आत्महत्याको कारण घरेलु हिंसा

भरत जर्घामगर

सिरहा — आत्महत्याका घटना अध्ययन गर्दा सिरहामा डरलाग्दो अवस्था देखिएको छ । यस्ता घटनामा वृद्धि हुनुमा ‘घरेलु हिंसा’ मुख्य कारक मानिएको छ । महिलामाथि पति, सासु ससुराले बुहारीलाई हेर्ने दृष्टिकोण र अधिकांश घरायसी उल्झनकै कारण आत्महत्या क्रम बढेको हो ।

त्यसका अलावा समाजशास्त्री र अधिकारकर्मीको जीवनप्रति चरम वितृष्णा, अपूर्ण मनहरूले मानसिक तनाव बढेपछि अन्तिम विकल्पमा ‘आत्महत्या’ गर्न पुग्नु र युवापुस्तामा सामाजिक सञ्जालको गलतप्रभावले पनि ‘आत्महत्या’ गर्नेदर बढेको ठम्याइँ छ ।

सिरहा प्रहरीको तथ्यांक अनुसार गत वर्ष १ सय ४० जनाले आत्महत्या गरेका छन् । यो अहिलेसम्मकै उच्च दर हो । तीमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी महिला छन । प्रहरीको तथ्यांक अनुसार साउनमा १२ र भदौंमा ३ आत्महत्याका घटना भएका छन् । प्रहरी तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने भदौं १२ र १३ गते दुई दिनमा जिल्लामा ३ आत्महत्याका घटना भएका छन् । तीन वटै आत्महत्या घटना सिरहा नगरपालिकामा क्षेत्रमा भएका छन् ।

भदौ १२ गते सिरहा नगरपालिका २ छोटकी टोलका श्यामकुमार महराका पत्नी २७ वर्षीया सुनिताकुमारी रामले आफू सुत्ने कोठामा सलको पासो लगाई आत्महत्या गरिन् । भदौ १३ गते सिरहा नगरपालिका ७ का ईश्वर रामका छोरी २२ वर्षीय पकिजाले आफ्नै घरको कोठामा झुन्डिएको अवस्थामा फेला परिन् । सोही दिन सिरहा नगरपालिका १ का १९ वर्षीय धिरज दास तत्मा आँपको बगैंचामा नाइलनको डोरीले पासो लगाएको अवस्थामा फेला परे ।

आत्महत्या घटनामा दिनानुदिन वृद्धि भएपछि प्रहरीले अनुसन्धानलाई तीब्र बनाएको छ । सिरहामा ०७३/७४ मा ८८ र ०७४/७५ मा ९३ जनाले आत्महत्या गरेको प्रहरी तथ्यांक छ । सिरहाका प्रहरी उपरीक्षक उमाप्रसाद चर्तुवेदीले जिल्लामा आपराधिक गतिविधि न्यूनीकरण भए पनि ‘आत्महत्या’ घटना डरलाग्दो रूपमा बढेको बताए । ‘आत्महत्याको तथ्यांकले यो दर बढेको छ,’ उनले भने, ‘यसलाई कम गर्न गाउँ गाउँमा पुगेर जनचेतनामूलक कार्यक्रम तत्काल सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ, यसका लागि ठाउँ ठाउँमा जनचेतनामूलक सडक नाटक प्रदर्शन गर्दै आएका छौं ।’

महिलाहरू अधिकांश घरेलु हिंसाकै कारण मानसिक तनाव बढेपछि अन्तिम विकल्पमा आत्महत्या गर्न बाध्य भएको हुनसक्ने बताउँछन जेएस मुरारका क्याम्पसका मनोविज्ञान विभागका प्राध्यापक कन्हैया भट्ट । ‘घरेलु हिंसापछि अर्को कारण मानवले समय, परिस्थिति र सामाजिक व्यवस्थाका कारण कतिपय इच्छा पूरा गर्न सक्दैनन् त्यसपछि जीवनप्रति चरम वितृष्णा जाग्छ,’ उनले भने, ‘त्यही चरम वितृष्णाले आत्महत्या गर्न पुग्छन् ।’ आत्महत्या तहमा पुग्नुभन्दा अघि मानिसको मनमा अनावश्यक आइरहने तर्कनाबाट मुक्त भएर जीवनलाई जस्ताको तस्तै अनुभूत गर्नु र मनबोल उच्च राख्न प्राध्यापक भट्ट सुझाउँछन् ।

घरेलु हिंसाका घटना गाउँघरमा दिनानुदिन भइरहे पनि प्रहरीमा धेरैजसो घटना दर्ता नहुनुले पनि समाजमा आत्महत्या बढेको अधिकारकर्मीको भनाइ छ । ‘केही घटनामात्र प्रहरीमा पुग्नुले पनि घरेलु हिंसा न्यूनीकरण हुन नसकेका हुन्,’ अधिकारकर्मी राजकुमार राउत कुर्मी भन्छन्, ‘पछि गाँजिदै गएर आत्महत्या अंगाल्न पुग्छन् ।’ घरेलु हिंसा न्यूनीकरण गर्न महिलालाई आफ्नै घरबाट सम्मान गर्न सुरु गरेमा सम्भव हुने उनको भनाइ छ ।

महिला हिंसा बढनुमा पुरुषवादी सोच व्यवहार मुख्य कारण रहे पनि सामाजिक र सांस्कृतिक कारणले महिला स्वयं पनि सहायक कारण रहेकाले महिलाहरू पनि सजग बन्नुपर्ने अधिकारकर्मीको भनाइ छ । घरेलु महिला हिंसाविरुद्ध सञ्जाल सिरहाकी अध्यक्ष रामकुमारी दासले महिला हिंसा गर्ने पीडकमाथि सामाजिक र कानुनी कारबाही गर्न समाजका अगुवा भनिनेहरू नै निष्पक्ष नबन्ने गरेका कारण समाजमा घरेलु हिंसा न्यूनीकरण हुन नसकेको, प्रहरीले आत्महत्या भन्ने बित्तिकै अनुसन्धान नगर्ने प्रवृत्तिले पनि आत्महत्या बढेको बताइन ।

समाजशास्त्रका सह प्राध्यापक शोभितलाल चौधरी बाँच्नका लागि त्यसमा पनि सुख र मस्तीपूर्वक बाँच्नका लगि मानिसले प्रसिद्धि, पैसा लगायत सुख खोज्ने मानवीय स्वभावले उब्जाउने दुःख र विषादले गर्दा पनि मानिस आत्महत्याको तहसम्म पुग्ने गरेको बताउँछन् ।

‘पछिल्लो पटक युवा पुस्तामा सामाजिक सञ्जालको गलत प्रभावले पनि आत्महत्या घटना निम्त्याएको पाइन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसलाई थप बल आर्थिक अभाव र बेरोजगारीले थप बल पुर्‍याएको छ, त्यसैले युवापुस्ताले अत्महत्या गर्नुभन्दा चेतन मनलाई दरो बनाउन जरुरी छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७६ १०:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यालय क्षेत्रमा दिनहुँ प्रदर्शन

प्रदर्शनमा एकताबद्ध बनेका राजनीतिक दल विद्यालय खोल्ने विषयमा सहमत नहुँदा बालबालिका पढाइबाट वञ्चित
कान्तिपुर संवाददाता

सर्लाही — विद्यालयलाई शान्ति क्षेत्र कायम गरिनुपर्छ । कुनै कारणले विद्यालय बन्द गराइएमा ५० हजारसम्म जरिवाना पनि तोकिएको छ । तर, याहाँको एक विद्यालय विगत १० दिनदेखि बन्द छ । विद्यालयकै विषयलाई लिएर दिनहुँ प्रदर्शन जारी छ ।

सर्लाहीको हरिपुर्वा नगरपालिका–५ स्थित केश्वर गरिब जनता माविमा प्रधानाध्यापकको सरुवा, हालको विद्यालय व्यवस्थापन समितिको खारेजी, विद्यालयको हिसाब सार्वजनिक हुनुपर्ने लगायतको माग गर्दै जुलुसमा होमिएका राजनीतिक दलका कार्यकर्ता । तस्बिर : ओमप्रकाश ठाकुर/कान्तिपुर

प्रदर्शन गर्न एकजुट हुने स्थानीय विद्यालय खुलाउनमा भने एकजुट छैनन् । जसका कारण विद्यार्थीहरू पढाइबाट वञ्चित भएका छन् ।
दक्षिणपूर्वी क्षेत्रमा पर्ने हरिपूर्वा नगरपालिका–५ स्थित केश्वर गरिब जनता मावि विगत १० दिनदेखि बन्द छ । सुन्दरपुर मावि चक्रघट्टाबाट सरुवा भई आएका शिक्षक धनेश्वर साहलाई विद्यालयमा हाजिर गराउने कि नगराउने विषयमा सुरु भएको विवादले राजनीतिक रङ्ग पाउँदा समस्या बढेको हो । विद्यालयमा भएको विवाद कुटाकुटमा परिणत भएको थियो ।

झडपमा दुईजना घाइते छन् । लगतै पीडित पक्षले विद्यालयमा तालाबन्दी गरेका थिए । गत मंगलबार विद्यालयमा लगाइएको तालाबन्दी खुल्न सकेको छैन । यसले विद्यार्थी र अभिभावक चिन्तित बनेका छन् । ‘हाम्रो विद्यालयमा राजनीतिक विवादका कारण पठनपाठन ठप्प छ,’ स्थानीय अभिभावक चन्द्रभूषण यादवले भने, ‘राजनीतिक विवादले विद्यालय बन्द हुँदा विद्यार्थी पढाइबाट वञ्चित भएका छन् ।’

विद्यालयको समस्या समाधान गर्नुको साटो राजनीतिक दलका नेता तथा कार्यकर्ता दुई पक्षमा विभाजन भएर आन्दोलनमै होमिएका छन् । विद्यालयमा जारी विवादका कारण प्रथम त्रैमासिक परीक्षा नै रोकिएको छ । अवस्था समान्य हुन नसकेकाले विद्यार्थीहरूको परीक्षा सञ्चालनमा आउन नसकेको प्रधानाध्यापक फेकुकुमार रायले बताए ।

अन्यत्रबाट सरुवा भएर आएका शिक्षकको व्यवस्थापन समितिले सहमति दिनुपर्ने पक्षले प्रअ रायको सरुवा, हालको विद्यालय व्यवस्थापन समितिको खारेजी, विद्यालयको हिसाब सार्वजनिक हुनुपर्ने लगायतको माग अघि सारेको छ । विद्यालयमा जारी विवाद समाधान गर्न केही दिनअघि सदरमुकाम मलंगवास्थित जिल्ला समन्वय समितिमा राखिएको सर्वपक्षीय छलफलमा सहमति जुट्न सकेको थिएन । त्यसपछि विवादमा संलग्न दुई पक्षबीचको दूरी झन्झन् बढ्दो छ । विद्यालयकै विषयलाई लिएर कहिले लठ्ठी जुलुस कहिले झाडु जुलुस त कहिले टायर बालेर दिनहुँजसो प्रदर्शन भइरहेको छ ।

विद्यालयमा जारी विवाद समाधान गरेर विद्यालय खुलाउने प्रयास भइरहेको नगर प्रमुख सियाराम रायले बताए । उनले विद्यालयको विवादमा राजनीतिक रङ्ग लिँदा समस्या समाधान हुन नसकेको जिकिर गरे । विद्यालयको विवाद समाधान गरी पठनपाठन सञ्चालनको व्यवस्था मिलाउन माग गर्दै बुधबार बिहानैबाटहरिपूर्वा बजार बन्द गराई लठ्ठी जुलुस निकालिएको थियो ।

शान्ति कायम गरी बन्द, हड्ताल हुन नदिनुपर्ने विद्यालय क्षेत्रमा नै पछिल्लो समय यसरी राजनीतिक दलले नै विवादको थलो बनाउँदा हरिपूर्वाका वुद्धिजीवीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । ‘विद्यालयमा राजनीति गर्नु हुन्न, राजनीतिकै कारण विद्यार्थीको पढाइ अवरुद्ध हुने गरेको छ,’ हरिपुर्वाका बुद्धिजीवी राजनारायण रायले भने, ‘परिवर्तनको बाहक मानिने राजनीतिक दलनै शिक्षामा
अवरोध पुर्‍याउनु राम्रो कुरो होइन, यसले बच्चाको भविष्य बिग्रिन्छ ।’

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७६ १०:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्