खेतमा धाजा, डिप बोरिङ प्रयोगविहीन

अवधेशकुमार झा

राजविराज — लामो समयदेखि वर्षा नहुँदा सप्तरी जिल्लाको तिरहुत गाउँपालिकाका किसानहरूको खेतमा धाँजा फाटेर धानखेती नष्ट हुन थालेको छ । गाउँपालिकाले आर्थिक वर्ष ०७४/७५ र ०७५/७६ मा सिंचाइका लागि खरिद गरेको डिप बोरिङका सम्पूर्ण सामग्री प्रहरी चौकीमा त्यसै थन्किएर रहेका छन् ।


नेपालकै पहिलो नहर चन्द्रनहर गाउँपालिकाको मध्य भागबाट गएको भए तापनि सिंचाइका लागि प्रबन्ध हुन नसक्दा तिरहुत गाउँपालिकाका किसानले आकासे पानी र बोरिङकै भरमा सिंचाई गर्दे आएका छन् । पछिल्लो एक महिनादेखि राम्रोसँग पानी नपर्दा किसानको खेतमा धाजा फाटनुका साथै धानखेतमा विभिन्न किसिमका रोगको प्रकोप देखा पर्न थालेको तिरहुत गाउँपालिका ४ का वडाध्यक्ष मनोजकुमार यादवले बताए ।

जसोतसो गरेर धान रोपाई गरे पनि अहिले पानीको अभावमा खेतमा धान सुक्न थालेको स्थानीय कृषक राजेन्द्र यादवले बताए । गाउँपालिकाले सिंचाइ सुविधाका लागि १ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको डिप बोरिङ खरिद गरेको जानकारी भए पनि वितरण नगर्दा किसानको खेतमा सिंचाइ हुन नसकेको र बोरिङका पाइप पनि नष्ट हुन थालेको वडाध्यक्ष यादवले बताए ।

तिरहुत गाउँपालिकाले ०७४/७५ मा ८० लाख र ०७५/७६ मा ५० लाख गरी कुल १ करोड ३० लाख रुपैयाँ बराबरको डिप बोरिङ खरिद गरेको कार्यालयको तथ्यांकले देखाएको छ । तर, दुई आर्थिक वर्षमा गरी त्यति धेरै रकम लगाएर खरिद गरिएको डिप बोरिङ किसानको खेतमा सिंचाइका लागि प्रयोग गर्नुपर्नेमा प्रहरी चौकीमा थन्काएर राखिएको छ ।

गाउँपालिका अध्यक्ष हेमन्तकुमार बहरखेरले ०७४/७५ देखि नै खरिद गरी राखिएको डिप बोरिङ अहिलेसम्म वितरण गर्न नसकिएको स्विकारे । खरिद गरिएका डिप बोरिङमध्ये केही प्रहरी चौकी लोहजारा, केही प्रहरी चौकी त्रिकोल र केही वडाध्यक्ष भोगानन्द महात्मानको घरमा राखिएको अध्यक्ष बहरखेरले बताए ।

बडाध्यक्ष महात्मानले एक हप्ता अघि आफूलाई २० वटा डिप बोरिङ दिइएको र मागको अनुपातमा त्यो निक्कै कम भएकाले थप डिप बोरिङ आएपछि वितरण गर्ने बताए । उनले ०७४/७५ को डिप बोरिङ अहिले एक साता अघि मात्र आफूलाई दिइएको बताउँदै ०७५/७६ को आएपछि मात्र वितरण गर्न सकिने बताए ।

गाउँपालिका अध्यक्ष बहरखेरले सुरक्षितका लागि प्रहरी चौकीमा डिप बोरिङ राखिएको बताए । उनले बिभिन्न वडाका वडाध्यक्षहरूले नलगेका कारण प्रहरी चौकीमा दुई वर्षदेखि थन्क्याएर राख्नुपरेको बताए । वडाध्यक्ष मनोजकुमार यादवले गाउँपालिकाले सबै वडालाई समान रूपमा वितरण नगरेकाले नलिएको बताए । ‘गाउँपालिका अध्यक्षको आफ्नै हैकमवादी पारा छ, यादवले भने, ‘हामी कार्यपालिका सदस्य हौं, हामीलाई थाहै नदिई गाउँपालिका अध्यक्ष काम गरेका छन् ।’

सप्तरीको तिरहुत गाउँपालिकामा डिप बोरिङ मात्र होइन्, सवारी साधन खरिद र अन्य विकास निर्माणका कार्यमा व्यापक अनिमितता भएको स्थानीयहरूले आरोप लगाउँदै आएका छन् । केही वडाध्यक्ष पनि गाउँपालिकामा व्यापक आर्थिक अनियमितता भएको हाकाहाकी बताउने गरेका छन् ।

गाउँपालिकामा पछिल्लो दुई आर्थिक वर्षमा भएका विकास निर्माणका कार्यको जानकारी लिन जाँदा प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत र लेखापाल कार्यालयमा नभेटिने गरेका कारण सञ्चारकर्मी सूचना पाउनबाट समेत वञ्चित हुनु परेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ १०:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दशकमा ४ गुनाले बढे बाघ

शंकर आचार्य

पर्सा — संरक्षण तथा वृद्धिका लागि गरिएको प्रयासका कारण मुलुककै कान्छो निकुञ्ज पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जमा एक दशकमा बाघको संख्या चार गुनाले बढेको छ । निकुञ्जमा बर्सेनि भई रहेको बाघ अनुगमनले यस्तो देखाएको हो । यस बर्ष निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्क बाघ देखा परेका छन् । 

निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत समिर महर्जनका अनुसार, जेडएसएलसँगको सहकार्यमा बर्सेनि निकुञ्जमा जारी शक्तिशाली क्यामेराबाट हुने गरेको अनुगमनले निकुञ्जमा बाघको संख्या उत्साहजनक रुपमा बढेको देखाएको छ । यस वर्ष पनि जनवरीदेखि जुन मध्यठसम्म निकुञ्जमा बाघ अनुगमन गरिएको थियो ।

यस वर्षको अनुगमनबाट निकुञ्जमा डेढ दर्जन बयस्क बाघ देखिएको उनले बताए । निकुञ्ज कार्यालयबाट करीब १५ किमी पूर्वमा हल्खोरिया दह क्षेत्रमा हाल पनि माउसँग २ वटा डमरु देखिएको उनले बताए । करिब ६ महिनाका जस्ता देखिने डमरु हुर्किसकेका छन् । तर डमरुलाई गणनामा सामेल गर्ने चलन छैन ।

सन् २००९–१० मा गरिएको गणनामा निकुञ्जमा केवल ४ बयस्क बाघ थिए । २०१३ मा गरिएको यस्तै सर्वेक्षणले निकुञ्जमा ७ बयस्क बाघ रहेको नतिजा देखाएको थियो । हालरहेका डेढ दर्जन बाघमध्ये ५ भाले र १० पोथी बाघकोपहिचान भइसकेको छ । सामान्यतया एउटा बाघको पाटाअर्कोसँग नमिल्ने भएकाले बाघलाई चिन्न सहज हुन्छ । बयस्क बाहेक थप केही ससाना बच्चा बाघ रहे पनि तीनको संख्या यकिन हुन सकेको छैन ।

निकुञ्जमा बाघको संख्या बढ्नुमा यसको आहारा प्रजातिका जनावरहरूको सख्यां बढदै जानु र बाघ संरक्षणमा गरिएको प्रयासको सकारात्मक परिणाम रहेको महर्जन बताउँछन् । यस बाहेक रामभौरी, भाठा, रमौली, प्रतापपुर जस्ता निकुञ्जभित्र रहेका मानवबस्तीलाई स्थानान्तरण गरिएपछि पनि बाघ लगायतका अन्य वन्यजन्तुको संख्या पनि वृद्धि हुन गएको हो ।

निकुञ्जमा बाघको संख्या वृद्धिसँगै थप चुनौती पनि बढेको उनले बताए । बाघ बढेसँगै तिनको सुरक्षा, निकुञ्जमा मानव प्रवेश नियन्त्रण, बाघको आहारा प्रजातिको वन्यजन्तुको संख्या थप वृद्धि, निकुञ्जमा लाग्ने मेला आदि प्रमुख चुनौती रहेको उनले बताए । पर्सा, बारा र मकवानपुर गरी ६ सय २७ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा निकुञ्ज फैलिएको छ । यो निकुञ्ज जंगली हात्तीको बासस्थानका रूपमा प्रसिद्ध छ ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ १०:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्