प्रकृतिमाथिको चकचकी- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रकृतिमाथिको चकचकी

सम्पादकीय

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले प्राकृतिक विपद् जोखिम न्यूनीकरणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको अवसरमा मंगलबार आयोजित एक ‘भर्चुअल’ कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै भने, ‘व्यापक जागरण र सबैको साझा प्रयासबाट जोखिम न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ ।’

प्रधानमन्त्रीले भनेको एकदमै सही हो, तर प्रश्न त्यस्तो जागरण जगाउन र साझा प्रयासको खोजी गर्न हामीले के गरिरहेका छौं भन्ने हो । खासमा सरकार आफैं के गर्दै छ भन्ने हो । किनभने, त्यसको अघिल्लो दिन सोमबार मात्रै यसै दैनिकमा ललितपुरको लेलेस्थित जथाभावी भत्काइएको एउटा वनको ‘बीभत्स’ तस्बिरसहितको समाचार छ– ‘मापदण्डविपरीतका क्रसरद्वारा वन क्षेत्रमा डोजर’ । त्यससँगै रौटहटको अर्को समाचार छ– ‘स्थानीय तहकै अनुमतिमा चुरे दोहन’ । यसको अर्थ हो, मुलुकको नेतृत्वले जोखिम न्यूनीकरणको कुरा जति गरे पनि व्यवहारमा यसका लागि खासै प्रयास भएको छैन । परिणामस्वरूप क्रसर उद्योगहरूले निर्धक्क मनपरी डोजर चलाइरहेका छन्, अनियोजित ‘विकास’ ले प्रकृतिलाई जथाभावी दरालिरहेको छ । र, यिनै कतिपय मानवीय गतिविधिका कारण जानाजान विपद्समक्ष निम्तोपत्र पुगिरहेको छ ।

उल्लिखित दुई समाचार त केवल हाम्रो प्रकृति विनाशको प्रतिनिधि उदाहरण मात्रै हुन् । यतिबेला देशभरका पहाडहरू अनेक बहानामा जथाभावी चिथोरिएका छन्, नदीजन्य पदार्थको दोहन त्यत्तिकै छ । केही स्वार्थ समूहको लाभका लागि प्रकृतिको विनाश भइरहेको छ । र, यस्ता गतिविधिमा स्थानीय नीति निर्माता, प्रभावशाली व्यक्ति तथा कर्मचारीहरू प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपमा कि आफैं संलग्न छन्, कि तिनले संरक्षण दिइरहेका छन् । जसलाई यो सब गलत भइरहेको छ भन्ने लाग्छ, शक्तिशाली क्रसर उद्योगीसामु उनीहरू निरीह छन् । त्यही भएरै, यस्ता क्रियाकलाप रोक्न कुनै पहल भैरहेको छैन । नत्र, राजधानी आसपासमै समेत पहाडै खसाउने जसरी क्रसर उद्योगले डोजर चलाउन कसरी सक्थ्यो र !

ललितपुर, गोदावरी नगरपालिकाको लेलेस्थित नल्लु खोला क्षेत्रमा स्थापित क्रसर उद्योगहरू मापदण्डविपरीत मात्रै छैनन्, तिनले ठाडै वन क्षेत्र मिचिरहेका छन् । दुःखलाग्दो त, यी गतिविधिलाई नियन्त्रणमा लिनुपर्ने दायित्व भएका स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरू नै यसमा संलग्न छन् । निजी जग्गामा खानी सञ्चालन गर्ने स्वीकृति लिइए पनि त्यहाँ पुग्न डोजर लगाएर वन क्षेत्र खनिएको छ । र, यी क्रसरहरूले नगरपालिका क्षेत्रमा स्थापना गर्न नपाइने, बफर जोनमा वृक्षरोपण गर्नुपर्ने, राजमार्ग र खोला किनाराबाट ५–५ सय मिटर, शिक्षण, स्वास्थ्य संस्था र धार्मिक, सांस्कृतिक र पुरातात्त्विक महत्त्वका स्थानबाट २–२ किमि टाढा हुनुपर्ने कानुनी प्रावधानको कुनै पालना गरेका छैनन्  । वन, निकुञ्ज, आरक्षण र घना बस्तीबाट २–२ किमि टाढा हुनुपर्ने व्यवस्थाको ठाडै उल्लंघन गरेका छन् ।

डम्सीडोल सामुदायिक वनको पूर्वतर्फको भागमा छुट्टाछुट्टै ५ समूहले एक्स्काभेटर लगाएर ढुंगा निकालिरहेका छन् । अर्को एक समूहले सीधै नल्लु खोलाबाटै ढुंगा निकालिरहेको छ । यी समूहहरूले वन र नदीको दोहन त गरेकै छन्, अवैध उत्खनन गरी नगरपालिकालाई करसमेत छलेका छन् । आफूले निजी जग्गाबाट मात्रै ढुंगा निकालिरहेको दाबी कतिपय उद्योगीको भए पनि वन क्षेत्रबाट मात्रै दैनिक २ सय टिपर ढुंगा निकालिन्छ । यसबाट राज्यलाई दैनिक ६ लाख रुपैयाँ राजस्व घाटा त भइरहेको छ नै त्यसभन्दा बढी वन मासिएको छ, प्रकृतिमा दख्खल पुग्दा वन्यजन्तु, चराचुरुंगीको बासस्थानसमेत प्रभावित भएको छ । अवैध उत्खननबाट स्थानीयवासी चिन्तित छन् ।

डम्सीडोल सामुदायिक वन उपभोक्ता समितिले डिभिजन वन कार्यालय, ललितपुरलाई नै गुहारेको छ । अवैध उत्खनन गर्ने दुइटा टिपर नियन्त्रणमा लिइसकेको डिभिजन वनले यस्ता क्रियाकलाप रोक्न गोदावरी नगरपालिकालाई पत्राचार पनि गरेको छ । वन र निजी जग्गा सीमांकन गरेर मात्र सञ्चालन गर्न लगाउन भनेको छ । तर नगरपालिकाले अटेर गरेको उसको आरोप छ । यस्तो सार्वजनिक रूपमै भइरहेको वन र नदीको दोहनप्रति नगरपालिका त्यसै चुपचाप बस्न मिल्दैन । गलत काममा संलग्न हुनेमा आफ्नै जनप्रतिनिधि छन् भने पनि तिनलाई कुनै संरक्षण गर्न पाइँदैन । अवैध कार्य गर्ने जोसुकैलाई कानुनी कारबाहीको दायरामा ल्याउने वातावरण बनाउनुपर्छ । र, क्रसर उद्योगका मनपरी हेर्ने मुख्य दायित्व स्थानीय सरकारको भए पनि यो देशभरिको समस्या भएकाले संघीय र प्रदेश सरकार पनि यसमा गम्भीर बन्नुपर्छ । प्रकृति र पर्यावरणमाथिको क्षति अपूरणीय भएकाले यसलाई रोक्न सबै सरकारले तदारुकता देखाउनुपर्छ । सीमित समूहको स्वार्थका खातिर भइरहेको वर्तमान र भविष्यको पुस्ताको जीवनमाथिको खेलबाड रोकिनुपर्छ ।

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७७ ०७:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खाना पकाउँदा सिलिन्डर विस्फोट, ११ घाइते

किरियापुत्रीले खाना पकाउने क्रममा दुई वटा ग्यास सिलिन्डर पड्किँदा ७ घरमा क्षति
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — काठमाडौंको सोह्रखुट्टे/नयाँबजार क्षेत्रको फलफूल चोकमा बिहीबार दिउँसो ११ः५० मा शक्तिशाली विस्फोटको आवाज सुनियो । अति व्यस्त ठाउँमा विस्फोट भएकाले मानिसमा कोलाहल मच्चियो । केही मिनेटमै फलफूल चोकमा स्थानीय र बटुवाको भीड लाग्यो ।

आपराधिक गतिविधिमा संलग्नबाट विस्फोट भएको वा अरू नै भन्नेमा अन्योल हुँदा झनै त्रास फैलिएको थियो । विस्फोट भएको ठाउँबाट केही पर महानगरीय प्रहरी वृत्त सोह्रखुट्टेको कार्यालय छ । विस्फोटको आवाजसँगै प्रहरी पनि चनाखो बनेको थियो ।

केहीबेरमै फलफूल चोक नजिकैको ४ तले घरमा धूवाँको मुस्लोसँगै आगो लागेको देखियो । उक्त घर नीलकुमारी क्षत्रीको हो । घरबाट चिच्याउँदै मानिस बाहिर निस्किए । विस्फोटमा परी घाइते भएका ११ जनालाई प्रहरी र स्थानीयले चिरायु, पिपुल्स, स्टार र मनमोहन अस्पताल पुर्‍याए । अनि प्रहरी र सेनाको टोलीले घटनास्थल घेराउ गरेर अनुसन्धान अघि बढाए । उपचारपछि ७ जना बिहीबार साँझ नै डिस्चार्ज भएका छन् ।

चार जनाको भने अझै उपचार भइरहेको छ । प्रहरीका अनुसार ५० वर्षीय चन्द्र केसी, ६५ वर्षीय नरसिंह केसी, ४२ वर्षीया विन्दा श्रेष्ठ र ४३ वर्षका रमेश श्रेष्ठ उपचाररत छन् । उपचाररत सबै बोल्न सक्ने अवस्थामा भए पनि शरीर, टाउको र खुट्टामा सिसा र आगलागीबाट जलेर चोटपटक लागेको छ । विस्फोटमा परी घाइते ५२ वर्षीय विशाल कँडेल, ४२ वर्षीय अम्बर बस्नेत, ४० वर्षीया सरला बस्नेत र शान्ति अधिकारी, ५० वर्षीय अर्जुन चोखाल, २७ वर्षीया मेचिनी खत्री र २४ वर्षीय ईश्वर खत्री उपचारपछि घर फर्किएका छन् ।

विस्फोटपछि घरमा आगलागी पनि भएका कारण सुरुमै भित्र प्रवेश गर्ने स्थिति थिएन । दमकल, सेना, प्रहरी र स्थानीयको सहयोगमा आगलागी नियन्त्रणमा लिएपछि बल्ल घटना कसरी भयो भन्ने खुल्यो । महानगरीय प्रहरी परिसर काठमाडौंका एसपी सोमेन्द्रसिंह राठौरका अनुसार विस्फोट भएको घरको भुइँतलामा मृत्यु संस्कारमा बसेका व्यक्ति (किरियापुत्री) ले खाना पकाउने क्रममा दुईवटा ग्यास सिलिन्डर पड्किएको रहेछ ।

‘किरियापुत्री बसेको भुइँतलामा खाना पकाउने क्रममा एउटा सिलिन्डरको पाइप जलेर ग्यास बाहिर निस्क्यो, सँगै अर्को भरेको सिलिन्डर पनि रहेछ,’ एसपी राठौरले कान्तिपुरसँग भने, ‘दुवै सिलिन्डर एकपछि अर्को गरेर विस्फोट हुँदा क्षति हुन पुग्यो ।’ उक्त विस्फोटको असर छिमेकका अन्य ६ वटा घरमा पनि पुगेको उनले बताए ।

खाना पकाउने ग्यास सिलिन्डरको प्रयोग गर्दा हुने मानवीय असावधानीले बर्सेनि जनधनको क्षति हुने गरेको छ । ग्यास बालेर बाहिर ननिस्कन उनले सुझाव दिए । यसअघि असोज २९ मा पेप्सीकोलामा पनि ग्यास सिलिन्डर विस्फोट हुँदा ५ जना घाइते भएका थिए । त्यहाँ पनि खाना पकाउने क्रममा पाइप जलेर ग्यास लिक भई विस्फोट भएको थियो ।

प्रकाशित : आश्विन ३०, २०७७ ०७:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×