आत्महत्याको कारण घरेलु हिंसा

भरत जर्घामगर

सिरहा — आत्महत्याका घटना अध्ययन गर्दा सिरहामा डरलाग्दो अवस्था देखिएको छ । यस्ता घटनामा वृद्धि हुनुमा ‘घरेलु हिंसा’ मुख्य कारक मानिएको छ । महिलामाथि पति, सासु ससुराले बुहारीलाई हेर्ने दृष्टिकोण र अधिकांश घरायसी उल्झनकै कारण आत्महत्या क्रम बढेको हो ।

त्यसका अलावा समाजशास्त्री र अधिकारकर्मीको जीवनप्रति चरम वितृष्णा, अपूर्ण मनहरूले मानसिक तनाव बढेपछि अन्तिम विकल्पमा ‘आत्महत्या’ गर्न पुग्नु र युवापुस्तामा सामाजिक सञ्जालको गलत प्रभावले पनि ‘आत्महत्या’ गर्नेदर बढेको ठम्याइँ छ ।


सिरहा प्रहरीको तथ्यांक अनुसार गत वर्ष १ सय ४० जनाले आत्महत्या गरेका छन् । यो अहिलेसम्मकै उच्च दर हो । तीमध्ये ८० प्रतिशतभन्दा बढी महिला छन । प्रहरीको तथ्यांक अनुसार साउनमा १२ र भदौंमा ३ आत्महत्याका घटना भएका छन् । प्रहरी तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने भदौं १२ र १३ गते दुई दिनमा जिल्लामा ३ आत्महत्याका घटना भएका छन् । तीन वटै आत्महत्या घटना सिरहा नगरपालिकामा क्षेत्रमा भएका छन् ।


भदौ १२ गते सिरहा नगरपालिका २ छोटकी टोलका श्यामकुमार महराका पत्नी २७ वर्षीया सुनिताकुमारी रामले आफू सुत्ने कोठामा सलको पासो लगाई आत्महत्या गरिन् । भदौ १३ गते सिरहा नगरपालिका ७ का ईश्वर रामका छोरी २२ वर्षीय पकिजाले आफ्नै घरको कोठामा झुन्डिएको अवस्थामा फेला परिन् । सोही दिन सिरहा नगरपालिका १ का १९ वर्षीय धिरज दास तत्मा आँपको बगैंचामा नाइलनको डोरीले पासो लगाएको अवस्थामा फेला परे ।


आत्महत्या घटनामा दिनानुदिन वृद्धि भएपछि प्रहरीले अनुसन्धानलाई तीब्र बनाएको छ । सिरहामा ०७३/७४ मा ८८ र ०७४/७५ मा ९३ जनाले आत्महत्या गरेको प्रहरी तथ्यांक छ । सिरहाका प्रहरी उपरीक्षक उमाप्रसाद चर्तुवेदीले जिल्लामा आपराधिक गतिविधि न्यूनीकरण भए पनि ‘आत्महत्या’ घटना डरलाग्दो रूपमा बढेको बताए । ‘आत्महत्याको तथ्यांकले यो दर बढेको छ,’ उनले भने, ‘यसलाई कम गर्न गाउँ गाउँमा पुगेर जनचेतनामूलक कार्यक्रम तत्काल सञ्चालन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ, यसका लागि ठाउँ ठाउँमा जनचेतनामूलक सडक नाटक प्रदर्शन गर्दै आएका छौं ।’


महिलाहरू अधिकांश घरेलु हिंसाकै कारण मानसिक तनाव बढेपछि अन्तिम विकल्पमा आत्महत्या गर्न बाध्य भएको हुनसक्ने बताउँछन जेएस मुरारका क्याम्पसका मनोविज्ञान विभागका प्राध्यापक कन्हैया भट्ट । ‘घरेलु हिंसापछि अर्को कारण मानवले समय, परिस्थिति र सामाजिक व्यवस्थाका कारण कतिपय इच्छा पूरा गर्न सक्दैनन् त्यसपछि जीवनप्रति चरम वितृष्णा जाग्छ,’ उनले भने, ‘त्यही चरम वितृष्णाले आत्महत्या गर्न पुग्छन् ।’ आत्महत्या तहमा पुग्नुभन्दा अघि मानिसको मनमा अनावश्यक आइरहने तर्कनाबाट मुक्त भएर जीवनलाई जस्ताको तस्तै अनुभूत गर्नु र मनबोल उच्च राख्न प्राध्यापक भट्ट सुझाउँछन् ।


घरेलु हिंसाका घटना गाउँघरमा दिनानुदिन भइरहे पनि प्रहरीमा धेरैजसो घटना दर्ता नहुनुले पनि समाजमा आत्महत्या बढेको अधिकारकर्मीको भनाइ छ । ‘केही घटनामात्र प्रहरीमा पुग्नुले पनि घरेलु हिंसा न्यूनीकरण हुन नसकेका हुन्,’ अधिकारकर्मी राजकुमार राउत कुर्मी भन्छन्, ‘पछि गाँजिदै गएर आत्महत्या अंगाल्न पुग्छन् ।’ घरेलु हिंसा न्यूनीकरण गर्न महिलालाई आफ्नै घरबाट सम्मान गर्न सुरु गरेमा सम्भव हुने उनको भनाइ छ ।


महिला हिंसा बढनुमा पुरुषवादी सोच व्यवहार मुख्य कारण रहे पनि सामाजिक र सांस्कृतिक कारणले महिला स्वयं पनि सहायक कारण रहेकाले महिलाहरू पनि सजग बन्नुपर्ने अधिकारकर्मीको भनाइ छ । घरेलु महिला हिंसाविरुद्ध सञ्जाल सिरहाकी अध्यक्ष रामकुमारी दासले महिला हिंसा गर्ने पीडकमाथि सामाजिक र कानुनी कारबाही गर्न समाजका अगुवा भनिनेहरू नै निष्पक्ष नबन्ने गरेका कारण समाजमा घरेलु हिंसा न्यूनीकरण हुन नसकेको, प्रहरीले आत्महत्या भन्ने बित्तिकै अनुसन्धान नगर्ने प्रवृत्तिले पनि आत्महत्या बढेको बताइन ।


समाजशास्त्रका सह प्राध्यापक शोभितलाल चौधरी बाँच्नका लागि त्यसमा पनि सुख र मस्तीपूर्वक बाँच्नका लगि मानिसले प्रसिद्धि, पैसा लगायत सुख खोज्ने मानवीय स्वभावले उब्जाउने दुःख र विषादले गर्दा पनि मानिस आत्महत्याको तहसम्म पुग्ने गरेको बताउँछन् ।


‘पछिल्लो पटक युवा पुस्तामा सामाजिक सञ्जालको गलत प्रभावले पनि आत्महत्या घटना निम्त्याएको पाइन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसलाई थप बल आर्थिक अभाव र बेरोजगारीले थप बल पुर्‍याएको छ, त्यसैले युवापुस्ताले अत्महत्या गर्नुभन्दा चेतन मनलाई दरो बनाउन जरुरी छ ।’ प्रकाशित : भाद्र २०, २०७६ १०:१७

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

लहानमा फोहोर व्यवस्थापन केन्द्र विवाद : स्थानीयले गरे विरोध प्रदर्शन र तालाबन्दी

भरत जर्घामगर

सिरहा — ५ महिनादेखि फोहोर फाल्न नदिने अडान लिएका लहान नगरपालिका–४ का स्थानीयले नगरपालिकाले प्रहरीको आडमा महिलामाथि दुर्व्यवहार गरेको र फोहोर फालेको विरोधमा शनिबार विरोध प्रदर्शन गरेका छन् । 

वडा नम्बर ४ का बासिन्दाको अवरोधका कारण एक महिनादेखि सडकमा थुप्रिएको फोहोर फाल्न प्रहरीसहित नगरप्रमुख मुनि साह सुडिलगायत अन्य वडाका जनप्रतिनिधि शुक्रबार फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्र पुगेका थिए ।

स्थानीयले अदालतमा विचाराधीन रहेको मुद्दाको फैसला नहुन्जेल फोहोर नफाल्न भन्दै नाराबाजी गरी फोहोर बोकेका ट्रयाक्टर रोकेपछि झडप भएको थियो । झडपकै क्रममा नगरपालिकाले केन्द्रमा शुक्रबार फोहोर विसर्जन गरेको थियो ।

फोहोर विसर्जनका क्रममा झडप हुँदा वडा सदस्य उर्मिलादेवी दास, स्थानीय राधादेवी दास, रामकुमारी पासवान, राजाराम पण्डित लगायत घाइते भएको स्थानीयको दाबी छ ।

नगरपालिकाले अदालतको मानहानी गरेको र प्रहरी लगाएर दमन गरेको विरोध गर्दै ४ नम्बर वडावासीले शनिबार नगरप्रमुख साहको पुत्ला बनाएर नगरका विभिन्न भाग परिक्रमा गरि विरोध प्रदर्शन गरे ।

फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रबाट शनिबार अपरान्ह निस्किएको जुलुसले नगर परिक्रमा गरी २ नम्बर रोडमा पुगेर कोणसभा गरेका थिए । कोणसभा भइरहँदा प्रहरीले पुत्ला खोसेर लगेका थिए । विरोध प्रदर्शन अघि स्थानीय फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रको गेटमा शनिबार बिहान तालाबन्दी गरेका छन् ।

५ महिनादेखि अवरोध
नियमित फाल्दै आएको लहान–४ स्थित फोहोरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा फालेको फोहोरले दुर्गन्ध बढाएको भन्दै स्थानीयले ६ महिनादेखि अवरोध गर्दै आएका थिए ।

२०७१ सालमा लहान नगरपालिका–४ स्थित खुट्टीखोला किनारको ३५ विघा जग्गामध्ये १२ विघामा सर्वदलीय संयन्त्र र स्थानीयवासीको भेलाबाट फोहोरमैला व्यवस्थापन केन्द्र निर्माण गर्ने निर्णय गरेको थियो ।

फोहरमैलालाई वातावरणमैत्री तवरले दीर्घकालीन व्यवस्थापन गर्न नगरपालिकाले त्यतिखेर संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयको जगेडा कोषबाट ५२ लाख ५५ हजार लागतमा फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्र निर्माण गरेको थियो । तारबार घेरासहित केन्द्रमा आँप लगायत फलफूलको बिरुवा रोपेर बगैचा समेत बनाइएको थियो ।

त्यतिखेर फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्र निर्माणको विरोध गर्दै स्थानीय रामप्रसाद महतो र रामप्रकाश पासमानले पुनरावेदन अदालत राजविराजमा रिट दायर गरेपछि अदालतले २०७१ जेठ २२ मा अन्तरिम आदेश जारी गरेको थियो । तर रिट निवेदक र नगरपालिकाबीच सहमति भएपछि २०७१ जेठ २९ गते महतो र पासमानले रिट फिर्ता लिएका थिए ।

लहान ४ स्थित फोहोरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा तालाबन्दी गर्दै स्थानीय । तस्बिर : भरत जर्घामगर/कान्तिपुर
केन्द्र निर्माण भएपछि ५ वर्षदेखि नगरपालिकाले बजार क्षेत्रको फोहर नियमित फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा फाल्दै आएको थियो । फोहोरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा बजार क्षेत्रका वडा १, ३, ५,६,७, ८ र १० गरी ७ वटा वडाबाट संकलित फोहोर नियमित फाल्दै आएको थियो ।

नगर क्षेत्रबाट दैनिक ३० मेट्रिक टन फोहोर संकलन हुन्छ । त्यसका लागि नगरपालिकाले बजार क्षेत्रमा ४० र अन्य वडामा २४ गरी ६४ कर्मचारीलाई खटाएको छ । फोहोर संकलन, विसर्जन र सरसफाईमा नगरपालिकाले वार्षिक १ करोड खर्चन्छ ।

गत वैशाखदेखि ४ नम्बर वडावासीले दुर्गन्ध बढाएको भन्दै फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रमा फोहोर फाल्न अवरोध गर्दै आएका छन् । त्यतिखेर वडावासीले फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रको मूलगेटमा तालाबन्दी गरेपछि कर्मचारीले गेटमै फोहोर फालिदिएका थिए । स्थानीयले त्यतिखेर कुचोसहित नाराबाजी गर्दै नगरकार्यपालिका कार्यालय घेराउ गरेका थिए ।

फोहरमैला व्यवस्थापन केन्द्रको गेटमा फालिएको फोहरले मानव बस्तीमा दुर्गन्ध फैलिएको भन्दै स्थानीयले कुचोसहित नगरपालिका कार्यालय घेराउ गरेका थिए । स्थानीयले अवरोध गरेपछि नगरपालिकाले समस्या समाधानका लागि वैशाखको पहिलो साता बजार क्षेत्रका वडाध्यक्षहरु सम्मिलित ७ सदस्यीय समिति गठन गरेको थियो ।

फोहोर व्यवस्थापनका लागि हरेक प्रयास भए पनि कसैले विकल्प दिन सकेको छैन । फोहोर विसर्जनका लागि पटक–पटक भएको छलफलबाट विकल्प खोज्न समय दिँदै स्थानीयले त्यत्तिखेर एक पटकका लागि केन्द्रमा फोहोर फाल्न दिएका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १४, २०७६ १८:२०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×