक्ति सञ्चय गर्न सफल भएका भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले गत ६ वर्षको अवधिमा करोडौं रूपैयाँ खर्च गरेर एक आदर्श जननेता र कल्पनाशील शासकको जुन छवि निर्माण गरेका थिए, कोरोना व्याधिको बबण्डरले त्यसलाई नितान्त नक्कली साबित गरिदिएको छ । उनको त्यो सुग्घर छवि पूरै ध्वस्त भएको छ । यस प्रसङ्गमा सन् २०१४ बाट शुरू भएको उनको शासनमा देशमा आइपर्ने जटिल समस्याको वास्तविक चित्रण सहितको जानकारी उनीसम्म पुर्‍याउने र सही निर्णय लिने प्रक्रियालाई सघाउने खालको संयन्त्र बनाउन सकिएको रहेनछ भन्ने तीतो सत्य पनि उजागर भएको छ ।

कोरोना महाव्याधिसँग लड्ने सन्दर्भमा मोदीले नेतृत्व गरेको केन्द्रीय सरकार मात्र होइन सत्ताशीन दल भारतीय जनता पार्टीको शासन भएका गुजरात, कर्नाटक, उत्तर प्रदेश, उत्तराखण्ड, हरियाणा र बिहारका राज्य सरकारहरू पनि कमजोर साबित भएका छन् । केन्द्र र राज्य सरकारका बीच केन्द्रले राज्यलाई दिने अनुदान रकमलाई लिएर खिचलो चलेको त छँदैछ पछिल्लोपटक एक राज्यबाट अर्कोमा जान चाहने प्रवासी मजदुरहरूको परिवहन व्यवस्थापनलाई लिएर पनि यिनका बीच जिम्मेवारीबाट पन्छिने होडबाजी चलेको छ । केन्द्र र राज्य सरकारहरूको खिचातानी चल्दै गर्दा फैलिएको अव्यवस्थाले अहिलेसम्म दूरदेहातका आफ्ना घर जान चाहने ४० दिनको लकडाउनले हरितन्नम् भएका लाखौं मध्ये ३ सय जना भन्दा बढी मजदुरहरूको मृत्यु भइसकेको छ । केही दर्जन हतभागहरूले रेलको बोगीले किच्चिएर ज्यान गुमाएका छन् भने केही दर्जन ट्रक दुर्घटनाको चपेटामा परेका छन् ।

भाजपाको सरकार भएका कर्नाटक, गुजरात र हरियाणाबाट आ-आफ्ना घर फर्किन चाहने प्रवासी मजदुरहरूका लागि ती राज्य सरकारहरूले परिवहनको कुनै सहायता स्किम नल्याएको मात्र होइन, पैदल नै भएपनि घरतिरको बाटो लाग्न कम्मर कसेर सडकमा निस्केका ती गरीबहरूका लागि खानेकुराको त कुरै छोडौँ पानीसम्मको ब्यवस्था नगरेर हदैसम्मको अमानवीय ब्यवहार गरेका छन् । गुजरात, कर्नाटक र हरियाणाजस्ता औद्योगिक राज्यहरूको प्रगतिको मेरूदण्डका रूपमा रहेका मजदुरहरूको दुखको समयमा ती राज्य सरकारहरूले प्रदर्शन गरेको यस प्रकारको करुणाहीनता निन्दनीय छ । यसले भारतीय जनता पार्टीमाथि अम्बानी र अडानीजस्ता मुठ्ठीभर महाधनाढ्यहरूको हितमा काम गर्ने दलालहरूको समूह भनी जुन आरोप लगाइने गरेको छ त्यो आरोपलाई केही हदसम्म सत्यापन गरेको छ ।

यस सन्दर्भमा प्रधानमन्त्री मोदीका विश्वासप्राप्त कार्यकर्ता एवं भारतको सबैभन्दा ठूलो राज्य उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री योगी आदित्यनाथले प्रवासी मजदुरहरूको दुखकष्टप्रति प्रदर्शन गरेको निर्मम कोटीको निरपेक्षताले त सबैलाई स्तब्ध बनाएको छ । यसले उनको अन्तर्यमा जमेर बसेको भारतका करोडौं दीनहीन जनताको गरीबी र त्यसले पैदा गरेको विवशताप्रतिको क्रूर संवेदनहीनतालाई पनि छताछुल्ल पारेको छ । योगीले आफ्नो राज्यमा कोरोना महामारीविरुद्धको अभियानलाई यति बेवास्ताका साथ चलाएका छन् राज्यका स्वास्थ्यकर्मीहरूले भोग्नु परिरहेको पीपीईको कमी भारतका अन्य कुनै राज्यमा भन्दा निक्कै नै बढी छ । भेन्टिलेटरको उपलब्धताका हिसाबले पनि उत्तर प्रदेश अरू राज्यका तुलनामा धेरै पछाडि देखिन्छ ।

सबैभन्दा पछिल्लो एउटा घटनाले त योगीको अमानवीय सोचलाई यसरी उदाङ्गो पारेको छ यसका कारण उनको सर्वत्र थु: थु: भएको छ । घटना यस्तो छ: प्रतिपक्षी दल भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसकी महामन्त्री प्रियंका गान्धीले एउटा चिठी लेखेर योगीजीसँग पैदलै आआफ्ना घर जान हिँडेका प्रवासी मजदूरहरूलाई उनीहरूको गन्तव्यसम्म पुर्‍याउनका लागि आफ्नो पार्टीले उपलब्ध गराउन खोजेका १ हजार बसहरू चलाउने अनुमति मागिन् । योगीको अफिसले पहिलो दिन त्यस कुराको स्वीकृति दियो तर तेस्रो दिन अनेक अडंगा लगाउँदै कांग्रेसले उपलब्ध गराएका बसहरू चल्न नदिने प्रपञ्च खडा गर्‍यो । राज्य प्रशासनले भन्यो- 'कांग्रेसले १ हजार बस चलाउछु भनेर ८७९ वटा मात्रै रीत पुगेका बस ल्याएर बोर्डरमा खडा गरेकोले अनुमति दिन सकिँदैन ।'

लालाबालालाई लिएर दूररदेहातका घरसम्म पुग्न भनी नाङ्गा खुट्टा हिँडिरहेका, भोका र थकित प्रवासी मजदूरहरूलाई उनीहरूको गन्तव्यसम्म पुर्‍याउनका लागि आफूले पनि कुनै व्यवस्था नगर्ने र प्रतिपक्षले अगाडि बढाएको सहयोगको हातलाई पनि झड्कारेर पन्छाउने मुख्यमन्त्री योगीको यो निर्दयी व्यवहार सर्वत्र निन्दित बन्न पुगेको छ । सन् २०१७ मा भएको राज्य विधान सभाको चुनावबाट बलियो बहुमतका साथ उत्तर प्रदेशको सत्ता सम्हाल्न पुगेका गोरखपुर मठका महन्त आदित्यनाथको कार्यकाल अत्यन्त विवादित छ । यस अवधिलाई इतिहासले कुनै सकारात्मक उपलब्धिका लागि नभएर अल्पसंख्यक मुसलमानहरूमाथि भएको लगातारको प्रताडना, फरक विचार राख्ने बौद्धिक समूहमाथि गरिएका असंख्य पुलिस कार्बाही, मुद्दा-मामिला र राज्यका स्रोत र साधनको हिन्दुवादी एजेण्डाका हकमा गरिएको चरम् दुरुपयोगका लागि सम्झिने छ ।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले कोभिड-१९ महामारीले भारतको जस्केलामा टेकेदेखि नै गल्ती गर्दै आएको देखिन्छ । सारा स्थितिको सही आकलन गरेर ठीकठीक प्राथमिकता निर्धारण गरी कोरोना व्याधिको सामना गर्ने अल्प र दीर्घकालीन रणनीतिक कार्ययोजना बनाउन सकेको भए आज भारतमा न त कोरोना महामारीको यस्तो विस्तार हुन्थ्यो न त आन्तरिक प्रवासीहरूको स्थानान्तरणको प्रक्रियाले नै यस्तो त्राशद रूप लिने थियो । कोरोना महामारी भारत प्रवेशका सुरुवाती दिनहरूमा सरकारको ध्यान कि त मध्य प्रदेशमा चलिरहेको कांग्रेसको सरकार गिराउनमा केन्द्रित थियो कि भने अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको स्वागत सत्कारमा ।

स्थितिले खतरनाक मोड लिएपछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सोसल डिस्ट्यान्सिङ र लकडाउनको घोषणा गरे जुन वास्तवमा आवश्यक नै भइसकेको थियो । तर जम्माजम्मी ४ घण्टाको समय दिएर लकडाउनको घोषणा गरेकोले मानिसहरूले न त चाहिने जति रसदपानीको व्यवस्था गर्न सके नत भोलिको लागि कुनै जोहो नै हुन सक्यो । लकडाउनलाई ४ पटकसम्म लम्ब्याउँनु पर्ने स्थिति आएपछि त त्यो नै करोडौं जनताको घाँटीमा लागेको सुर्केनी बन्न पुग्यो । घरमै थन्किएका करोडौँ बेरोजगार भएका दैनिक ज्यालामा जीवन मानिसहरूलाई बँचाउने कुनै स्किम सरकारसँग थिएन । न त सरकारले कुनै राम्रो अंकको राहत प्याकेजको नै घोषणा गर्न सक्यो । प्रधानमन्त्री मोदीले यस्तै विपदाको अवस्थाका लागि भनेर खडा गरिएको एउटा कोष हुँदाहुँदै प्रम केयर फण्डको नाममा अर्को ढुकुटी पनि बनाउने घोषणा गरे । त्यसमा केही अर्ब रूपैयाँ जम्मा भएको समाचार पनि सुनिएको छ । तर भोकभोकै मर्न लागेका जनताको केयरका लागि त्यसबाट एक चवन्नी पनि खर्च भएको थाहा हुन सकेको छैन ।

तीस दिनको लकडाउनपछि पनि काम धन्दा सुचारु हुने कुनै सम्भावना नभएपछि उत्तर र उत्तरपूर्वी भारतका गाउँ देहातबाट मुम्बई, दिल्ली, हैदरावाद, बेङ्गलुरु, अहमदावाद, जस्ता ठूला सहरहरूमा रोजगारीका लागि पुगेका लाखौँलाख मजदूरहरू गाउँ फर्कने ध्याउन्नामा लागे । अनि सुरू भयो भारतीय उपमहाद्विपमा यस युगको सबैभन्दा ठूलो मानवीय स्थानान्तरण । सन् १९४७ को भारत विभाजनमा भएको स्थानान्तरण हिंस्रक भएकाले त्यसको त्राशदी भयानक थियो तर अहिलेको आन्तरिक स्थानान्तरण अर्को कोणबाट हेर्दा त्यत्तिकै कहालिलाग्दो छ । भारतका कर्ताधर्ताहरूका लागि यो स्थिति लज्जास्पद छ र यसलाई त्यस देशको विकासको मोडेल पूर्णत: असफल भएको कुराको ज्वलन्त दृष्टान्तको रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ ।

कोरोना महामारीले भारतीय समाजको वास्तविक रूपको दर्शन गराइदिएको छ । भारतमा कहीँ कतै वैभव पनि बढेको होला तर त्यहाँ आम मान्छे त पूरै हरिकङ्गाल पो भइसकेको रहेछ । एक महिना काम छुट्ने बित्तिकै करोडौं मानिसहरू भोकभोकै मर्ने अवस्थामा ओर्लनुपर्ने राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई के भन्ने ? न कुनै वचत, न संकटकालीन कोष, न जुरुक्क उठेर कतै जान सकिने साधन, न आफ्नो जीवनमा सन्तोष न त सन्तानलाई सुरक्षित भविष्य दिन सकिने अवस्था । स्वतन्त्रताको ७३औँ वर्षमा हिँडिरहेको देशका करोडौँ सर्वसाधारणको यस्तो सर्वहारा चाला ? महात्मा गान्धीले परिकल्पना गरेको सर्वोदय इतिहासको कुनै कण्टेनरमा फ्याँकिएको छ ?

प्रवासी मजदुरहरूको महान् स्थानान्तरणको क्रममा केही सुखद परिदृश्य पनि देख्न पाइयो जसले भारतीय समाजमा मानवता र आपसी सद्भाव मरिसकेको छैन भन्ने सुखानुभूति गराएको छ । पैदलै घरतिर पाइला बढाइरहेका भोका प्यासा मान्छेहरूलाई सडकछेउ तिरका गाउँले र कस्बाई जनताले खाना, पानी र रात बिताउने ठाउँको प्रबन्ध गरिदिएर उनीहरूको चहर्‍याइरहेको घाउमा मल्हम लगाउने चेष्टा गरेका छन् । यस प्रसङ्गमा सबैभन्दा उल्लेख्य उपकारी काम गरेका छन् हिन्दी र दक्षिण भारतीय चलचित्र जगतका विख्यात कलाकार सोनु सुदले । सोनुले आफ्नै खर्चमा सय्यौं बस भाडामा लिएर मुम्बईबाट बिहार तथा उत्तर प्रदेश जान चाहने मजदूरहरूलाई पुर्‍याउने व्यवस्था गरेका छन् । यो लेख तयार गर्दासम्म सोनुले करीब १५ हजार मजदुरहरूलाई गन्तव्यसम्म पुर्‍याइसकेका छन् । सोनुले यो सेवा अन्तिमसम्म जारी राख्ने जनाएका छन् ।

अर्कोतिर दिल्ली नजिक गाजियावादमा बिजुली रिक्सा चलाएर जीविका चलाइरहेका तर अहिले दुर्घटनामा परी अस्वस्थ रिक्सा-ड्राइभर मोहन पासवानकी १५ वर्षीया छोरी ज्योति पासवानले बिरामी बाबुलाई क्यारियरमा राखी साइकल चलाएर १२ सय किलोमिटर टाढा बिहारको दरभङ्गा जिल्लासम्म पुर्‍याई हिम्मतको र शारीरिक क्षमताको अद्भूत उदाहरण कायम गरेकी छिन् । दुर्घटनामा परी घाइते भएपछि बेरोजगार भएका मोहन पासवान आर्थिक कारणले गाजियावाद छोड्नै पर्ने अवस्थामा पुगेका थिए तर उनीसँग कुनै गाडी पाए पनि आफ्नो गाउँसम्मको भाडा तिर्ने पैसा थिएन । त्यतिबेला ज्योतिले हिम्मत देखाइन् । ५ सयमा सेकेण्ड ह्याण्ड साइकल किनियो । ज्योतिले बडो धैर्य र आँटका साथ त्यो पुरानो साइकल चलाएर बिरामी बाबुलाई गाउँमा उतारी छोडिन् ।

स्याबास ज्योति ! धन्य छौ सोनु !!

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७७ १३:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अखबारका पानाबाट भागेर आएको मान्छे

हाम्रो अपार्टमेन्ट परिसरमा बनेका एकैनासका घरहरू कुनै भीषण युद्धमा परेर अभिभावक गुमाएका टुहुरा केटाकेटीझैँ नि:शब्द, टामाटुमी परेर उभिएका छन् । ती घरहरूको ब्लकलाई छुट्याउने सडकहरूमा पार्क गरेर राखिएका विभिन्न ढप-ढाँचाका मोटर-गाडीहरु खोरेतले थला परेका जनावरहरूजस्तै शान्त छन् ।
हरि अधिकारी

दुई दिन भयो म बाहिर निस्किएको छैन । तर, मेरो मनको आँखामा बाहिरको वातावरणको एकदम नै सफा र प्रस्ट तस्बिर छापिएको छ । म प्रस्टसँग देखिरहेको छु- हाम्रो अपार्टमेन्ट परिसरमा बनेका एकैनासका घरहरू कुनै भीषण युद्धमा परेर अभिभावक गुमाएका टुहुरा केटाकेटीहरूझैँ नि:शब्द, टामाटुमी परेर उभिएका छन् ।

ती घरहरूको ब्लकलाई छुट्याउने सडकहरूमा पार्क गरेर राखिएका विभिन्न ढप-ढाँचाका मोटर-गाडीहरू खोरेतले थला परेका जनावरहरूजस्तै शान्त छन् । कैयौँ दिनदेखि मानिसको पाइला नै नपरेका स्विमिङ पुल, टेनिस कोर्ट, अपार्टमेन्ट क्लब हाउस र बालकहरू खेल्ने मैदानहरूमा उदासीको बाक्लो पत्र जमेको छ । यसबीचमा परिसरभित्र हुर्काइएका रूख-बुटाहरूले नयाँ पालुवा हालेका छन् तर तिनमा आएको गाढा हरियो रङमा वासन्ती चमक भने छैन । पारखी मानिसको स्नेहिल स्पर्श नपाउन्जेल प्रकृतिका सुन्दरतम रचनाहरूले पनि आफ्नो नैसर्गिक कान्ति पाउँदा रहेनछन् ।

म लगभग चार घण्टादेखि आफ्नो कोठामा धुम्धुम्ती बसिरहेको छु । लगभग ४ महिनाअघिदेखि मेरो अधिकांश समय १२ फिट चौडाइ र १४ फिट लम्बाइ भएको यही कोठामा बित्ने गरेको छ । यसरी कोठामा एक्लै बस्दा स्मार्ट फोन र ल्यापटप कम्प्युटर समय-कटनीका मेरा साधन बनेका छन् । धेरैजसो म सामाजिक सञ्जालहरूमा अलमलिन्छु । युट्युबमा सिनेमा पनि हेर्ने गर्छु । युट्युब च्यानलले नि:शुल्क उपलब्ध गराएको सुविधाको उपयोग गर्दै प्रख्यात पाकिस्तानी शायर फैज अहमद फैज र भारतीय गीतकार साहिर लुधियानवीका केही अमर रचनाका रेकर्डहरू सुनेर लकडाउनका कारण खर्च गरेर नसकिने गरी थुप्रिएको समयको डंगुरलाई पन्छाउने प्रयत्न पनि गरिरहेको छु म । त्यस क्रममा ती महान् स्रष्टाका रचनालाई मैले एकपटक मात्र होइन, बारम्बार सुनेँ । तिनका रचनामा निहित अद्भुत जादुले गर्दा नै हुनुपर्छ तिनलाई जतिपटक सुने पनि मलाई पट्यार लाग्दैन ।

पाकिस्तानी शायर फैज अहमद फैजका ‘हम देखेंगे...’ र ‘मुझ से पेहेली सी मोहब्बत मेरे मेहबूब न माग’ बोलका दुई नज्मको ममाथि यस्तो जादु चल्यो मैले ती दुवै गीतलाई धेरै दिनसम्म लगातार सुनिरहेँ । यति धेरैपटक सुनेँ, सुन्दासुन्दा मलाई तिनका शब्दशब्द मुखाग्र भएका छन् । यी दुई महान् कविताको दर्पणमा यस युगका महानतम् उर्दू कवि फैजको क्रान्तिकारी विश्व-दृष्टिको सुस्पष्ट र प्रेरक झल्की पनि पाएको छु मैले । फैज अहमद फैजका यी बहुचर्चित र बहुप्रशंसित गीतहरू भारतीय उपमहाद्वीपका नाम चलेका प्राय: सबै गायक-गायिकाले तालिमका क्रममा होस् वा कसैको फर्माइसमै किन नहोस् पटकपटक गाएको हुनुपर्छ । मैले मल्लिका-ए-तरन्नुम बेगम नूरजहाँ, बेगम एकबाल बानो, आविदा परवीन, डाक्टर राधिका चोपडा, ओरुणिमा भट्टाचार्य, टिना सानी र जवाद अहमद गरी ७ जना कलाकारले विभिन्न भेन्यु र अवसरमा गाएका फैजका यी दुई गीतको रेकर्ड सुनेको छु । प्रत्येकपटक तिनले मलाई अभिभूत बनाएका छन् । ती गीत सुन्दा म आफूलाई चेतनाको अर्कै माथिल्लो स्तरमा पुगेको अनुभव गर्छु ।

फैजका शब्दहरूलाई वाणी दिने यी सातै जना दक्षिण एसियाका ख्यातनामा कलाकारहरू हुन् र यिनीहरूले यी गीत गाउँदा जनाब फैजका रचना-सामर्थ्यमाथि न्याय गर्ने पूरापूर प्रयत्न गरेका छन् । मलाई लाग्छ, त्यस प्रयत्नमा उनीहरू धेरै हदसम्म सफल पनि भएका छन् । तीमध्ये कसको गायकी अब्बल लाग्यो भनेर रोज्नुपर्‍यो भने म ‘हम देखेंगे...’ का लागि बेगम एकबाल बानो र ‘मुझ से पेहेली सी मोहब्बत....’ का लागि बेगम नूरजहाँलाई रोज्नेछु । भनिन्छ कवि फैज स्वयं पनि बेगम नूरजहाँको अलौकिकझैँ लाग्ने सुन्दरता र थोरै उदासीको सुसेली मिसिएको मिठासपूर्ण गायकीका ठूला प्रशंसक थिए । त्यसैले उनले आफ्नो बहुचर्चित गीति-रचना ‘मुझ से पेहेली सी मोहब्बत...’ को संगीत संयोजन र गायनसम्बन्धी सबै जिम्मेवारी बेगम नूरजहाँलाई सुम्पेका थिए । नूरजहाँको हृदयमा पनि उर्दू शायरीका बेताज बादशाह फैजप्रति गहिरो अनुराग र आदर थियो । नूरजहाँले आफ्ना मनपसन्द शायरद्वारा सुम्पिएको त्यो जिम्मेवारी आजीवन लगनका साथ पूरा गरेकी थिइन् । जीवनको गोधूलि-बेलासम्म पनि उनी फैज साहबको यो मार्मिक गीत गाउने कुनै पनि अवसरलाई खेर जान दिँदैनथिन् ।

लकडाउनको यो अल्छे अवसरलाई सदुपयोग गर्ने क्रममा मैले प्रख्यात कवि र हिन्दी सिनेमाका लोकप्रिय गीतकार साहिर लुधियानवीका रचनाहरू पढ्ने र हिन्दी सिनेमाका लागि उनले लेखेका केही लोकप्रिय गीत सुन्ने मेसो पनि मिलाएँ । न्वारनको नाम अब्दुल हाई भएका, वामपन्थी रुझानका विद्रोही कवि साहिर लुधियानवीले गधेपच्चिसीमै छँदा बादशाह शाहजहाँले आफ्नी मलिका मुमताज महलको स्मृतिमा बनाएको ताजमहल नामक विश्वप्रसिद्ध कब्रगाहका बारेमा ‘इक शेहन्शाह दौलतका सहारा ले कर हम गरीबों की मोहब्बत का उडाया है मजाक’ भन्ने सनसनीपूर्ण कविता लेखेर हिन्दुस्तानी साहित्य-जगत्मा आफ्नो दरिलो उपस्थिति जनाइसकेका थिए । तर, उनको प्रतिभाको आलोक फैलिन थालेको भने उनले हिन्दी सिनेमाका लागि गीत लेख्न थालेपछि नै हो । फिल्मी गीत सम्बन्धित फिल्मको कथा, परिस्थिति र पात्रहरूको मनस्थितिअनुसार तयार गर्नुपर्ने भए पनि साहिरले आफ्ना हरेक गीतमा कलात्मक वैशिष्ट्य हासिल गर्ने प्रयत्न गरेका छन् र उनी त्यसमा धेरै हदसम्म सफल पनि भएका छन् । आकर्षक विम्व-विधान, सही शब्द चयन, प्रकृतिको लालित्यपूर्ण प्रस्तुति र दीनहीन अकिञ्चन जनताप्रति असीम सहानुभूति दर्साउने गीति-रचनाका कारण साहिर समसामयिक कवि र फिल्मी गीतकारहरूको पंक्तिमा अलग्गै र बेग्लै चमकका साथ उभिन्छन् ।

साहिर लुधियानवीले सयौंको संख्यामा हृदयस्पर्शी कविता, गीत लेखेका छन्, तिनलाई यस सानो लेखमा उद्धृत गरिरहन सम्भव छैन । उनले लेखेका मार्मिक गीतहरूको बान्कीका रूपमा गुरुदत्त पादुकोणको क्लासिक ‘प्यासा’ को ‘ये कूचे, ये नीलामघर दिलकशी के, ये लुटते हुए कारवा जिन्दगी के, कहाँ है कहाँ है मुहाफिज खुदी के ? जिन्हे नाज है हिंद पर कहाँ है ?, सोहनसिंह ग्रेवाल ‘नजर’ को सांगीतिक फिल्म ‘शगून’ को ‘तुम अपना रंजोगम अपनी परेशानी मुझे दे दो’ र ‘पर्बतों के पेडो पर शामका बसेरा है’ र यश चोपडाको रोमान्टिक ड्रामा ‘सिलसिला’ का लागि लेखेको ‘मैं पल दो पलका शायर हुँ पल दो पल मेरी कहानी है, पल दो पल मेरी हस्ती है’, ‘मुझसे पहले कितने शायर आए और आकर चले गए, कुछ आहें भरकर लौट गए, कुछ नगमें गाकर चले गए’ जस्ता केही पंक्तिहरू दिन सकिन्छ । यी गीतहरूले साहिरको उच्च कल्पनाशीलता र उत्कृष्ट काव्यिक शिल्पको झलक दिन्छन् ।

गीत, संगीत र सिनेमाको दुनियाँबाट बाहिर निस्किएर कम्प्युटरमा केही लेख्ने अभ्यास पनि गर्न खोज्छु । पहिलेपहिले मलाई लाग्थ्यो, लेख्नका लागि मैले पर्याप्त समय पाइरहेको छैन । मसँग कुनै झन्झटबिनाको फुर्सदिलो समय पर्याप्त हुँदो हो र लेख्न बसेको बेलामा आएर अलमल्याउाने तत्त्वहरू हुँदैनथे भने म खुरुखुरु कति धेरै लेख्न सक्थेँ होला । तर, अहिले घरको चारदिवारीभित्र बन्दीझैँ दिन बिताउनुपरेर आफूसँग समय छेलोखेलो भएपछि पो मलाई थाहा भयो, फुर्सद हुँदैमा लेख्न सकिने होइन रहेछ । फुर्सदको समय कसरी प्राप्त भएको हो र कुन ठाउँमा कस्तो परिस्थितिमा बसेर त्यस समयको उपयोग गर्न खोजिँदै छ भन्ने कुराले लेख्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने कुराको निर्क्योल गर्ने रहेछ । लेख्नका लागि समय र फुर्सद त चाहियो नै तर आफूलाई चित्तबुझ्दो किसिमको स्तरीय कृतिको सिर्जना गर्न यी दुई तत्त्वभन्दा पनि आवश्यक हुँदो रहेछ सर्जकमा रचनात्मक एकाग्रता ।

कोभिड-१९ को महामारीले फैलाएको आतंकले अधमरो भएको एउटा निरीह लेखकले लकडाउनको कैदमा बसेर के लेखोस् ? कसरी लेखोस् ? ल्यापटप कम्प्युटरमा एउटा नयाँ फोल्डर बनाएर अल्याङ-टल्याङ गरिरहेको मेरो मनमा यिनै प्रश्नहरू छड्किरहेका छन् । केही लेख्नु छ भन्ने कुरा दिमागले बारम्बार सम्झाइरहेको छ तर एक वाक्य पनि राम्रोसँग टाइप गर्न सकिरहेको छैन । मेरो चेतनामा नयाँ सिर्जनाको झिल्काझिल्कीसम्म पनि देखापर्न सकिरहेको छैन । दिल र दिमागमा जीवनप्रति सन्देह र मृत्युको सामर्थ्यका बारेमा रन्थनमन्थन चल्न थालेको छ । प्रत्येक दिन मरिरहेका र मृत्युको निष्पट्ट अँध्यारो सुरुङमा पस्न बिस्तारै अघि बढिरहेका हजारौँ नरनारीका अस्पष्ट अनुहारहरूको गुजुमुज्ज परेको कोलाजले लखेटिरहेको मेरो चेतनामा आजभोलि आफूले केही वर्षपहिले लेखेको एउटा कविता चियाउन आइरहन्छ ।

अघिल्लो दिनसम्म सारसौंदो रहेको मान्छे अचानक अखबारको पानामा टाँगिएको देखेर स्तब्ध भएको मैले लेखेको ‘अखबारका पानाबाट भागेर आएको मान्छे’ शीर्षकको त्यो कविता यस्तो थियो : अखबारका पानाबाट भागेर आएको छ/थाहै नदिई सुटुक्क मरेर गएको मान्छे/ऊ अखबारको पानाबाट जुरुक्क उठ्छ र/बेमनसँग बाँचिरहेको अर्को मान्छेको कानमा/चीसो साउती गर्छ/घरको जस्केलामाथि झुन्डिएको छ/अखबारबाट बाहिर निस्किएको त्यही मान्छेको आकृति/उसको जिभ्रोमा फैलिएको छ-अन्तिम भोजको तीखो र दुर्गन्धमय स्वाद/समवेदनाका हरफहरूमा पुरानो वेस्टकोटझैं/झुन्डिनबाट आफूलाई बचाउँदै र/माखेसाङ्ग्लोझैँ बेरिएका बाटाहरूको जञ्जालमा/हराउँदै-भेटिँदै, भेटिँदै-हराउँदै/हिँडिरहेको देखिन्छ अर्को एउटा मान्छे/आफैँलाई बलियोसँग कसेर आफ्नै अँगालोमा/सुरक्षित निदाइरहेको तेस्रो मान्छेलाई/चीसो प्रेमको कठोर र भयप्रद भाषामा बोलाउँदै/अखबारका पानाबाट भागेर आएको त्यही मान्छे/अलि पर अँध्यारोमा उभिएर/खितखित खितखित हाँसिरहन्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ३, २०७७ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×