प्लास्टिकरहित नगरको अभियान

तिलोत्तमा नगरपालिकालाई यही माघसम्म ‘शून्य प्लास्टिकयुक्त नगर’ बनाउने अभियान चलिरहेको छ । यस अभियान कसरी सुरु भयो त ?
हेलो शुक्रबार

बीहान उठेपछि दिनभरिका कामको सूची बनाउँछन्  । बीचमा अन्तर्वार्ता या भेटघाटका लागि समय दिनुपरेमा तालीका बनाउने जिम्मा श्रीमतीलाई सुम्पिन्छन्  ।

बीहान उठेपछि दिनभरिका कामको सूची बनाउँछन् । बीचमा अन्तर्वार्ता या भेटघाटका लागि समय दिनुपरेमा तालीका बनाउने जिम्मा श्रीमतीलाई सुम्पिन्छन् । गत साता कास्कीको माछापुच्छ्रे गाउँपालिका–६ का निपेश अधिकारी (ढाका) को व्यस्तता बिहानै सुरु भयो । त्यस दिन तिलोत्तमा नगरपालिकामा ‘पोलिथिन साँझ’ आयोजना गरिएको थियो । नगरलाई प्लास्टिकमुक्त बनाउने अभियानमा संलग्न निपेशको परिकल्पनामा आयोजना गरिएको उक्त कार्यक्रममा प्रवेशका लागि टिकटस्वरूप आफूले संकलन गरेको एक बोरा प्लास्टिक बुझाउनुपर्ने नियम थियो । गायक पशुपति शर्मा, राधिका हमाल, निर्णय श्रेष्ठ, प्रचण्ड जीसी, अजय अधिकारी सहभागी साँझमा ४ हजार ५ सय बढीले प्लास्टिकका बोरा संकलन गरे ।
पोखराको एक रेडियोमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने क्रममा निपेशले ‘ढाका’ उपनाम जोडेका थिए । अहिले उनी ढाकाका रूपमा चिनिन्छन् । उनी अहिले तिलोत्तमा नगरपालिकालाई शून्य प्लास्टिक बनाउने अभियानमा अहोरात्र खटिएका छन् । एक वर्षअघि डकुमेन्ट्री प्रदर्शनका लागि यहाँ आएका थिए । त्यसक्रममा उनले आफ्नो प्लास्टिकरहित बनाउने अभियानका लागि तिलोत्तमालाई रोजे ।
डकुमेन्ट्री प्रदर्शन गर्न फ्रान्स, जर्मनी, नर्वे, डेनमार्क र बेल्जियम पुग्दा ‘ग्लोबल वार्मिङ’ बारे जान्ने मौका पाए । त्यसैपछि उनी गत वर्ष रूपन्देही आए, आफ्नो ज्ञान बाँड्न । प्लास्टिकमुक्त बनाउने परिकल्पना गरे । उनको सोच साकार पार्न तिलोत्तमा नगरपालिकाले प्लास्टिकमुक्त नगर बनाउने घोषणा पनि गर्‍यो । गत साउनबाट स्वयंसेवीसहित उनी प्रत्येक वडामा सक्रिय छन् । नगरमा यसबारे प्रशिक्षण र अन्तरक्रिया भइरहेका छन् । माघसम्म तिलोत्तमा शून्य प्लास्टिकयुक्त हुने बताइएको छ ।
पर्यावरण अभियन्ता निपेश ४ वर्षको छँदा ठूलै दुर्घटनामा परेका थिए । भान्छामा खाना पस्किने बेलामा उनका दाइले झुकिएर छुँदा तातो पानीको भाँडो घोप्टियो । दाइको हात पोल्यो, उनको शरीर । अस्पताल लैजाँदै गर्दा छिमेकीले अरू छोरा पनि छन् केरे... भनेको उनको कानमा पर्‍यो । त्यही पलबाट बाँचेर केही गर्ने रहर जाग्यो उनमा । गौरीशंकर मावि, हेम्जाबाट एसएलसी उत्तीर्ण गरेपछि स्नातकसम्म पोखरामा अध्ययन गरे । संगीतमा रुचि थियो । केही समय एल्बम निकाल्ने कसरतमा लागे । ०५६ सालमा मुख्य विषय गणित स्नातकोत्तर पढ्न काठमाडौं पुगे । पढाइ पूरा गरेपछि काठमाडौंमै अध्यापन गर्न थाले । बिहान कलेज, दिउँसो विद्यालय र साँझ ट्युसन पढाए ।
यही क्रममा जर्मनीको टेक्निकल युनिभर्सिटी अफ म्युनिकमा पूर्ण छात्रवृत्तिमा वातावरण विज्ञान अध्ययनका लागि आवेदन दिए । नाम निस्कियो । २८ मुलुकका विद्यार्थीसँगै पढ्दै काम गरे । कलेजको शुल्क नलागे पनि बस्न, खान कमाउनै पर्थ्यो । तेस्रो सेमेस्टरको अध्ययनका क्रमा थेसिस पूरा गर्न स्वदेश फर्किए । घरमा बिहेको कुरा चल्यो । त्यसको दुई दिनमै पोखराकी लक्ष्मी चापागाईंसँग लगनगाँठो कसियो । निपेशले शिवपुरी–नागार्जुन निकुञ्जमा आफ्नो विषयमा अनुसन्धान पूरा गरे । म्युनिक फर्केर थेसिस बुझाएपछि त्यहीं इन्टर्नसिप गरिरहेका थिए । ‘परिवारको यादले सताउन थाल्यो । छोरा २ वर्षका भइसकेका थिए ।
देख्न मन लाग्यो । ०६९ मा स्वदेश फर्किए,’ उनले भने ।
वातावरणसँग सम्बन्धित विषयमा अनुसन्धान थाले । दार्चुला र मुगुको रारा पुगेर अध्ययन जारी राखे । तीन वर्ष पहाडी क्षेत्रमा बिताउने क्रममा बालबालिकालाई पढाए पनि । विभिन्न स्थानको पर्यावरण, रहनसहन र संस्कृति बुझे । त्यसमा आधारित डकुमेन्ट्री ‘मेलान्कोली’ बनाए । गीत पनि लेखे :
जोगाउँ माटो, जल, जमिन, जंगल,
यही हो हाम्रो धन नयाँ नेपालको संकल्प... ।

पशुपन्छी, धर्ती, माटो, पर्यावरणलाई विषय बनाइएको उक्त गीत उनले ०७३ सालमा ३६५ जना कलाकारबाट रेकर्ड गराएर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्डमा दर्ता गराए । उक्त अभियानबाट विश्व कीर्तिमानको तयारी गरेका छन् । अब उनी तिलोत्तमा १५ हजार विद्यार्थी र ५ हजार बुद्धिजीवीबाट एउटै स्थानमा ‘शून्य प्लास्टिकयुक्त तिलोत्तमा’ घोषणा गरेर अर्को कीर्तिमान बनाउन चाहन्छन् ।

प्रकाशित : माघ ३, २०७६ १३:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हाइकिङको बाटो चिटिक्क पार्दै

विद्या राई

सधैंजसो हाइकिङ र पिकनिक जानेहरूको हूलले भरिने चम्पादेवी पदमार्गमा गत शनिबार बेग्लै जमघट भयो  । ६५ युवायुवतीको हूलले हाइकिङमात्रै गरेन, पदमार्गलाई स्वच्छ राख्ने प्रयासमा सरसफाइ अभियान नै चलायो  ।

सधैंजसो हाइकिङ र पिकनिक जानेहरूको हूलले भरिने चम्पादेवी पदमार्गमा गत शनिबार बेग्लै जमघट भयो । ६५ युवायुवतीको हूलले हाइकिङमात्रै गरेन, पदमार्गलाई स्वच्छ राख्ने प्रयासमा सरसफाइ अभियान नै चलायो । नेतृत्व गरेका थिए, अल्ट्रा धावकहरू मीरा राई र भीम गुरुङले । साथमा थिइन्, १३ औं दक्षिण एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण पदक विजेता कराँते खेलाडी अनुपमा मगर । उनीहरूले हात्तीवन रिसोर्ट गेटदेखि चम्पादेवी मन्दिरसम्म (४ किमि) को फोहोर संकलन गरे । पदमार्गलाई चिटिक्क पारे । पदमार्गका ठाउँ–ठाउँमा उत्प्रेरक भनाइहरू लेखिएको साइनबोर्ड टाँसे । डोको डस्टविन राखे । उनीहरूको अभियानमा सहयोगीहरू पनि अघि बढे ।
‘मीरा राई इनिसिएटिभ’ ले ‘इको म्यारिन’ सँगको सहकार्यमा सरसफाइ, हाइकिङ र जनचेतना कार्यक्रम आयोजना गरेको थियो । चम्पादेवी पदमार्ग मीरालाई मनपर्ने पदमार्गहरूमध्येको एक हो । यहाँ दौडँदा उनको ध्यान दौडमा मात्रै हुँदैन । नजर पदयात्रीले प्रयोग गरेर जथाभावी फ्याँकेका प्लास्टिक, बोतल, सिसा, कागज, तारजालीका टुक्रामा पनि पुग्थ्यो । दौडँदा सिसाका टुक्राले घोच्ने सम्भावना हुन्थ्यो । जोगिएर दौडँदा लडेर घाइते हुने, दौडमा पछि पर्ने डर पनि उत्ति नै हुन्थ्यो ।
उनले फोहोर थप्नेहरू मात्रै देख्थिन् । सफा गर्नेहरू कहिल्यै देखिनन् । भनिन्, ‘यसरी फोहोर बढ्दै जाँदा यो रुट दौडका लागि एकदमै जोखिमपूर्ण बन्ने भयो, प्राकृतिक स्वरूप बिग्रिने भयो ।’ दौडको रुट जोगाउन र प्राकृतिक सुन्दरतालाई कायमै राख्न सफाइमा अघि सरेको उल्लेख गर्दै उनले भनिन्, ‘बिग्रियो भनेर चिन्ता लिएर कसले सुन्ने ? आफैंले गरेर देखाऔं भनेर सरसफाइ गर्न आएको हो ।’ चम्पादेवी पदमार्गजस्तै अन्य पदमार्गहरूको सरसफाइमा हातेमालो गर्दै जाने भीमले बताए । ‘मान्छेहरूमा सरसफाइ गर्ने चेतना बढाउनका लागि हामीले पदमार्गहरूका फोहोर उठाउन थालेका हौं,’ उनले भने, ‘यसले ‘टिम बिल्डिङ’ को नेतृत्व विकास गर्न पनि सिकाउँछ ।’
दौडने क्रममै घाइते भएर लामो समयदेखि आराम गरिरहेकी मीरा पछिल्लो समय पुनरागमनका लागि तालिममा व्यस्त छिन् । केही समयअघि थाइल्यान्ड गएकी थिइन् । उताबाट फर्केर व्यस्त समयकै बाबजुद सरसरफाइ र सचेतनाका लागि समय निकालेकी सुनाइन् । सरसफाइमा उनको टोलीमा धावकहरूको संख्या बढी थियो ।
मीरा र भीम प्लास्टिकको बोरा लिएर फोहोर टिप्न अघि–अघि बढ्थे । अरू धावक, शुभचिन्तक, साथीभाइले उत्साहित हुँदै उनीहरूलाई साथ दिए । हाइकिङ गर्ने, पिकनिक खाने र रमाइलो गर्नेहरू मीराले फोहोर टिपेको देख्दा अचम्म मान्दै हेर्थे । प्रशंसा गर्थे । धेरैले मीरासँग फोटो खिचाउने रहर गर्थे । उनी कुनै संकोच नमानी पोज दिन्थिन् । साहसी, मिजासिली मीराको स्वयंसेवी जोस देखेर हौसिन्थे । ‘मीरा दिदी जस्तोसुकै काम गर्न पनि अघि सर्नुहुन्छ, सधैं हँसिलो र सक्रिय देखिनुहुन्छ, उहाँको हौसला र मायाले मलाई पनि उत्साह भर्छ,’ भोजपुरकी धाविका प्रतिभा श्रेष्ठले बताइन् । उनी नेपालको अल्ट्रा दौडमा नयाँ अनुहार हुन् ।
टोली बिहान साढे ७ बजे ठमेलबाट बस चढेर दक्षिणकालीको भन्ज्याङ उत्रेको थियो । त्यहाँबाट पैदल यात्रा गर्दै हात्तीवन रिसोर्ट गेट उक्लियो । चना, अन्डा, ब्रेड र चियाको खाजा तयार भइसकेको थियो । खाजा खाएर सरसफाइमा जुट्यो । बिहान करिब साढे ९ बजे हात्तीवन रिसोर्ट गेटबाट सरसफाइ थालेका उनीहरू चम्पादेवी मन्दिरसम्म पुगेर फर्कंदा दिउँसोको साढे तीन बजेको थियो ।

उनीहरू फोहोरलाई टिप्दै बोरामा जम्मा गर्दै उक्लेका थिए । ओर्लंदा फोहोर भरिएका बोरा काँधमा बोकेर रिसोर्टको गेटसम्म ल्याए । करिब ८० बोरा फोहोर संकलन थियो, जसलाई टौदहबाट आएका युवाहरूले व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा लिए ।

प्रकाशित : माघ ३, २०७६ १३:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×