समाज सुधारमा जुट्दै आमा समूह- मधेस - कान्तिपुर समाचार

समाज सुधारमा जुट्दै आमा समूह

भरत जर्घा मगर

सिरहा — सिरहा धनगढीमाई नगरपालिका–११ नयनपुरका ३० देखि ५५ उमेर समूहका ‘आमा’ हरू केही वर्षअघिसम्म घरपरिवारमै सीमित थिए । समूह बनाएर अघि बढ्नुपर्छ भन्ने चेतले तीन वर्षअघि ‘आमा सामाजिक परिवार’ गठन गरे ।

सामाजिक परिवारबाट उनीहरूले बचत र त्यसको सदुपयोग मात्र हैन, अहिले समाज सुधारकै नेतृत्व लिन थालेका छन् ।

सुरुमा ‘आमा सामाजिक परिवार’मा २७ महिला संगठित भए । पहिलो बैठकबाट जनही मासिक ५० रुपैयाँका दरले कोषमा संकलन थालेको कोषाध्यक्ष कल्पना बस्नेत सम्झिन्छिन् ।

‘मासिक बचतसँगै महिला अधिकार सम्बन्धी तालिमहरूमा पनि भाग लिन थाल्यौं’ उनले भनिन् ‘महिला अधिकारसँगै सशक्तीकरणका बारेमा बुझ्न थाल्यौं ।’ बिस्तारै बिस्तारै समाजमा आमाहरूको सक्रियता बढ्न थाल्यो । ‘आमाहरूले समाजमा आफ्नो भूमिका खोज्न थालेपछि पुरुषहरू चिढिन थाले,’ अध्यक्ष रामरती रामले भनिन्, ‘तर हामी आफ्नो उद्देश्यमा अडिग रह्यौं र आमाहरूको बैठकमा पुरुषको थिचोमिचोमाथि छलफल चलाउन थाल्यौं ।’

उनका अनुसार कोषमा भएको रकम सापटी लिएर सबै सदस्यहरूले सानातिना आर्यआर्जनका काम गर्न थाले । कसैले किराना पसल, कसैले बाख्रापालन र व्यावसायिक खेती सुरु गरे । आयआर्जनसँगै टोल सुधारमा सक्रिय भएको बस्नेतले बताइन् । ‘महिला हिंसाविरुद्ध पहिला आफ्नै घरबाट हरेक आमा जुर्मुराए’ उनले भनिन्, ‘पुरुषहरू पनि मान्न बाध्य भए । त्यसपछि टोलमा हिंसाका घटनाहरू कमी आयो ।’ अहिले गाउँमा मदिरा बन्देज गरिएको छ । साँझ परेपछि सधैंजसो जाड रक्सीसेवन गरी घरपरिवार र टोलमा झैझगडा हुने गरेकोमा अहिले बन्द भएको छ ।

‘सुरुमा धेरै कठिन भयो,’ अध्यक्ष रामले भनिन्, ‘मदिराले शरीर, परिवार, समाज र आर्थिक क्षतिका बारेमा हामीले जनचेतना बढाउन थालेपछि पुरुषहरूले बुझे । अहिले हाम्रो अभियानमा पुरुषहरूले पनि साथ दिएका छन् ।’ सामाजिक परिवारले बालबालिकाको जन्मदर्ता बनाएर हरेकलाई विद्यालय पठाएको छ भने टोल विकासमा महिला अग्रसरता बढाएको छ । महिलाका लागि अस्पतालबाट पाइने निःशुल्क स्वास्थ्य परीक्षण सेवामा पनि उनीहरूले गतिविधि बढाएका छन् । ‘सुरुमा समुदायमा परिवर्तन ल्याउन समस्या हुँदो रहेछ,’ उनले आफ्नो अनुभव सुनाइन्, ‘तर समूहको एकता र सहकार्यले सम्भव भयो ।’

नयनपुरका आमाहरूले जस्तै छिमेकी १३ नम्बर वडाका जाते चौरी, भालुटार, दुरविनडाँडा र सकुवा चौरी गाउँका स्थानीयले विकृति बढाउने जुवातास खेल्न रोक लगाएका छन् । मदिरा बिक्री वितरणमा समेत कडाइ गरेका छन् । गाउँलेहरूको भेला बसी त्यस्तो निर्णय गरेका हुन् । उनीहरूले तास–जुवा खेल्ने र खेलाउनेलाई १० हजार ५१ रुपैयाँ र मदिरा बेचबिखन गर्नेलाई ५० हजार ५१ रुपैयाँ जरिवाना गरिने निर्णय गरेका छन् ।

प्रकाशित : चैत्र २, २०७८ १२:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मुसहरलाई बासकै सकस

ऐलानीमा बनेको घर पनि बाटो विस्तारले भत्किने चिन्ता
भरत जर्घा मगर

सिरहा — सिरहाको सखुवानन्कारकट्टी गाउँपालिका–१ स्थित मुसहर बस्तीका ५५ वर्षीय देबुवा सदायको १२ जनाको परिवार दुई धुर ऐलानी जग्गामा बनाएको फुसको घरमा बस्छन् । झुपडीमा बाँसले बेरेर २ वटा साना कोठा बनाइएको छ ।



एउटा कोठामा जेठो छोरा गजेन्द्र पत्नी, छोराछोरीसहित ४ जना बस्छन् । अर्को कोठामा कान्छो छोरा रवीन्द्रसहित चारजना कोचिएर रात बिताउँछन् । पिढीमा खाना पकाउँछन । खाना पकाइसकेपछि त्यही पिढीमा ५५ वर्षीय देबुवा र पत्नी मञ्जु सुत्छन् ।

कृषि मजदुरी गरी गुजारा चलाउँदै आएको देबुवाको परिवार दिनभरी मजदुरीमा खटिएपनि रात बिताउन भने सकस हुन्छ । ठाउँ अभावमा झुपडीमा कोच्चिएर सुत्न बाध्य छन् । ‘पाहुना आउँदा सबै जना पीढिमा लस्करै सुत्छौं,’ देबुवा भन्छन्, ‘दुई वटा छोरीसहित ज्वाई, नाति नातिनी आउँदा रात पालो गरेर काट्नु पर्छ ।’ मजदुरीको कमाईले खान लाउन नै धौ धौ हुने भएकाले जग्गा किन्न नसकेको उनको भनाइ छ । देबुवा दम्पतिलाई त्यही भएको ऐलानी २ धुर जग्गा पनि बाटो फराकिलो बनाउँन खोजेपछि उठीबास हुने पिरलो छ । ‘गाउँमा वडाले बाटो बिस्तार गर्ने भनेको छ,’ उनले भने, ‘बाटो बढ्यो भने हाम्रो उठीबास नै हुन्छ ।’

बस्तीमा १५ घर छन् । सबैको समस्या देबुवाको जस्तै छ । बस्तीकै बेचन सदाय मुसहरको ९ जनाको परिवार डेढ धुर जग्गामा बनाएको फुसको घरमा बस्छन् । बेचनलाई पनि रात परेपछि सुत्न सकस झेल्नुपर्छ । अर्को तर्फ बाटो बिस्तार गर्दा उठिबास हुने पिरलो छ । बस्तीका अधिकांश ऐलानी १–२ धुर जग्गामा घर बनाएर बसेका छन् । सिरहाको बरियारपट्टी गाउँपालिका–३ स्थित तिलैयामा सडक छेउको ऐलानी जग्गामा १५ घर मुसहर बस्ती छ ।

अधिकांशले १ देखि २ धुर जग्गामा घर बनाएर बसेका छन् । एउटा परिवारमा १७ जनासम्म फुसको घरमा कोच्चिएर बस्छन् । वस्तीका कबुतरी सदाय मुसहर भन्छिन् ‘नौ जनाको परिवार डेढ धुर जग्गामा बनाएको फुसको घरमा बस्नु परेको छ ।’ त्यही जग्गापनि सडक फराकिलो पार्दा उठिबास हुने पिरलो छ । ‘सडक बिस्तार भयो भने हामी जस्ता निमुखा कहाँ जाने’ उनले भनिन् ।

सखुवानन्कारकट्टी र बरियारपट्टी जस्तै जिल्लामा बसोबास गर्दै आएका भूमिहीन कृषि मजदुरहरूलाई ‘थातथलो’ मुख्य समस्या बनेको छ । मुसहर संघ सिरहाका अनुसार भूमिहीन मुसहर समुदायका व्यक्तिहरू हरूवा, चरुवा र अरुको घरमा काम गरेर जीविकोपार्जन गर्छन् । उनीहरूको नाममा जग्गा जमीन छैन् । जग्गाको स्वामित्व नहुदा उनीहरू स्थानीय तहको सेवा सुविधाबाट समेत बञ्चित छन् ।

‘सिरहाका अधिकांश मुसहर बस्तीमा तीन पुस्ताभन्दा बढी भईसक्यो तर बसोवास गरेको जग्गा उनीहरूको स्वामित्वमा छैन’ दलित अधिकारकर्मी उमेश बिसुन्के भन्छन्, ‘पुस्तौंदेखि बस्दै आएको जग्गा गाउँ ब्लकमा रहेपनि नापी हुन सकेको छैन, जग्गाको स्वामित्व नहुँदा ती बस्ती उठिबासमा पर्ने चिन्ता छ, यसका लागि पालिकासँग पहल गरिरहेका छौं ।’

प्रकाशित : चैत्र १, २०७८ १२:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×