परदेशमा मजदुरी गरेर दसैंमा घर- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार

परदेशमा मजदुरी गरेर दसैंमा घर

‘गाउँमै रोजगारी पाउने भए दुई/चार सयका लागि किन भारततिर जान्थे ?, तिहार खाएर फेरि गइहाल्नुपर्छ’ 
भवानी भट्ट

कञ्चनपुर — पिठ्युँमा स्याउको पेटी, त्यसमाथि लुगा कपडाको झोला । असोज मध्यको दिउँसोको गर्मी । निधारबाट पसिना बगिरहेको छ । असारमा रोपाइँ सकेर भारत पसेका कैलाली सुख्खडका मनमोहन बुढा शुक्रबार गड्डाचौकी नाकामा यस्तै अवस्थामा भेटिए । 

बुढा खेतीपातीको काम सकेर असार दोस्रो साता काम खोज्दै सिमला पुगेका हुन् । उनी तीन महिना सिमलाका स्याउ बगानमा काम गरेर दसैंका लागि घर फर्किन लागेका हुन् । ‘घरमा धान भित्र्याउने बेला भयो, दसैं पनि आइपुग्यो,’ उनले भने, ‘सिमलामा पनि सबै बगान खाली भइसकेका छन्, दसैं मान्न घर आएँ ।’

५२ वर्षीय बुढा दुई दशकदेखि रोजगारीको खोजीमा भारततर्फ आउजाउ गरिरहेका छन् । उनको रोजगारीको प्रमुख गन्तव्य सिमला नै हो । कुनै वर्ष उत्तराखण्डका पहाडी जिल्लातर्फ पनि जान्छन् । ‘त्यहाँ स्याउ टिप्ने र बोक्ने काम पाइन्छ,’ उनले भने, ‘दसैं–तिहारपछि घाँस काट्ने र स्याउ बोक्ने काम पाइन्छ ।’ उनका अनुसार दैनिक ५ सय रुपैयाँ ज्याला पाइन्छ ।

दुई दशकदेखि भारतमा ज्याला मजदुरी गरिरहेका बुढालाई त्यहाँको कमाइबाट घर खर्च चलाउन पनि निकै समस्या हुन्छ । ‘गाउँमै रोजगारी पाउने भए दुई/चार सयका लागि किन भारततिर जान्थें ?’ बुढाले भने, ‘तिहार खाएर फेरि गइहाल्नुपर्छ ।’

रोल्पाका शामलाल घर्ती पनि १७ वर्षदेखि सिमलामा स्याउ टिप्ने र बोक्ने काम गर्दै आएका छन् । ३२ वर्षको उमेरदेखि सिमला जान थालेका उनी अहिले ४९ वर्षका भए । अहिले पनि उनी पिठ्यँमा त्यही नाम्लो लगाएर स्याउ बोकिरहेका छन् । सिमलामा स्याउ बोक्ने नाम्लाले घर फर्किंदा झिटिगुन्टा बोकेर फर्किन्छन् ।

घर्ती पनि असार/साउनमा खेतीपातीको काम सकेर सिमला जान्छन् । दसैं/तिहारमा फर्किन्छन् । तिहार मनाएर फेरि जान्छन् र नयाँ वर्षमा घर फर्किन्छन् । उनको जीवनमा १७ वर्षदेखि यही क्रम चलिरहेको छ । उनको त आधा महिनाको ज्याला आउने, जाने भाडामै खर्च हुन्छ । रोल्पाबाट सिमला पुग्न ६ हजार भारु खर्च हुन्छ । दुई/तीन दिन समय पनि लाग्छ । सिमलाबाट सीमावर्ती बजार वनबासासम्मको भाडा ९ सय ८० भारु पर्छ । वनबासादेखि सीमा नाकासम्म ५० रुपैयाँ तोकिए पनि अहिले मनपरी भाडा असुल्ने काम भइरहेको छ । ‘मान्छेको दुई सय र सामानको सय गरी तीन सय लियो,’ घर्तीले भने, ‘बाढी भाडा लिएको भनेपछि उल्टै धम्काउन थाल्यो ।’ उनले बढी भाडा लिएकोबारे नेपाली क्षेत्रमा पुगेपछि पनि कहीँकतै केही जानकारी नगराएरै घरतर्फ हिँडे ।

साउन, भदौ र असोजसम्म स्याउ टिप्ने सिमलाका बगानमा नेपाली कामदारको घुइँचो लाग्ने गरेको घर्ती बताउँछन् । बगानका मालिकहरूले फोन गरेरसमेत कामदार बोलाउने गरेका छन् । पहिलो र दोस्रो लहरको कोरोना संक्रमणका बेला स्याउ बगानका मालिकहरू कामदार लैजान सीमानाकासम्मै पुगेका थिए । अहिले पनि स्याउ टिप्ने बेला भएपछि उनीहरूले फोन गरेर बोलाउने गरेका छन् ।

‘सिमलामा पाउने काम भनेकै बर्खामा स्याउ टिप्ने र हिउँदमा घाँस काट्ने हो,’ घर्ती भन्छन्, ‘सिमाला आउन, जानमै जिन्दगी बित्न थाल्यो ।’ झन्डै दुई दशकदेखि भारतमा रोजगारी गरे पनि जीवनमा कुनै सुधार नआएको उनी बताउँछन् । अहिले पनि सिमलाको कमाइबाट घर खर्च चलाउनमात्रै भ्याइरहेको उनी बताउँछन् ।

केही दुःखबिराम भए ऋण काढेर उपचार गर्नुपर्ने अवस्था रहेको उनले बताए । दसैं सुरु भएदेखि भारतका विभिन्न क्षेत्रबाट घर फर्किने नेपालीको संख्या निकै बढेको छ । नाकामा बिहानदेखि साँझसम्म लुगा/कपडादेखि भाँडाकुँडासम्म बोकेर नेपाल फर्किरहेका हुन्छन् । सिमलाबाट फर्किने कामदारहरूले अझ स्याउका पेटीसमेत बोकेका हुन्छन् ।

‘अब त बुढो भइयो, पहाडमा भारी बोक्न सकिँदैन,’ उत्तराखण्डको बागेश्वरमा मजदुरी गरेर घर फर्किन लागेका सुर्खेत विद्यापुरका जनक बुढाले भने, ‘अब घरमै बस्ने योजना छ ।’ ६२ वर्षीय बुढा पनि सानैदेखि कामको खोजीमा भारत पस्न थालेका हुन् ।

बागेश्वरमा घर निर्माणदेखि सडक निर्माण आदिमा ज्यालादारीको काम पाइन्छ । केही नभए मालसामान ढुवानीको काम पनि पाइन्छ । उक्त काम गरेबापत दैनिक ५ सय रुपैयाँ भारु ज्याला पाउने गरेको उनले बताए । साउनमा बागेश्वर पुगेका उनी दुई महिना मजदुरी गरेर घर फर्किन लागेका हुन् ।

भारतको उत्तराखण्ड र हिमाञ्चल नेपाली कामदारका मुख्य गन्तव्य हुन् । बाल्यकालदेखि बुढेसकालसम्म त्यहीं मुजदरी गर्नेहरू पनि धेरै छन् । जीवनभरि भारी बोकेर पनि उनीहरूको अवस्था जहाँको त्यहीं छ । अहिले पनि घर खर्च चलाउन बुढेसकालमा समेत काम खोज्दै उत्तराखण्ड र हिमाञ्चलका पहाड चहार्नुपर्ने अवस्था रहेको छ ।

‘जति काम गरे पनि महिनामा दस/बाह्र हजार भारु मात्रै हुन्छ,’ बुढाले भने, ‘खाने, बस्ने खर्च गरेर सात/आठ हजार मात्रै जोगाउन सकिन्छ, दुई/तीन महिनामा पन्ध्र/बीस हजार जोगाएर घर फर्किन्छौं ।’ उनका अनुसार घरमा नुनतेलदेखि केटाकेटीको खर्च त्यो भन्दा बढी हुने गरेको छ ।

अहिले गड्डाचौकी नाका भएर दैनिक दुई/तीन हजारको संख्यामा नेपाली घर फर्किरहेका छन् । दसैंको टीकाको दिनसम्म यो भीड चलिरहन्छ । दसैंमा घर फर्किन नपाएकाहरू तिहारमा फर्किन्छन् । तिहार सकिएलगत्तै फेरि काममा फर्किनेको भीड बढ्छ । कतिपय तिहारको टीका लगाएरै काममा फर्किन्छन् ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ ०९:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सहज छैन ग्रामीण सडकको यात्रा

कच्ची सडकमा बर्खे पानी जम्ने, पहिरो जाने र हिलाम्मे बन्दा सवारीमा कठिनाइ
हरिराम उप्रेती

गोरखा — दसैं सुरु भइसक्दा पनि जिल्लाका ग्रामीण सडकमा सहज यात्रा हुन सकेको छैन । ग्रामीण सडकमा यातायात सञ्चालन गर्दै आएको दरौदी यातायात सेवा कम्पनीका अनुसार बर्खे पानीले बिगारेको केही ग्रामीण सडक सफाइ नहुँदा अझै सवारी सञ्चालनमा समस्या छ । बर्खा सुरु भएसँगै अवरुद्ध केही सडकमा जबर्जस्ती सवारी चलाइएको छ । 

बर्खायता सोती–माछाखोला, बारपाक–लाप्राक, थालाजुङ–भीरसिं सडकमा सवारी सञ्चालन हुन नसकेका हुन् । लार्के सडकको ट्र्याक खुलेसँगै बर्खायाममा दोभानसम्म सवारी चल्थ्यो । अहिले सडक सफाइ नहुँदा माछाखोलासम्म पनि ठूला गाडी चल्न नसकेको धार्चे गाउँपालिका–७ लापुका सूर्य गुरुङले बताए । ‘ठाउँ–ठाउँमा साना पहिरा छन्, दसैं लाग्दासम्म पहिरो फाल्न सुरु भएको छैन,’ उनले भने, ‘पहिरो नपन्छाउँदा माछाखोलासम्म पनि ठूला गाडी चलेका छैनन्, दोभानसम्म त साना गाडी पनि जान सकेका छैनन् ।’

उक्त सडक भएर सिंगो चुमनुव्री गाउँपालिकावासी आउजाउ गर्छन् । सडक सफाइ नहुँदा उत्तरी गोरखाका स्थानीयको पैदल दूरी लम्बिएको छ । हिउँदमा दोभानसम्म सवारीमा पुगेको उपभोग्य सामग्री दोभानबाट खच्चडमार्फत ढुवानी हुँदै आएको थियो । अहिले माछाखोलाबाट खच्चडमार्फत ढ्वुानी गर्नुपरेको चुमनुव्री–३ का नवीन गुरुङले बताए । ‘दोभानसम्म गाडी नचल्दा चार घण्टाको बाटो धेरै हिँड्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘दोभानसम्म गाडी चलेको भए ढुवानी भाडा पनि सस्तो हुन्थ्यो, गाडी नचल्दा ढुवानी भाडा पनि महँगो छ ।’

गोरखा–आरुघाट र लुइटेल–भच्चेक र बुंकोटको सडक कालोपत्र भए पनि यहाँका अन्य ग्रामीण सडक कच्ची छन् । कच्ची सडकमा बर्खे पानी जम्ने, पहिरो जाने र हिलाम्मे बन्दा सवारी मुस्किलले आउजाउ गरेका छन् । मसानेपाटी–पालुङटार सडकमा पानी बर्खाको बेला सडक हिलाम्मे बनेर सवारी आउजाउ प्रभावित बन्दै आएको छ । बर्खाले आउजाउ ठप्प बनेको उक्त सडकको बल्ल मर्मत सुरु भएको छ ।

मध्यपहाडी लोकमार्गअन्तर्गत पर्ने मसानेपाटी–पालुङटार सडकको पनि ग्राभेल राख्ने र सफाइ गर्ने काम भइरहेको पालुङटार नगरपालिका–१ का वडाध्यक्ष कृष्ण परियारले जानकारी दिए । पालुङटार–१ अन्तर्गतका सडकको सफाइ बल्ल सुरु भएको हो । वडा कार्यालयले बाटो सफाइका लागि चार लाख छुट्याएको छ ।

बर्खा लागेसँगै पन्थ डी कटहरे हर्मी सडकमा सवारी सञ्चालन हुन सकेको थिएन । लुंगा हुँदै चापाभन्ज्याङ, सुन्दुर खोला हुँदै वरभन्ज्याङ सडकको पनि सफाइ थालिएको परियारले बताए । फूलपाती अगावै सवारी आउजाउमा सहज हुने तवरले बाटो मर्मत तथा सफाइ गरिएको छ ।

भत्किएको पालुङटार–९ बिर्दी पुलको पहुँच मार्ग पनि मर्मत हुन सकेको छैन । अहिले सवारी चुती खोलामा हेलिएर आउजाउ गर्दै आएका छन् । दसैंमा यात्रुको चापलाई ध्यान दिएर क्यूभन्दा बढी गाडी छुटाउने ग्रामीण क्षेत्रका यातायात सञ्चालन गर्दै आएको दरौंदी यातायात सेवा कम्पनी प्रालिका सञ्चालक समिति सदस्य अञ्जन खत्रीले बताए । ‘यात्रुको चापलाई मध्यनजर गरेर गाडी थप्छौं,’ उनले भने । बर्खाले बिगारेको केही ग्रामीण सडक भने सफाइ नहुँदा सवारी सञ्चालनमा समस्या भएको उनले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन १५, २०७९ ०९:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×