शिशु बिमा सम्झौता 

शाहीमान राई

जनकपुर — प्रदेश नं २ सरकारले सुरु गरेको नवजात शिशुको बिमा गर्न प्रभु बैंकसित सम्झौता भएको छ । ‘बेटी बचाऊ, बेटी पढाऊ’ कार्यक्रम अन्तर्गत माघ १ गतेदेखि जन्मिएका शिशु (छोरी) को नाममा एक लाख बराबरको बिमा रकम प्रभु बैंकमा जम्मा गर्न लागेको हो ।

शिशु बिमा योजना लागू भइसकेकाले शिशु जन्मिएको ६ महिनाभित्र तोकिएको कागजातसहित मुख्यमन्त्री कार्यालयमा आवेदन पेस गर्न आह्वान गरिएको छ । मुख्यमन्त्री कार्यालयको सिफारिसमा प्रभु बैंकमा मुद्दती खाता खोलेर बिमावापतको रकम जम्मा गर्ने व्यवस्था मिलाएको छ ।

बिमा योजना लागू भएको ८ जिल्लाका ८ स्थानीय तहका अविभावकले शिशु जन्मिएको एक सय ८० दिनभित्र अस्पतालमा जन्म प्रमाणपत्र, वडा कार्यालयको जन्मदर्ता प्रमाणपत्र, बाबुआमाको नागरिकता, मुख्यमन्त्री कार्यालयको सिफारिसपत्र लिएर गएपछि बैंकले शिशुको नाममा मुद्दती खाता खोलेर बिमा रकम जम्मा गरिदिने सर्तसहित मुख्यमन्त्री कार्यालयका सचिव हरिप्रसाद फुयाल र प्रभु बंैंकका तर्फबाट सहायक प्रबन्धक अशोक खड्गीबीच १५ बँुदे सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर गरी प्रदेश नं २ का मुख्यमन्त्री मोहम्मद लालबाबु राउत समक्ष बुझाएका छन् ।

बिमा बापतको रकम शिशु हुर्किएर बीस वर्ष पुगेर नागरिकता प्रमाण–पत्र प्राप्त गरेपछि एकमुष्ठ एक लाख प्रदान गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । बेटी बिमाबापत प्रदेश सरकारले बैंकलाई प्रतिव्यक्ति १३ हजार ६ सय ४६ रुपैयाँ १५ पैसाका दरले बुझाउने सम्झौता छ ।

यो शिक्षा बिमा भएकाले शिशुलाई उमेर पुगेपछि विद्यालयमा अनिबार्य भर्ना गर्नुपर्ने सर्त छ । बिमा गरिएका छोरीले २० वर्षभन्दा कम उमेरमा पढाइ छाडेर विवाह गरेमा र बेपत्ता भएमा बिमा बापतको रकम मुख्यमन्त्री बेटी बचाऊ, बेटी पढाऊ कोषमा फिर्ता हुने व्यवस्था गरिएको छ ।

तर खातावाला छोरी कडा रोग लागेर विरामी भएर पढाइमा बाधा भएमा र अभिभावकको मृत्यु भएको अवस्थामा मन्त्रालयको सिफारिसमा खातामा जम्मा भएको सावाव्याज रकम भुक्तानी दिने व्यवस्था गरिएको मुख्यमन्त्री कार्यालयले जनाएको छ । बेटी शिक्षा बिमा योजना प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न छोरी शिक्षा बिमा मुद्दती बचत खाता सञ्चालन कार्यविधि २०७५ तयार गरिएको मुख्यमन्त्रीको प्रेस संयोजक आतिश मिश्रले बताए ।

कार्यविधिमा विमित व्यक्ति अपांगता भई कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण विद्यालयमा कक्षा १२ सम्म उत्तीर्ण गर्न नसक्ने अवस्था आइपरेमा बेटी बचाऊ, बेटी पढाऊ निर्देशक समितिको सिफारिसमा २० वर्ष अवधि पूरा गर्नुअघि नै रकमको सावाव्याज भुक्तानी दिन सक्ने व्यवस्था गरिएको छ ।

तराई मधेसमा सामाजिक विकृतिका रूपमा रहेको दहेजप्रथाका कारण छोरीलाई दाइजो दिनुपर्ने भएकाले गर्भमै भ्रुण हत्या गर्ने प्रचलनको अन्त्य गरी सुरक्षित मातृत्व, जन्मने र शिक्षा पाउने अधिकार ग्यारेन्टी गर्न बिमा गर्न लागिएको हो । प्रदेशको २ को ८ वटा स्थानीय तहमध्ये पर्साको वीरगञ्ज महानगरपालिकाको वडा नं १ देखि १६ नं सम्म, बाराको स्वर्ण गाउँपालिका, रौतहटको यमुनामाई, सर्लाहीको पर्सा, महोत्तरीको एकडारा, सिराहाको औरही, सप्तरीको महादेवा गाउँपालिका र धनुषाको कमला नगरपालिकाको सबै वडामा जन्मिने शिशुको नाममा छोरी शिक्षा बिमा कार्यक्रम लागू गरिएको छ ।

छोरी शिक्षा बिमा मद्दती बचत खाता सञ्चालन कार्यविधि २०७५ को बुँदा नं ७ अनुसार सेवा प्रदायक संस्था (प्रभु बैंक लिमिटेड) ले तोकिएको समयमा सम्झौता नवीकरण नगरेमा तथा सेवाग्राहीलाई तोकिएको सेवा प्रदान नगरेमा सम्झौता रद्द गर्न सक्ने गरी २०७७ पुस मसान्तसम्मका लागि सम्झौता भएको छ । यसबाहेक सेवाग्राही शिक्षा बिमा गरिएका व्यक्तिको अविभावक तथा संरक्षकलाई बैंकबाट कृषि, शिक्षा, वैदेशिक रोजगारी तथा व्यवसाय गर्न सहुलियत ऋण समेतको प्रबन्ध गरिएको छ ।

प्रकाशित : माघ १८, २०७५ १२:१०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जनकपुरमा गाई आश्रम

रामचोकस्थित सीताराम गौशाला असहाय गाईवस्तुको संरक्षण, हेरचाह, पालनपोषण, औषधि उपचार लागि ६५ वर्षअघि जनकपुरवासीले स्थापना गरेका थिए 
शाहीमान राई

जनकपुर — वृद्धाश्रम, अनाथ आश्रम, जोगी, साधुसन्त, महन्तको कुटी, योगाश्रमको नाम पर्याप्त सुनिएको छ । तर गाईवस्तु र पशुपक्षीको आश्रम भने कमै जानकारीमा छ । धार्मिकस्थल जनकपुरमा वर्षौंदेखि असहाय गाईवस्तुको आश्रम सञ्चालित छ । बाहिरबाट झट्ट हेर्दा बाँधिएका गाई, घाँस परालको उरुङले आश्रम व्यावसायिक गाई फर्म जस्तै लाग्छ । 

असहाय गाई संरक्षणका लागि समुदायद्वारा स्थापित जनकपुरधामस्थित सीताराम गौशालामा पालिएका गाई ।  तस्बिर : शाहीमान/कान्तिपुर

जनकपुर उपमहानगरपालिका–४ तिरहुतियागाछी रामचोकस्थित सीताराम गौशाला असहाय गाईवस्तुको संरक्षण, हेरचाह, पालनपोषण, औषधि उपचार लागि ६५ वर्षअघि जनकपुरवासीले स्थापना गरेका थिए । वि.सं. २०१० सालमा स्थापित असहाय गाई आश्रममा घाइते, असहाय, बृद्धा, अङ्गभङ्ग भई हिँड्न नसक्ने, सडकमा अलपत्र गाईवस्तुलाई संरक्षण दिने गरिएको छ ।

सवारीले हिर्काउँदा घाइते र सडकमा अलपत्र गाईवस्तुलाई आश्रममा राखेर पालनपोषण गरिन्छ । आश्रममा गाई मरेपछि सुरक्षित ठाउँमा गाड्ने गरिएको सीताराम गौशाला सञ्चालक समितिका अध्यक्ष निर्मल सिंहानियाले बताए ।

हिन्दु धार्मिक मान्यताअनुसार गाईलाई गौमाता, पवित्र देवी, लक्ष्मीको प्रतीकका रूपमा पूजा गर्ने चलन छ । मठमन्दिरमा पूजाआजा गर्न गाईको दूध र घरलाई शुद्ध बनाउन लिपपोतका निम्ति गाईको गोवर र गहुत (मत्रजल) प्रयोग गरिन्छ । हिन्दु धर्मावलम्बी समुदायलाई गौमुत्र, गोवर र दूध वितरण गर्न र असहाय गाईको आश्रम सञ्चालनका निम्ति आयस्रोत जुटाउन दुधालु गाई पालिएका छन् ।

ऐतिहासिक गौशालामा हरेक दिन ३५ देखि ४० लिटर दूध उत्पादन गरी मन्दिरमा पूजाआजा र बिक्री वितरण गरी आम्दानी गर्दै आएको सञ्चालन समितिका सदस्य कृष्ण कार्कीले बताए । आश्रमको पहिलो मुख्य उद्देश्य असहाय गाईको सेवा गर्नु हो, आयआर्जन होइन, समिति सदस्य कृष्ण कार्कीले भने, ‘दोस्रो उद्देश्य पूजाआजाका लागि नि:शुल्क दूध वितरण गर्ने हो ।’ सात वर्षदेखि तन, मन, धन दिएर गाईको सेवमा लागेको बताउँदै उनले असहाय गाईको सेवा गर्न पाउँदा आनन्द लागेको बताए ।

पूजाआजा र व्रतालुलाई वितरण गरी बचत रहेको दूध मासिक ठेक्कामा बिक्री गर्दै आएको आश्रमका व्यवस्थापक ललित सिंहले बताए । सञ्चालक समितिले लक्ष्मीपूजा, छैट, व्रतबन्ध, ब्रतालु, विरामी असहाय र मरिमराउमा नि:शुल्क दूध उपलब्ध गराउँदै आएको छ ।

उनले गरिब, विपन्न, असहाय परिवारलाई वैतरणी र गौदान विधिका निम्ति गौशालामा जन्मिएका बाछी नि:शुल्क प्रदान गर्दै आएको बताए । उनका अनुसार व्यावसायिक गाईपालन नभएकाले दूध उत्पादनका निम्ति दान धर्म गर्न चाहने विभिन्न व्यक्तिले लैनो गाई किनेर आश्रमलाई दिने गर्छन् । त्यही गाई पालेर दुहुना बनाएर दूध उत्पादन गरी वितरण गर्दै आएको छ । गाई आश्रममा असहाय गाई र दुधालु गाई बाछाबाछीसहित ६६ वटा गाई आश्रित रहेको व्यवस्थापक सिंहले बताए ।

यति बेला सीताराम गौशालामा १६ दुधालु गाईमध्ये नियमित ८ वटा दुहुना गाई छन् । यी गाई हेरचाह, स्याहारसुसार, पालनपोषणका लागि ७ जना कर्मचारी छन् । हरेक दिन बिहान ५ बजे गाई दुहेर गौशालासँगै रहेको फुलेश्वर मन्दिरमा दूध चढाउने गरिएको छ । दूध बिक्री गरेर वार्षिक ७ लाख ५० हजार र सटर भाडावाट वार्षिक ४ लाख गरी १२ लाख ५० हजार आम्दानी हुने गरेको सञ्चालक समितिका लेखापाल रामदयाल कापरले बताए ।

सीताराम गौशालाको नाममा रहेको ९ कठ्ठा जमिनमा वरिपरि टहरामा २८ वटा सटर छन् । उनका अनुसार आश्रममा असहाय गाईलापनका निम्ति हरियो घाँस, दानापानी, चोकर, सख्खर, दाना, नुन,पराल, औषधि उपचार र जनशक्ति गरी मासिक सरदर २ लाख खर्च खुने गरेको छ । गाई आश्रममा वार्षिक आम्दानीले गाईपालन गर्न नपुगेर वार्षिक दस लाखदेखि १२ लाखसम्म घाटा व्यहोर्नुपरेको लेखापाल रामदयाल कापरले बताए । उनले यसवर्षका लागि ३ लाखको पराल र भुस किनिसकेको बताए ।

गाईआश्रम सञ्चालनका निम्ति अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, महासचिव, सचिव, कोषाध्यक्ष, सदस्यसहित ११ सदस्यीय सञ्चालक समिति, व्यवस्थापक, लेखापाल, पशु चिकित्सक र गाईपालक श्रमिकसहित ७ जना कर्मचारी कार्यरत छन् । व्यवस्थापकीय खर्च, कार्यालय सञ्चालन र गाईवस्तुको पालनपोषणका निम्ति आम्दानीभन्दा बढी खर्च हुनाले हरेक वर्ष चन्दा, सहयोग मागेर धार्मिक महत्त्वको असहाय गाईपालन सेवा सञ्चालन गर्दै आएको अध्यक्ष निर्मल सिंहानियाले बताए ।

प्रकाशित : माघ ९, २०७५ ०९:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT