‘स्पिरिचुआलिटी’का भ्रम- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘स्पिरिचुआलिटी’का भ्रम

आध्यात्मिक बन्न आफ्ना जिम्मेवारी छाड्नुपर्दैन, न त कुनै ठूलो पहाड नै फुटाउनुपर्छ ।
लीना दुवाडी

कोभिड–१९ का कारण सामाजिक दूरी कायम गर्दै भएको चिडियाखाना भ्रमणमा सर्पका प्रजाति अवलोकन गर्दैगर्दा एक जना दाइले भने, ‘यता नाग हेर्न आऊ । तिमी त पूजा गर्ने मान्छे !’मेरो मनमा उनको कुरा चस्स बिझ्यो । यो लेख लेख्नुका केही कारणमध्ये सायद त्यो घटना पनि एक हो ।

म आफू हिन्दु भएकामा गर्व गर्छु, तर दुःखद नै भनौं, मैले आजसम्म यथार्थ रीतले पूजाआजा गरेकी छैन । चाडपर्वमा हुने धार्मिक गतिविधिमा सहभागी हुन्छु । तर मलाई कुन भगवान‌्को पूजा कसरी र कहिले गर्ने, खासै जानकारी छैन । मानिसहरूले नित्यकर्मजस्तै दैनिक पूजाआजा गरेको पनि देख्छु । तर न मलाई त्यस्तो नित्य पूजाआजाको विधि थाहा छ, न त मैले त्यसबारे कहिल्यै सिक्ने कोसिस नै गरें । कैयौं मन्दिर भ्रमण गर्दा मैले पूजा गरिनँ, तर देवीदेवताका ती निर्जीव मूर्तिप्रति सम्मान व्यक्त गरेकी छु । उनीहरूको सम्मानमा जम्मा हुने सयौं मान्छेको भावनाको कदर गर्दै स्वानुभूतिमा रमाएकी छु ।

यस हिसाबले हेर्दा सामाजिक परिभाषामा म पक्कै पनि धार्मिक देखिन्नँ होला । यद्यपि म आफूलाई पूर्ण रूपमा आध्यात्मिक र धार्मिक मान्छु, किनकि म विज्ञानमा विश्वास गर्छु । सायद तपाईंलाई अनौठो लाग्यो, ‘अध्यात्ममा रुचि राख्ने, पूजाआजा नगर्ने, व्रत नबस्ने तर आफूलाई आध्यात्मिक र धार्मिक भन्ने अनि विज्ञानमा विश्वास गर्ने भएर आध्यात्मिक र धार्मिक हुँ भन्ने । यो कसरी सम्भव छ ?’

सानैमा आध्यात्मिक जीवनशैलीसँग परिचित हुन पुगें म । मैले ज्ञान र ध्यानबारे सिक्न सुरु गरेकी हुँ, दस वर्षकै उमेरदेखि । त्यस बेलाको कलिलो दिमागले कमै बुझे पनि मभित्र अध्यात्मको बीउ पसिसकेको थियो । पछि दुई वर्ष मैले विज्ञान र अध्यात्मको समर्पित विद्यार्थी भएर बिताएँ । एकसाथ दुई अलग धारको पढाइका कारण पनि मलाई कहिल्यै अध्यात्म र विज्ञान एकअर्काका परिपूरक होइनन् जस्तो लागेन । मेरो अनुभवमा धर्म, विज्ञान र अध्यात्मको तालमेलबारेको तथ्य स्विकार्न नसक्नु नै आस्तिक र नास्तिकका रूपमा सामाजिक विभाजनको एउटा मुख्य कारण हो ।

करिअर सुरु गर्नुपूर्वका दुई वर्ष म साध्वीजस्तै थिएँ । बिहान तीन बजे उठेर ध्यानमा बस्नु, नित्यकर्मसँगै ईश्वरीय ज्ञान सुन्नु, दिउँसो अध्ययन गर्नु, साँझ फेरि ध्यानमा सहभागी हुनु, सात्त्विक भोजन मात्रै गर्नु मेरो दिनचर्या थियो । त्यो म आफैंले रोजेको बाटो थियो । अध्यात्मले मलाई कुनै पनि सिद्धान्तलाई आँखा चिम्लेर विश्वास गर्न सिकाएन । नियमानुसार मैले अध्यात्मका नीतिहरूलाई प्रयोग गरेर हेरें । जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन आएको पाएरै म यस मार्गमा अघि बढें । धर्मले ज्ञान दिन्छ, सही र गलतको परख गर्न सिकाइदिन्छ । अध्यात्मले धर्मलाई सही तरिकाले अपनाउन सिकाउँछ । यसलाई नै ‘आर्ट अफ लिभिङ’ अर्थात् जीवन जिउने कला भनिन्छ ।

विज्ञानको विद्यार्थी भएर पनि होला, मैले अध्यात्मलाई प्रयोगात्मक अनुसन्धानको तरिकाले अपनाएँ । ‘विज्ञान’ को शाब्दिक अर्थ यो पनि भनिएको छ– ‘कुनै एउटा विशिष्ट विषयमा गरिएको व्यवस्थित बुझाइ ।’ यसको मतलब विज्ञानको अर्थ प्रविधि र यसले छोएका पक्षहरूबाट अझ फराकिलो छ । मेरो बुझाइमा धर्म, अध्यात्म र विज्ञानका सिद्धान्तमा त्यति धेरै भिन्नता छैन । फरक यत्ति हो– विज्ञानले बाह्य जगत्‌को अध्ययन गर्छ, धर्म र अध्यात्मले आन्तरिक जगत्‌को।

‘तिमी यो उमेरमै धर्मकर्ममा लागेर किन बिग्रिएकी ?’ एकपटक एक काकाले भनेका थिए । धर्मकर्म, अध्यात्म, समाजसेवा अवकाश जीवन बिताउने माध्यम हो भन्ने हामी ठान्छौं । धर्म र अध्यात्मको प्रयोग त त्यति बेला धेरै हुन्छ, जति बेला हामी जीवनको सबैभन्दा व्यस्त समयमा हुन्छौं । जसरी भौतिकवादले हाम्रो जीवनलाई बाहिरी रूपमा सहज बनाइदिएको छ, त्यसरी नै धर्म र अध्यात्मले जीवनलाई आन्तरिक रूपमा सहज बनाउने गर्छ ।

बाह्य र आन्तरिक जीवनको सन्तुलन कायम गर्न नसक्दा वा गर्न नखोज्दा हामी अहिले पर्याप्त स्रोत, साधन, जानकारी हुँदाहुँदै पनि दुःखी छौं । हामीले आफू आधुनिक विश्वको मानव हुनुमा गर्व त गर्‍यौं, तर विज्ञानका महान् हस्ती आइन्स्टाइनको ‘धर्मबिना विज्ञानको दृष्टि रहन्न र विज्ञानबिना धर्म सग्लो रहँदैन’ भन्ने भनाइलाई सही अर्थमा बुझ्ने प्रयाससम्म गरेनौं । समाजमा व्याप्त कैयौं गलत विश्वास प्रणाली (बिलिफ सिस्टम) का कारण हामीमध्ये धेरै जना धर्म भनेको अव्यावहारिक र अनावश्यक हो भन्ने ठान्छौं । संसारका सबै धार्मिक मान्यताहरू मानवहितकै लागि बनेका हुन् । तर शक्तिको द्वन्द्वले अहिले विभिन्न धर्मका मानिसबीच ठूलो दूरी पैदा गरिदिँदा धर्म संसारमा एउटा समस्याका रूपमा देखा परेको छ । रचनात्मक हिसाबले प्रयोग गर्ने हो भने अध्यात्म विज्ञान र धर्मबीचको सुन्दर साँघु हो ।

एउटा रोचक प्रसंग छ, विश्वचर्चित आध्यात्मिक कोच सिस्टर शिवानीसँगको । उनलाई एक सफल व्यवसायीले सोधेका थिए, ‘सिस्टर, म सांसारिक जीवनदेखि आजित भइसकें । अब म यो सबै छोडेर ज्ञान र ध्यानमा लाग्न चाहन्छु ।’ सिस्टरले सोधिन्, ‘आध्यात्मिक जीवनशैली अपनाउन परिवार, कारोबार किन छोड्नुपर्‍यो र ?’ ती व्यवसायीले भने, ‘अब म यो व्यापारको टेन्सनमा लाग्न चाहन्नँ । मलाई पुग्यो अब ।’

सिस्टरले प्रतिप्रश्न गरिन्, ‘अध्यात्ममा लागेर के गर्नुहुन्छ नि ?’

ती व्यवसायीले जवाफ फर्काए, ‘ज्ञान र ध्यान गर्छु ।’

प्रश्न फेरि थपियो, ‘ज्ञान र ध्यान दिनमा कति बेर, अनि कति दिन ?’

व्यापारी आश्चर्यमा परे र सोधे, ‘अनि, कसरी लाग्ने त अध्यात्ममा ?’

सिस्टर शिवानीले भनिन्, ’तपाईंले गरिरहनुभएको काम, पारिवारिक जिम्मेवारी सबै पूरा गर्नुस् । व्यापार दस सहरमा फैलिएको छ भने बीस सहरमा विस्तार गर्नुस् । तर तपाईंले गर्ने हरेक काम मानवीय मूल्यको आधारमा हुनुपर्छ । तपाईंको कारोबार इमानदारी र नैतिकताको बलमा अगाडि बढ्नुपर्छ ।’

व्यापारीले भने, ‘यो त सम्भव छैन ।’

सिस्टरले भनिन्, ‘त्यसो भए अध्यात्मले काम गर्दैन ।’

आध्यात्मिक बन्न आफ्ना जिम्मेवारी छाड्नुपर्दैन, न त कुनै ठूलो पहाड नै फुटाउनुपर्छ । जसरी शारीरिक स्वास्थ्य र तन्दुरुस्तीका लागि स्वस्थ आहार र व्यायामको आवश्यकता पर्छ, त्यसरी नै मानसिक र भावनात्मक स्वास्थ्यका लागि आध्यात्मिक पोषणको आवश्यकता पर्छ । यसका लागि दैनिक आधा घण्टा पर्याप्त छ । बढ्दो मानसिक तनाव र अस्थिरताका बीच सन् १९७९ मा अमेरिकी प्रोफेसर जोन कबाटले ध्यानमा आधारित तनाव व्यवस्थापन पद्धतिको सुरुआत गरे । अहिले संसारभरि ‘माइन्डफुलनेस’ अर्थात् ध्यान शारीरिक र मानसिक दुवै उपचारमा प्रभावकारी साबित भएको छ । माइन्डफुलनेस मेडिटेसनले आत्माको आन्तरिक शक्तिलाई जागृत अवस्थामा राख्छ । मानव आत्मामा निहित अथाह ऊर्जालाई व्यावहारिक जीवनमा प्रयोग गर्न सिकाउँछ । यो नै आध्यात्मिक जीवनशैली हो ।

पछिल्लो समय ध्यान लोकप्रिय भएसँगै अहिले यसप्रति आम मानिसको चासो बढेको छ । इन्टरनेटमा हजारौं व्यक्तिले मोटिभेसन स्पिकर र लाइफ कोचका रूपमा तनावमुक्त जीवनशैली सिकाइरहेका छन् । यो पनि अध्यात्मकै पाटो हो । अध्यात्म कुनै छुट्टै ग्रहबाट आएको सिद्धान्त होइन । यो हरेक मानिसभित्र रहेको मानवीय गुण र मूल्यको अनुबोध हो । ध्यान भनेको कुनै आसनमा बसी आँखा बन्द गरेर गरिने क्रिया मात्र होइन, ध्यान अर्थात् अटेन्सन । आफूले गर्ने हरेक कार्यलाई माइन्डफुल भएर गर्नु नै ध्यान हो । ध्यान अर्थात् अध्यात्म अपनाउनेबित्तिकै जीवन रातारात परिवर्तन हुने होइन । यसका लागि निरन्तर अभ्यास आवश्यक छ । चौबीस घण्टामा केही मिनेट मात्र भए पनि हामीले आध्यात्मिक अभ्यासलाई प्रयोग गर्न सक्यौं भने त्यसले ‘मेन्टल इम्युनिटी’ अर्थात् मानसिक प्रतिरक्षा प्रणालीलाई बलियो बनाउन ठूलो मद्दत गर्छ ।

प्रकाशित : पुस ९, २०७७ ०८:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सोसल मिडिया स्क्रोलिङको लत

‘संसारमा दुइटा मात्र उद्योग छन्, जसले आफ्ना ग्राहकलाई ‘प्रयोगकर्ता’ नाम दिएका छन् । पहिलो, अवैध लागूऔषध र दोस्रो सफ्टवेयर ।’ र, यदि तपाईंले कुनै पनि उत्पादन प्रयोग गर्दा पैसा तिर्नुहुन्न भने सम्झनुहोस्, तपाईं नै ‘उत्पादन’ हो ।
लीना दुवाडी

तपाईं दैनिक कति समय मोबाइल ‘स्क्रोल’ गर्नुहुन्छ ? बिहान उठ्नेबित्तिकै, चिया पिउँदै, खाना खाने बेला, दिउँसो यत्तिकै बस्दा, खाजा खाँदा, बेलुका खाना खाँदा, टीभी हेर्दै गर्दा, राति सुत्नुअगाडि ?

डेढ वर्षअगाडि मलाई टिकटकको लत लागेको थियो । बिहान आँखा खुलेपछि फोन हातमा लिनासाथ दाहिने हातको बूढीऔंला टिकटकमा पुगिहाल्थ्यो । एकपछि अर्को भिडियो स्क्रोल गर्दै जाँदा एक घण्टा कति बेला बित्थ्यो, पत्तै हुन्थेन । कुनै काम बित्न लागेको चाल पाउँदा मात्रै म टिकटक छाड्थें । त्यहाँ भएका हजारौं भिडियोमा खै के रस थियो ? राम्रा लागे पनि नलागे पनि म हेरिरहन्थें । काममा व्यस्त भएका बेला पनि मलाई टिकटककै तलतल लागिरहेको हुन्थ्यो । तिनमा ज्ञानबर्द्धक र आफूलाई काम लाग्ने कन्टेन्ट भए पनि प्रायः म नाचगान नै स्क्रोल गरिरहेकी हुन्थें । तीन–चार महिना टिकटकका अर्थहीन भिडियोहरूमा समय खेर फालेपछि मैले टिकटक एप्लिकेसन फोनबाट हटाएँ र कहिल्यै फेरि ‘इन्स्टल’ गर्दिनँ भनेर आफैंसँग वाचा गरें ।

टिकटकको लत छुटेको केही समयपछि मैले इन्स्टाग्राममा आवश्यकताभन्दा बढी समय बिताउन थालें । दिनहुँ चार–पाँच घण्टा म इन्स्टाग्राम नै स्क्रोल गरिरहेकी हुन्थें । आफूलाई मन पर्ने कुराका लागि त जति समय पनि निस्कने रहेछ । धेरै फोन स्क्रोल गरिरहँदा मेरो दाहिने बूढीऔंला एकदमै दुखिरहन्थ्यो । सोसल मिडियामा आफूले समय बरबाद गरेको चाल पाउँदापाउँदै पनि मैले आफ्नो बानी परिवर्तन गर्न सकेकी थिइनँ । आफ्नो मानसिक र शारीरिक स्वास्थ्य तथा काममै असर पुगेको महसुस हुन थालेपछि मैले त्यो बानी छाडें । लागेको बानी छुटाउन केही समय लाग्यो तर मैले इन्स्टाग्राममा व्यतीत गर्ने समय नब्बे प्रतिशतले घटाएँ ।

यो मेरो मात्र कथा होइन, लाखौं इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको अनुभव हो । सायद तपाईंको पनि कथा हो । यो लेख नै पनि तपाईंले फोनमै पढिरहनुभएको हुन सक्छ । एउटा भिडियो हेर्छु भनेर युट्युबमा पसेपछि हामी कम्तीमा दस वटा भिडियो हेरेर मात्र निस्कन्छौं । झुक्किएर फेसबुकको नीलो बटनभित्र छिरेपछि कम से कम आधा घण्टा स्क्रोलिङको दुनियाँमा हराउँछौं । हामी इन्स्टाग्राममा कुनै सेलिब्रेटीको प्रोफाइल खोलेपछि उनीहरूले कहाँ, कसरी, के लुगा लगाएर फोटो खिचाएका छन्, एक घण्टा लगाएर त्यसको पोस्टमार्टम नगरी छाड्दैनौं । यसमा गल्ती तपाईं–हाम्रो मात्र छैन । र, सोसल मिडियाको लत कुनै संयोग होइन । तपाईंले यो लेख पढ्दै गर्दा ‘इन्टरनेट जायन्ट’ भनेर चिनिने गुगल, फेसबुक, युट्युबजस्ता ठूला कम्पनीका हजारौं सफ्टवेयर इन्जिनियरहरू इन्टरनेटमा तपाईंको ध्यान कसरी धेरैभन्दा धेरै टिकाउन सकिन्छ भनेर योजना बुनिरहेका छन् ।

यस्ता कैयौं कम्पनी तपाईं–हाम्रो ‘अटेन्सन’ र समयका लागि आपसमा प्रतिस्पर्धा गरिरहेका छन् । आश्चर्यजनक कुरा के छ भने, यी सोसल मिडिया कम्पनीहरू प्रयोगकर्ताको अफलाइन गतिविधि (जस्तै : खाने, बस्ने, परिवार, साथीभाइ भेट्ने आदि) सँग पनि प्रतिस्पर्धा गरिरहेका हुन्छन् । विश्वचर्चित अमेरिकी मिडिया सेवाप्रदायक कम्पनी नेटफ्लीक्सका संस्थापक रिड हस्टिङ्सले एकपटक सार्वजनिक रूपमै भनेका थिए, ‘नेटफ्लीक्सको सबैभन्दा ठूलो प्रतिस्पर्धी निद्रा हो ।’ यो भनाइले विवाद सिर्जना गरे पनि अलि गहिरिएर सोच्ने हो भने उनको यो वाक्यले भयानक अवस्थातर्फ संकेत गर्छ । हाल विश्वभर नेटफ्लीक्सका १९ करोडभन्दा बढी प्रयोगकर्ता छन् । एउटा सर्वेक्षणअनुसार, ७० प्रतिशत प्रयोगकर्ताले आफू घण्टौं बसेर लगातार सिरिज हेर्ने व्यसनी भएको स्विकारेका थिए । त्यसरी लामो समयसम्म स्क्रिनअगाडि बसेर सिरिज र फिल्म हेर्नाले मानिसमा अनिद्रा, चिन्ता, मोटोपनजस्ता कैयौं शारीरिक र मानसिक असन्तुलन देखा पर्ने गरेका छन् ।

यसै वर्ष नेटफ्लीक्समै रिलिज भएको डकुमेन्ट्री ‘द सोसल डिलेमा’ ले इन्टरनेटमा तहल्का मच्चायो । इन्टरनेटका सामाजिक सञ्जालले मानिसको जीवनमा पारेका डरलाग्दा असरहरूलाई यो वृत्तचित्रले छर्लंग पारेको छ । यसमा गुगल, फेसबुक, पिनट्रेस्ट, ट्वीटरजस्ता ठूला कम्पनीका पूर्वकर्मचारीहरूले भनेका छन्– संसारमा दुइटा मात्र उद्योग छन्, जसले आफ्ना ग्राहकलाई ‘प्रयोगकर्ता’ नाम दिएका छन् । पहिलो, अवैध लागूऔषध र दोस्रो सफ्टवेयर । यी सफ्टवेयर कम्पनीहरूले लाइक, सेयर, नोटिफिकेसन, अटो प्लेजस्ता हजारौं फिचरमार्फत कसरी हाम्रो मनमस्तिष्कलाई गुमराहमा पारिरहेका छन् ? त्यो आम मानिसले सोचेकै हुँदैन । बुझ्नुपर्ने सामान्य कुरा के हो भने, यदि तपाईंले कुनै पनि उत्पादन प्रयोग गर्दा पैसा तिर्नुहुन्न भने सम्झनुस्, तपाईं नै ‘उत्पादन’ हो । करोडौं डलर लगानी गरेर बनाइएको कम्पनीले हरेक वर्ष आफ्ना प्रयोगकर्ताहरूका लागि नयाँ–नयाँ फिचरहरू थप्दै गइरहेको हुन्छ । त्यसले तपाईंलाई आफ्ना एप्लिकेसन सित्तैंमा प्रयोग गर्न किन दिन्छ त ? तपाईंले कहिल्यै सोच्नुभएको छ ? सामाजिक सञ्जालमा थुप्रै राम्रा काम पनि भएका छन्, तर यसका अधिकांश प्रयोगकर्ताले आफ्नो ‘रियल लाइफ’ भन्दा ‘भर्चुअल लाइफ’ लाई बढी प्राथमिकतामा राख्दा अहिले विश्वभरि हरेक पाँचमध्ये एक जना कुनै न कुनै रूपले मानसिक असन्तुलनको सिकार बनेका छन् ।

एप्पलका संस्थापक स्टिभ जब्सले सन् २०११ मा आफूले छोराछोरीलाई आफ्नै कम्पनीले उत्पादन गरेका फोन, आइप्याड लगायतका प्रविधि प्रयोग गर्न नदिएको स्विकारेका थिए । माइक्रोसफ्टका संस्थापक बिल गेट्सले पनि आफूले छोराछोरीलाई चौध वर्ष नपुग्दासम्म फोन प्रयोग गर्न नदिएको बताएका छन् । अहिले सोसल मिडिया कम्पनीका कैयौं कर्मचारी घरमा आफ्ना बच्चाहरूलाई सोसल मिडिया प्रयोग गर्न दिँदैनन्, किनकि उनीहरूलाई राम्रोसँग थाहा छ– दैनिक आठ घण्टा लगाएर आफूले बनाएका प्रविधिहरू मानव जीवनका लागि कति घातक छन् । ‘फेक न्युज’ अर्थात् नक्कली समाचारलाई इन्टरनेटको एउटा श्रापका रूपमा लिइन्छ । एक अध्ययनका अनुसार नक्कली समाचार सत्य समाचारभन्दा छ गुणा छिटो फैलिन्छ । प्रयोगकर्ताको अटेन्सनको खेती गरिरहेका सामाजिक सञ्जालले सत्य समाचारभन्दा नक्कली समाचारबाट धेरै पैसा कमाइरहेका हुन्छन् । अहिले नेपालमा एक करोडभन्दा बढी इन्टरनेट प्रयोगकर्ता छन्, यो संख्या हरेक वर्ष बढ्दो छ । हामीमध्ये अधिकांश युट्युब र फेसबुकमा जे देखिन्छ, त्यसैलाई सत्य मान्छौं । विश्वका कैयौं राजनीतिक–सामाजिक घटनामा फेक न्युजले पारेको असर हामीबाट लुकेको छैन ।

कोरोना महामारीबारेका गलत समाचारले पनि इन्टरनेटमा ठूलै स्थान पाए । कोरोना भाइरस केही पनि होइन, नागरिकलाई घरभित्र राख्ने यो राजनीतिक चाल हो भनिएको भिडियो अमेरिकामा निकै चर्चित भयो । नेपालमा पनि तातो पानीले कोरोना भाइरस पखाल्छ, लसुन र अदुवाले कोरोना भगाउँछ, एक मिनटसम्म सास रोक्नाले कोरोना लागे–नलागेको पत्ता लाग्छ भन्नेजस्ता थुप्रै नक्कली समाचारले ठूलै हल्ला मच्चाए । नक्कली समाचारको व्यापार गर्नेहरूले नेपालीको इन्टरनेट असाक्षरताबाट ठूलै फाइदा लुटिरहेका छन् । युट्युबमा भिडियो क्लिक गराउन राखिने जथाभावी हेडलाइनहरूले हाम्रा आमाबुबा, हजुरबुबा–हजुरआमाको पुस्तालाई राम्रैसँग उल्लू बनाएका छन् ।

सोसल मिडियाले हाम्रो जीवनलाई धेरै सजिलो र रमाइलो पनि बनाइदिएको छ । तर आवश्यकताभन्दा बढी प्रयोगले यसको लत बस्दा अप्रिय मानसिक अवस्थाबाट गुज्रिनुपरेको तथ्य पनि हामीमध्ये धेरैलाई थाहा छ । इन्टरनेटको अधिक र अनावश्यक प्रयोग कम गर्न आजैदेखि केही उपाय अपनाउनु आवश्यक भइसकेको छ । अंग्रेजीमा एउटा भनाइ छ– ‘टाइम इज मनी’ अर्थात् समय नै पैसा हो । तपाईंले फोनमा बिताउने हरेक मिनेटलाई पैसासँग तुलना गर्नुस् । तपाईंले गर्ने हरेक स्क्रोलबाट इन्टरनेटमा कसै न कसैले पैसा कमाइरहेको हुन्छ । यसको मतलब तपाईंले हरेक दिन फोनमा घण्टौं बसेर अरूको व्यापार बढाउन मद्दत गरिरहनुभएको छ । तपाईंको हरेक गतिविधिलाई फेसबुक, युट्युबजस्ता कम्पनीले आफ्नो सफ्टवेयरमा कैद गरिरहेका छन् र तपाईंको कमजोरीलाई तपाईंकै विरुद्ध प्रयोग गरेर आफ्नो व्यापार बढाइरहेका छन् । तपाईंका बारेमा तपाईंलाई भन्दा बढी जानकारी यी सफ्टवेयर कम्पनीका मेसिनहरूलाई थाहा छ । त्यसैले त कुन भिडियो देखाउँदा तपाईंमाथि नियन्त्रण कायम गर्न सकिन्छ भन्ने कुरा युट्युबलाई पहिल्यै थाहा हुन्छ र त्यसैअनुसार तपाईंलाई ‘सजेसन्स’ देखाउँछ ।

बिल गेट्सले प्रत्येक वर्ष दुई हप्ता आफूले जंगलमा एक्लै बिताउने गरेको बताएका छन् । विश्वका कैयौं धनी र चर्चित व्यक्तिले ‘एकान्तवासी बन्नु’ आफ्नो सफलताको एउटा कारण भएको स्विकारेका छन् । घण्टौं फोनमा बसेर अर्थहीन स्क्रोल गरेर कोही पनि आफ्नो ‘करिअर’ मा सफल भएको छैन । फोनमा थोरैभन्दा थोरै एप्लिकेसन प्रयोग गर्नु, ‘नोटिफिकेसन्स’ अफ गरेर राख्नु, सुत्ने बेला बेडमा फोन प्रयोग नगर्नु आदि कुरालाई व्यवहारमा उतार्ने हो भने पक्कै पनि हाम्रो मनमस्तिष्क दूषित हुनबाट जोगिनेछ । र, बिल गेट्सजस्तो जंगलमा नगए पनि, सबै कुरा छाडेर एकान्तवासी नबने पनि इन्टरनेटको अनावश्यक प्रयोग रोकेर हामी भविष्यमा यसको उपोत्पादबाट बच्न भने पक्कै सक्नेछौं ।

प्रकाशित : मंसिर ८, २०७७ ०८:५०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×