खोइ किताब ?- सुदूरपश्चिम - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

खोइ किताब ?

मोहन बुडाऐर

धनगढी — सुदूरपश्चिम प्रदेशका सबै जिल्लाका विद्यालयमा पढाइ सुरु भइसकेको छ । तर विद्यार्थीहरूको हातमा अझै पाठ्यपुस्तक पुग्न सकेको छैन । अभिभावकहरू भने दिनदिनै नजिकका पाठ्यपुस्तक पाइने पसलमा धाइरहेका भए पनि पुस्तक नपाएर रित्तै फर्कने गर्छन् ।

कक्षा ४ देखि १२ कक्षासम्मका विद्यार्थीका लागि पाठ्यपुस्तकको आपूर्ति गर्ने जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र लिमिटेडले पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराउन नसकेको विक्रेताहरूको भनाइ छ ।

केन्द्रको सुदूरपश्चिम कार्यालयका क्षेत्रीय प्रमुख ध्रुवराज पन्तले कक्षा ६ र ८ का पाठ्यपुस्तकको अहिले बढी अभाव भएको स्विकारेका छन् । उनका अनुसार कक्षा ६ को नेपाली, गणित र विज्ञान, कक्षा ८ को नेपाली, अंग्रेजी, स्वास्थ्य शारीरिक विषयका पुस्तकको अभाव छ ।

‘कोर्स बदलिएको कक्षाका पुस्तक विद्यार्थीको हातमा पहिले पुगाउन खोज्दा पुरानै कोर्स रहेका कक्षाका पुस्तक छपाइ ढिलो भएको छ,’ उनले भने, ‘यही बीचमा कागजको अभाव पनि भएकाले छपाइ समयमा पूरा गर्न सकिएको छैन ।’ उनले अझै सबै विद्यार्थीहरूको हातमा पूरा विषयका पुस्तक पुगाउन समय लाग्ने बताए ।

‘जति छापिँदै आएको छ, हामी वितरण गर्दै गएका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले पनि नयाॅ कोर्सका किताब आउँदा पठाउने गरेका छौं । कक्षा ६ र ८ का किताबहरू अझै छापिएर आइपुगेको छैन ।’ जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र सुदूरपश्चिम प्रमुख पन्तले सुदूरपश्चिमलाई चाहिने २४ लाख थान किताबमध्ये अहिले ५ लाख किताब मात्रै अपुग भएको बताए । कक्षा ४ देखि १२ सम्मका विभिन्न विषयमा छुट किताब गरी ५ लाख पुस्तक अपुग भएको बताए ।

उनले पहिला पहाडी जिल्लाबाट पुस्तक वितरण गरेको बताए । ‘ढुवानी समस्याले पहाडी जिल्लामा पछि पुस्तक पठाउन गाह्रो भएकाले अहिले बझाङ, बाजुरामा पुस्तक पठाइरहेका छौं,’ पन्तले भने, ‘१० देखि १५ दिनभित्रमा सुदूरका सबै जिल्लामा पठाइसक्ने भनेका छौं । तर समयमा छपाइ भएर चाँडो आउनुपर्‍यो ।’

प्रकाशित : असार ७, २०७९ ०७:२६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

समयअगावै वन लसुन संकलन

अव्यवस्थित संकलनले लोप हुँदै बहुमूल्य जडीबुटी
वसन्तप्रताप सिंह

सुर्मा, बझाङ — यतिबेला बझाङका हिमाली पाटनहरूमा पाइने बहुमूल्य जडीबुटी वन लसुन संकलन गर्न बस्तीका मानिसको ओइरो लेकतिर लागेको छ । यार्चा संकलन गर्न गएकाहरू पनि अहिले यार्चा कम पाउन थालेपछि वन लसुन संकलन गर्न थालेका छन् ।

यद्यपि प्रत्येक वर्ष समयअगावै संलकन गर्दा वन लसुन पहिलाको तुलनामा निकै कम पाउन थालेको र यही अवस्था रहे लोप हुन सक्ने स्वयम् संकलकहरू नै बताउँछन् । ‘चार/पाँच वर्ष पहिलासम्म एक जनाले दिनकै दुई/तीन केजीसम्म पनि कोर्थ्यौ (खन्थ्यौं) अहिले चार/पाँच दिन खोज्दा पनि एक/दुई सय ग्राम बनाउन मुस्किल हुन्छ,’ दौलीचौरका जीवन बोहराले भने, ‘यस्तै हो भने आउँदा वर्षमा त एक/दुई बोट भेट्न पनि मुस्किल होला जस्तो छ ।’ उनले असार अन्तिमतिर बीउ पाकेर झरिसकेपछि संकलन गर्नुपर्ने यो जडीबुटी वैशाखको सुरुदेखि नै खन्न थालिएका कारण लोप हुन लागेको बताए ।

हिमाली भेगमा पाइने वन लसुन यार्चागुम्बापछि महँगो मूल्यमा बिक्री हुने दोस्रो जडीबुटी हो । विभिन्न औषधि बनाउन प्रयोग हुने यो जडीबुटी प्रतिकेजी ४० हजारदेखि ५० हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गर्छ । लिलियम नेपालेन्स वैज्ञानिक नाम भएको यो नेपालको रैथाने बिरुवा हो । करिब एक मिटर जति अग्लो बोट हुने वन लसुनको चिल्ला पातहरूको छेउबाट सुन्दर फूलघन्टीझैं तलतिर निहुरिएका हुन्छन् । घन्टीजस्तो फूल हुने भएकाले बझाङमा यसलाई ‘घाडे विख’ भनिन्छ । यसको फूल सन् १९९० मा जापानमा भएको पुष्प मेला प्रदर्शनीमा पुरस्कृत भएको थियो । यस फूलको चित्र अंकित हुलाक टिकट पनि नेपाल सरकारले प्रकाशित गरिसकेको छ ।

बझाङको सुर्मा, साइपाल, तलकोट, मस्टा, छबिसपाथीभेरा, दुर्गाथली गाउँपालिका तथा बुंगल र जयपृथ्वी नगरपालिकाका लेकाली भेगमा केही वर्षअघिसम्म प्रशस्त मात्रामा वन लसुन पाइन्थ्यो । हाल कम मात्रामा पाउन थालेपछि यसले स्थानीयको जीविकामा पनि समस्या पारेको सुर्माका दिलबहादुर बोहराले बताए । ‘यही वन लसुनबाट एक सिजनमा एकै जनाले दुई/तीन लाख पनि कमाए । अब त पाउनै छाड्यो धेरै पाउनेले १५/२० हजार पाउलान् । नत्र त्यति पनि पाइँदैन’ उनले संकलकहरूको लापरबाहीका कारण यस्तो अवस्था आएको उल्लेख गर्दै भने, ‘हामीले आफ्नै पेटमा आफैंले लात हान्यौं । फल पाकेर झरेपछि निकालेको भए अर्को वर्षलाई पनि हुँदो हो । यहाँ उम्रिन नपाउँदै खन्न थालिहाल्छन् । कसले कसको भनेको मान्ने ?’ उनले समयअगावै संकलन गर्दा यसको पुनरुत्पादन हुन नसकेर लोप हुने अवस्थामा पुगेको बताए ।

विगतका वर्षमा बझाङमा वन लसुनको बिक्रीबाट वार्षिक ५ करोड रुपैयाँसम्म आम्दानी भएको रेकर्ड छ । डिभिजन वन कार्यालय बझाङको तथ्यांकअनुसार २०७० सालअघिसम्म वार्षिक सरदर पाँच हजार किलो निकासी हुने गरेको वन लसुनको २०७१ सालमा आइपुग्दा नौ सय किलोमा झरेको थियो । जिल्लामै प्रतिकिलो २५ हजारसम्म कारोबार हुने यो जडीबुटी लोप हुने अवस्थामा पुगेको भन्दै २०७२ सालमा तत्कालीन जिल्ला विकास समितिले संकलनमा रोक लगाएको थियो ।

जिविसले रोक लगाए पनि संकलन नरोकिएको बरु संकलित वन लसुनको उरै नाका भएर अवैध तरिकाले चीनतिर तस्करी भएको जानकारहरू बताउँछन् । २०७४ सालदेखि पुनः संकलन अनुमति दिन थालिएको वन लसुनको निकासी त्यसयता घटेर वार्षिक दुई सय किलोको हाराहारीमा झरेको डिभिजन वन कार्यालयका सहायक वन अधिकृत कपिल रावलले बताए । ‘जथाभावी संकलनले नै यसको उत्पादन प्रत्येक वर्ष घट्दै गएको छ,’ उनले भने ।

हजारौंको संख्यामा संकलन क्षेत्र पुगेका संकलकहरूलाई रोक्न सकिने अवस्था नरहेको तर जडीबुटीको व्यवस्थित र वैज्ञानिक तरिकाले संकलन गर्नेसम्बन्धी जनचेतनामूलक कार्यक्रम भने गर्ने गरेको डिभिजन वन कार्यालयका प्रमुख कर्णबहादुर खातीले बताए । ‘कुन जडीबुटी कहिले र कसरी संकलन गर्ने भनेर हामीले जनचेतनामूलक कार्यक्रम गर्दै आएका छौं । ठाउँठाउँमा बोर्ड पनि टाँगेका छौं,’ उनले भने, ‘हजारौंको संख्यामा वनमा पुगेका मानिसलाई रोक्ने जनशक्ति हामीसँग छैन ।’ उनले यस्ता जडीबुटी स्थानीयकै आम्दानीको स्रोत भएकाले कसरी व्यवस्थापन गर्ने भन्नेबारेमा पनि उनीहरू नै बढी सचेत हुनुपर्ने बताए ।

प्रकाशित : असार ७, २०७९ ०७:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×