डेंगुविरुद्ध सचेतना अभियान

राजबहादुर शाही

(मुगु) — जिल्लामा डेंगुको संक्रमण न्यूनीकरणका लागि सचेतना अभियान सुरु गरिएको छ । अभियानअन्तर्गत एक सातासम्म जिल्लाभर जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ । 

मुगुमा सुरु गरिएको डेंगुरोगविरुद्धको सचेतना अभियानका सहभागी । तस्बिर : राजबहादुर/कान्तिपुर

जिल्लामा लामखुट्टेको संख्या बढ्न थालेपछि डेंगुको जोखिम बढ्दै गएको चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीको भनाइ छ । तराईका जिल्लामा डेंगुका विरामी बढ्न थालेपछि र आउजाउ बढ्दै गएपछि संक्रमणको जोखिम बढेको हो । सरोकारवाला निकाय, जनप्रतिनिधि, राजनीतिक दल लगायतसँग गरिएको अन्तरक्रियापछि अभियान सुरु गरिएको जिल्ला प्रहरी प्रमुख डिएसपी भुवनेश्वरप्रसाद शाहले बताए ।

अभियानअन्तर्गत बुधबार जिल्ला प्रहरी कार्यालयको अगुवाइमा बजार क्षेत्रमा ढलनिकास र सरसफाइ गरिएको छ । सदरमुकाम आसपासका बस्तीमा झाडी फडानी, पानी जमेका खाल्डाखुल्डी सफालगायत कामलाई तीब्र बनाइएको डिएसपी शाहले बताए । उनका अनुसार मातहतका इकाई परिचालन गरी ढुम, कार्कीबाडा, भामबाडा, श्रीनगर, ठिनीलगायत बस्तीमा सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ । भीई, धैनकोट, तारापानी, सिप रिघा, सुकाढिक, आम, रातापानीलगायत १० बस्तीलाई स्वास्थ्य कार्यालयले औलोको उच्च जोखिममा राखेको छ ।

आव ०७५/७६ मा रिघा, सुकाढिक, आमलगायत बस्तीमा ८५ जनालाई औले रोग देखा परेको थियो । यस वर्ष औलोका विरामी नभेटिएको भए पनि डेंगुको जोखिम बढेको जिल्ला अस्पताल प्रमुख डा. निर्मल नगरकोटीले बताए । उनका अनुसार अस्पतालमा उपचारका लागि आउने भाइरल ज्वरोका विरामीको रक्त परीक्षण गर्न थालिएको छ । ‘अहिलेसम्म जिल्लामा डेंगुको संक्रमण भेटिएको छैन,’ उनले भने, ‘तर जुनसुकै बेला पनि रोगले महामारीको रुप लिनसक्ने भएकाले सतर्कता अपनाउन आग्रह गरिरहेका छौं ।’ बाहिरबाट आउने संक्रमितका कारण रोगको जोखिम बढी रहेको उनको भनाइ छ । घर वरपर खाल्डाखुल्डीमा पानी जम्न नदिन र घर वरपर सफा राख्न स्थानीयलाई आग्रह गरिएको जिल्ला अस्पतालले जनाएको छ ।

डा. नगरकोटीका अनुसार ‘एडिज एजिप्टाइ’ नामक लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्ने डेंगुको संक्रमण हुन्छ । एक्कासी ज्वरो आउने, टाउको र आँखाका गेडी दुख्ने, शरिरमा बिबिरा आउने, रक्तश्राब हुनेलगायत लक्षण देखिने गरेको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७६ १०:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पानी नहुँदा गाउँ सुनसान

स्थानीय बासिन्दा भन्छन्, ‘कहिलेकाहीा पुरानो बस्तीतिर पशु चौपाया चराउन जान्छौं, सबैका जमिन बाँझिए, पुरानो घर हेर्दा मनै भक्कानिन्छ’
विप्लव महर्जन

(सल्यान) — कालीमाटी गाउँपालिकाको टोटकेका वेदबहादुर डाँगी ६ वर्षअघि विभिन्न सुविधा खोज्दै सडक सुविधा पुगेको सेतीखोला झरे । उनकै छिमेकी नन्दलाल डाँगीले पनि त्यही वर्ष पुतलीबजारमा बसाइ सारे । दुई वर्षअघि जहरसिंह ओली, जयलाल ओलीलगायतको परिवारले पनि गाउँ छाड्यो ।

जंगल बनेको सल्यानको कालीमाटी गाउँपालिकास्थित टोटके गाउँ । तस्बिर : विप्लव/कान्तिपुर 

उनीहरू मात्र होइन, टोटकेका अधिकांश परिवार सडक, सिँचाइ, विद्युत्, खानेपानीलगायत सुविधा खोज्दै अन्यत्र बसाइ सरेपछि गाउँ जंगलमा परिणत भएको छ । गाउँका अधिकांशले कालीमाटी गाउँपालिकाको केन्द्र पुतलीबजार र वडा ३ को सेतीखोलालाई नयाँ बासस्थान बनाएका छन् । केही परिवार सदरमुकाम खलंगा र दाङको तुलसीपुरमा बसाइ सरी गएका छन् । गाउँका अधिकांश घर जीर्ण बन्दै भत्कने क्रम बढेको छ भने जग्गामा विभिन्न रुख–बिरुवा उम्रिएका छन् ।

गाउँका सबै घरधुरी अन्यत्र गएपछि लालीगुराँस आधारभूत विद्यालय २ वर्षअघि बन्द भयो । खानेपानी, सिँचाइ, सडकलगायत असुविधा भएपछि सर्वसाधारण धमाधम बसाइ सरेका हुन् । सबै घरधुरी विस्थापित हुँदा खेतीयोग्य जग्गा प्रयोगविहीन बनेको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ । गाउँपालिकाको केन्द्र पुतलीबजार बसाइ सरेकाहरू कहिलेकाँही मात्र तीन घन्टाको उकालो चढेर टोटके पुग्छन् ।

स्थानीय झुपसिंह डाँगीले विभिन्न असुविधा भएपछि आफूहरू बेंसी झरेको बताए । ‘डाँडाको बस्ती भएकाले सबैभन्दा बढी खानेपानीको असुविधा थियो,’ उनले भने, ‘अधिकांशले माथिको घरजग्गा नबेचेरै यहाँ बसाइ सरेका हौं, सबैजना झरेपछि गाउँ क्रमश: जंगलमा परिणत भइरहेको छ ।’ उनले अहिले टोटके मानवविहीन बनेको बताए । बर्सेनि दुई/चार परिवार झर्दाझर्दै गाउँ खाली भएको उनको भनाइ छ । दुई वर्षयता गाउँ जंगली जनावरको बासस्थानको रुपमा परिणत बनेको स्थानीय लालबहादुर ओलीले बताए । ‘विभिन्न सरकारी निकायमा बारम्बार खानेपानी योजना सञ्चालन गर्न माग गरियो, बढी खर्च लाग्ने भन्दै सबैले बेवास्ता गरे,’ उनले भने, ‘खानेपानीको चरम अभाव भएपछि यहाँ झर्नुको विकल्पै भएन ।’ उनका अनुसार ६ वर्षअघिसम्म टोटकेका बासिन्दालाई खानेपानीका लागि डेढ घण्टा हिड्नुपर्ने बाध्यता थियो ।

करिब दुई दर्जन घर भएको टोटके गाउँमा सिँचाइ सुविधा नहुँदा आकासे पानीको भर पर्नुपर्ने बाध्यता थियो । दु:ख गरी लगाएको बाली जंगली जनावरले नष्ट गरिदिने समस्याबाट समेत सर्वसाधारण आजित थिए । विद्युत् सुविधा नहुँदा दियालो बालेर रात बिताउनुपर्ने बाध्यतामा टोटकेबासी थिए । स्थानीय चन्द्रबहादुर डाँगीका अनुसार गाउँ अहिले आसपासका बस्तीका पशुचौपायाको चरनस्थलमा परिणत भएको छ । ‘हामी पनि कहिलेकाँही पुरानो बस्तीतिर पशु चौपाया चराउन जान्छौं,’ उनले भने, ‘अहिले सबैका जग्गाजमिन बाँझिए, पुरानो घर हेर्दा मनै भक्कानिन्छ, आफू जन्मे हुर्केको गाउँ असुविधाकै कारण छाड्नुपर्ने बाध्यता भयो ।’ उच्च पहाडी भेगबाट सुबिधा खोज्दै बेंसीतिर झर्दा कालीमाटी गाउँपालिकाको सिद्धकुमाख गाउँपालिकाको ओखरबोट, उचाल्ने, कुमाख गाउँपालिकाको जोगिनीगारे , लक्ष्मीपुरको चोत्रेलगायत बस्ती सुनसान भएका छन् ।

अधिकांश गाउँ जंगलमा परिणत भएका छन् भने घर भग्नाबशेषमा परिणत भएको स्थानीयको भनाइ छ । बसाइसराइका कारण बेंसीका गाउँ भने क्रमश: भरिभराउ हुन थालेका छन् । बसाइ सर्ने क्रम बढेसँगै शारदा खोला आसपासका बस्तीहरू व्यापारिक केन्द्रको रुपमा परिणत हुन थालेका हुन् । सदरमुकाम खलंगा र राप्ती राजमार्गले छुने स्थानमा माथिल्ला क्षेत्रबाट बसाइ सर्ने क्रम बढिरहेको खलंगाका व्यवसायी राजेश शर्माले बताए । उनले शारदा खोला आसपासका क्षेत्रका फाँटमा धमाधम पक्की घर बन्ने क्रम बढिरहेको जानकारी दिए । बेसींका खेतीयोग्य जग्गामा घर बनाउन थालेपछि जिल्लाको १ हजार हेक्टर बढी खेतीयोग्य जग्गा मासिएको जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७६ १०:३६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्