राजबहादुर शाही

भान्सामा वायुपंखी

छानोमा सोलार प्यानल । त्यसबाट ब्याट्रीमा आएको तार भान्सामा एउटा स्विच हुँदै चुलोमा जडित सानो पंखामा पुगेको छ । स्विच थिच्दा पंखा घुम्छ र चुलोमा हावा दिन्छ । काठको भुस बाल्ने जस्तो फलामे चुलोमा दाउरा नै हालिन्छ । फरक यति छ, अरू घरेलु चुलो जसरी ढुंग्रोले फुकेर आगो सल्काउन बल गर्नु पर्दैन । थोरै झिक्रामिक्रा हाल्दा पनि चुलो मज्जाले बल्छ । भान्सामा ‘वायुपंखी चुलो’ जडान गरिएपछि खत्याड गाउँपालिकाको सुकाढिककी कला कार्की मक्ख छिन् । सुधारिएको विधिको उक्त चुलो प्रयोग गर्न थालेपछि धूलो र धूवाँबाट मुक्ति पाएको उनले बताइन् । 

२ वर्षदेखि विद्यालय भवन अलपत्र

सरकारी बेवास्ताका कारण छायानाथरारा नगरपालिका १३, लापु गाउँस्थित नमुना आधारभूत विद्यालयको भवन निर्माण अलपत्र परेको छ । योजना अलपत्र पर्दा विद्यार्थीलाई पठनपाठनमा समस्या भएको छ भने भवन पशुचौपायाको विश्रामस्थलमा परिणत भएको छ । 

बाहिरको चामलले चिनो र कागुनो विस्थापित 

खेती गर्न छाडिएपछि जिल्लाका ग्रामीण क्षेत्रमा चिनो र कागुनो लोप हुँदै गएको छ । उत्पादन कम भए पनि दु:ख धेरै हुने भन्दै किसानले चिनो र कागुनो लगाउन छोडेका हुन् । 

प्रसूतिगृह नहुँदा गर्भवतीलाई सास्ती

फोतुस्थित ताँजा गाउँकी ३५ वर्षीया चन्दरुपा शाहीलाई गत असारमा घरमै बच्चा जन्माउन नसक्दा ४ घण्टासम्म स्ट्रेचरमा बोकाएर कर्णाली करिडोर निर्माणस्थलमा पुर्‍याइयो । त्यहाँ पुग्दा उनको स्वास्थ्य अवस्था थप जटिल बनेपछि सेनाको हेलिकप्टर मगाएर सुर्खेत पुर्‍याइयो । प्रदेश अस्पतालमा शल्यक्रिया गरिएपछि मात्र उनको ज्यान बच्न सफल भयो ।

राराको कोसेली सिमी र स्याउ

रारा घुम्न आउने पर्यटकको रोजाइमा यहाँको अर्गानिक सिमी र स्याउ पर्ने गरेको छ । यसको बिक्री बढेपछि स्थानीयले उत्पादनमा समेत जोड दिन थालेका छन् ।

राजबहादुर शाहीका लेखहरु :

बाली भित्र्याउने चटारो

सोरु गाउँपालिका ४, का गोपाल कामी बिहानैदेखि राति अबेरसम्म बारीमै व्यस्त बन्न थालेका छन्  । बारीमा कोदो, धान, चिनो, कागुनो र मकै पाकेसँगै उनलाई भ्याइनभ्याइ भएको हो  । छायानाथरारा नगरपालिका १० की मायादेवी बुढा पनि तीन दिनयता अन्न स्याहार्ने हतारोमा छिन् ।

मुगु–तिब्बत व्यापारिक सम्बन्ध : १५ दिने हाटबजारमै सीमित

मुगमकार्मारोङ गाउँपालिका–२ मुगु गाउँका टासी लामा २० वर्षदेखि तिब्बत सीमाको हयाजिमारमा प्रत्येक वर्ष लाग्दै आएको अस्थायी हाटबजार पुगिरहेका छन् । १५ दिनसम्म लाग्ने उक्त हाट नगए उनलाई हिउँदमा मजदुरीका लागि गाउँ छाड्नुपर्ने हुन्छ । लामाले हयाजिमारमै यार्चालगायत जडीबुटी बिक्री गर्छन् र त्यही रकमले खाद्यान्न, लत्ताकपडा र उपभोग्य सामग्री खरिद गरी वर्षभरिको गर्जो टार्छन् । 

रारामा भरिभराउ

कर्णालीको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य रारामा पर्यटकको आगमन बढेसँगै रमझम सुरु भएको छ । दसैं बिदाको सदुपयोग गर्दै आएका आन्तरिक पर्यटकले रारा क्षेत्रका होटल र होमस्टे भरिभराउ छन् ।

बाटोमै थन्कियो ३४ सय क्विन्टल

दसैं ढोकैमा आइपुग्यो । सोरु गाउँपालिका–६ मुगुका धनवीर कामीलाई भने चामलकै चिन्ता छ । सोरुकोटमा रहेको नेपाल खाद्य संस्थानमा चामल नपाइने भएपछि उनी महँगैमा भए पनि बजारबाट चामल किनेर ल्याउने योजनामा छन् । ‘अरू बेला त त्यस्तै हो, दसैंमा भात खाऔं कि भन्ने सबैलाई लाग्छ,’ उनी भन्छन्, ‘तर त्यही चामल पनि नपाउँदा दसैं कसरी टार्ने भन्ने चिन्ताले सताउँछ ।’

हिमाली जिल्लामै च्याङ्ग्रा अभाव

तिब्बती नाकाबाट आयात नहुँदा यो वर्ष हिमाली जिल्लामै च्याङ्ग्राको अभाव देखिएको छ । तिब्बतमै च्याङ्ग्राको मूल्य अकासिएपछि यस वर्ष व्यापारीले च्याङ्ग्रा नभित्र्याएका हुन् ।