अस्ट्रेलियाबाट फर्केर गाउँमै उद्योग

भरत जर्घामगर

सिरहा — कोही अध्ययन गर्न कोही रोजगारीका लागि धेरै युवा पुस्ता विदेसिएका छन् । अध्ययन पूरा गरेपछि अधिकांश युवायुवती विदेशमै करिअर बनाउन लागेका छन् ।

सिरहाको धनगढीमाई नगरपालिका–९ का सोनाम स्याङबा गाउँघरमा स्थानीयलाई कटहर, आँप र गोलभेडालगायत फलफूलको सदुपयोग गर्न सिकाउँदै ।तस्बिर : भरत/कान्तिपुर

तर, पाँच वर्ष अस्ट्रेलियामा अध्ययन गरी स्वदेश फर्किएका सिरहा धनगढीमाई नगरपालिका ९ मुसहरनियाका ३४ वर्षीय सोनाम स्याङबोले गाउँमै उद्योग सञ्चालन गरेका छन् । उनले अस्ट्रेलियामा अध्ययन गरी हासिल गरेको अनुभव, ज्ञान, सिप र कलाको सदुपयोग गर्दै गाउँघरमैं रोजगारी सिर्जना गर्न उद्यमी बनेका हुन् ।

काठमाडौंको कलेज अफ एप्लाइड फुड एन्ड डेरी टेक्नोलोजी (क्याफोडेट) कलेजबाट ९ वर्षअघि खाद्य प्रविधिमा चार वर्षे बिटेक अध्ययन गरेका स्याङबो उच्च शिक्षाका लागि सन् २०१३ मा अस्ट्र्लेिया गएका थिए । उनले त्यहाँ ५ वर्षे पाठ्यक्रममा पोषण र व्यापार व्यवसायलाई कसरी अगाडि बढाउन सकिन्छ भन्ने अध्ययन पूरा गरे ।

‘सातामा २ दिन कलेजको पढाई हुन्थ्यो,’ उनले सुनाए, ‘पढाईका क्रममा खर्च जुटाउन दिनमा १२ घण्टा जोतिनु पर्थ्यो ।’ अध्ययनपछि गतवर्ष नेपाल फर्किएका सोनाम भने कहिल्यैं वैदेशिक रोजगारीमा नफर्कने निधोमा पुगे । कारण थियो, ‘आफ्नै १० कट्ठा जमिनमा रोपेको ५० बोट आँपका फल नबिकेर त्यसै भुइँमा झरिरहँदा मन पोल्यो ।’

गतवर्ष सिरहामा प्रशस्त आँप फल्यो । धेरै फलेकाले आँपको मूल्य किसानले पाएनन् । ढुवानी भाडासमेत असुली नभएपछि किसानले आँप बिक्री गर्न सकेनन् । बोटबाट आँप झरिरहन्थ्यो । किसानमा त्यसको विकल्प थिएन । वैदेशिक शिक्षा पूरा गरेर आएका सोनाममा किसानको लगानी खेर गएको सह्य भएन ।

उनले सुनाए, ‘बोटबाट आँप होइन किसानको आँसु झरेको मैले पाएँ, त्यसपछि मलाई यही केही गर्नुपर्छ, किसानको आँसुलाई हाँसोमा परिवर्तन गर्नुपर्छ भन्ने सोच जागृत भयो ।’ त्यही सोचले उनले पहिला आफ्नै आँप बगैचामा झरेका फल संकलन गरे । वरपर नातागोता र छिमेकका बगैचाबाट खेर जाने आँप पनि संकलन गरे ।

खेर गइरहेको आँपलाई संकलन गरी बोक्रा र कोपा निकालेर उनले गुदी तयार गरे । खाद्य प्रविधि र अस्ट्रेलियाको पढाईलाई सदुपयोग गर्दै उनले बोक्रा र कोपा छोडाएको आँपबाट गुदी तयार गरे । बजारबाट पानी भर्ने जार र केएमएस केमिकल ल्याएर गुदीलाई ८० डिग्री तापक्रममा राखेर कहिल्यैं नबिग्रने गरी जुस तयार गरे ।

‘जुस बनाउने क्रममा जार र जनशक्तिमा ५ हजार लाग्यो,’ उनले भने, ‘खेर गएको संकलित आँपबाट ३ हजार लिटर जुस बनाएँ, जुन प्रतिलिटर ५० रुपैयाँको दरले बिक्री गरिरहेको छु ।’ यस वर्ष दोब्बरभन्दा बढी जुसको उत्पादन गर्ने तयारीमा उनी छन् । रोजगारीका क्रममा बिदामा अस्ट्रेलियाबाट घर आएका सोनाम अब नफर्किने गरी यही उद्यममा सक्रिय छन् । त्यसपछि उनले घरेलु कार्यालयमा स्याङबो फुडस एन्ड बेभरेज उद्योग दर्ता गराएका छन् ।

उद्योग दर्तासँगै उनले खेर जाने गोलभेडालाई सस बनाउन थालेका छन् । आँप, गोलभेडामात्र होइन उनले त्यही पढाईको ज्ञानलाई सदुपयोग गर्दै गाउँघरमा उत्पादन हुने कटहर लगायत विभिन्न फलफूलका अचारलगायत परिकार बनाएर महिला, पुरुष अझ युवालाई तालिम दिएर त्यसको उपयोगितासँगै स्वरोजगारमा जोडिने हौसला दिन लागिपरेका छन् ।

लगानी अभावमा उद्योगको रूप दिन नसकेका उनले सामान्य उद्योग सञ्चालनका लागि पास्चराइजर मेसिन, बोथिङ, सिल प्याक मेसिनलगायत स्थापना गर्न पनि कम्तीमा २५ लाख रुपैयाँ लगानी लाग्ने बताए । रकम अभावमा उद्योगको रूप दिन नसकिएको उनी
बताउँछन् ।

‘रकम अभावमा लगानी गर्न नसक्दा उद्योगको रुप दिन सकिएको छैन,’ उनले भने, ‘तर आफ्ना उत्पादन आँप जुस, गोलभेडा सस, अचार लगायतको गुणस्तर प्रमाण पत्रका लागि विभागमा नमुना पठाएको छु, ।’ बिस्तारै यसलाई उद्योगका रूपमा बिस्तार गर्दै लगेका स्याङबोले गाउँगाउँमा आफूले सिकेको सीपलाई स्थानीयमा तालिमा दिन सुरु गरेका छन् ।

उनले स्थानीय तहले सहयोग गरे यस क्षेत्रमा आफूले सिकेको सीपलाई प्रवर्द्धन गर्न अझ हौसला प्रदान हुने बताए । स्याङबो भन्छन्, ‘गाउँघरमा काम प्रशस्त छन्, यो काम मेरो लागि होइन भन्ने होइन, म पढेको मैले गर्ने होइन भन्ने होइन । बरु मान्छेले मिहिनेत गर्नुपर्छ, अवश्य फल पाइन्छ भन्ने ध्येय राख्ने हो । रोजगारी विदेशमा होइन गाउँघरमैं प्रशस्त छन् ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७६ १०:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बेजिङ घोषणा पत्रको समीक्षा

कान्तिपुर संवाददाता

जनकपुर — महिलाले कानुनी रूपमा अधिकार पाए पनि व्यवहारमा पाउन नसकेको बताएका छन् । संविधानमा लेखिएको महिला अधिकार गाउँ समाजमा लागू नभएको उनीहरूले गुनासो गरे ।

सन् १०९५ मा चीनको बेइजिङमा भएको चौथो विश्व महिला सम्मेलनको घोषणा–पत्रको समीक्षा गर्दै अधिकार कार्यान्वयन हुन नसकेको धारणा महिलाले राखे ।

सन् २०२० मा हुने बेइजिङ प्लस सम्मेलनका लागि नेपालको गैरसरकारी निकायका तर्फबाट सुझाव संकलनका लागि प्रदेश २ को जनकपुरमा शुक्रबार प्रदेशस्तरीय गोष्ठीका सहभागी महिलाले आफ्नो धारणा राखेका हुन् । जनकपुर उपमहानगरपालिका–१७ मानसिंपट्टी तेत्तरियाकी ४५ वर्षीया रीतादेवी यादवले छुवाछूत, दहेज प्रथा, बालविवाह कानुनी रूपमा अन्त्य भए पनि तराई मधेसमा कायमै रहेको बताइन् ।

‘राज्यले महिला अधिकार दिएको छ, तर कार्यान्वयन भएको छैन,’ उनले भनिन्, ‘मेरो घरमा त्यो अधिकार लागू भएको छैन ।’ सामाजिक प्रथाका कारण कानुनमा महिला अधिकार भए पनि महिलाले नै महिलामाथि अन्याय गरिरहेको सवाल समेत महिला अधिकारकर्मीले उठाए ।

बेइजिङ सम्मेलनको उपलब्धी स्वरुप राज्यले महिलाका हक अधिकार सुनिश्चित हुने क्रममा रहेकाले कार्यपालिका, व्यवस्थापिकालगायत हरेक निकायमा महिला सहभागिता अनिवार्य भएको जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाकी उपमेयर रीताकुमारी मिश्रले बताइन् ।

राज्यले ३३ प्रतिशत महिलालाई आरक्षणको व्यवस्था गरेकाले स्थानीय तह, प्रदेश र सङ्घीय संसदसम्म महिलाको पहुँच विस्तार भए पनि कतिपय महिला अधिकारको उपभोग गर्न समेत नसकेको समेत बताइन् । सप्तरी, सिराहा, धनुषा, महोत्तरी, सर्लाहरी, रौतहट, बारा र पर्सा जिल्लाबाट सहभागी अधिकांश महिलाले जनसंख्याको आधारमा ५० प्रतिशत महिलाको सहभागिता बढाउन जरुरी रहेको बताए ।

बेइजिङ प्लसको पाचौं समीक्षाका लागि नेपाल सरकारले सुझाव प्रतिवेदन पठाइसकेको वियोन्ड बेइजिङ कमिटी नेपालकी सदस्य लक्ष्मी कार्कीले बताइन् । कार्कीले सरकारको तर्फबाट प्रतिवेदन बुझाइए पनि गैर सरकारी निकायको तर्फबाट छुट्टै सुझाव प्रतिवेदन पठाउन लागेको बताइन् । उनका अनुसार शुक्रबार सातवटै प्रदेशबाट महिला अधिकारकर्मी र संघसंस्थाबाट सुझाव संकलन गरिएको छ । बेइजिङ कमिटीले जुन १४ मा प्रतिवेदन पेस गर्ने तयारीमा रहेको प्रतिवेदन तयारीकर्ता सन्ध्या श्रेष्ठले बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ २५, २०७६ ०९:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्