कांग्रेस नवजीवनका लागि प्रस्ताव- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कांग्रेस नवजीवनका लागि प्रस्ताव

मुलुकलाई राजनीतिक दिशा प्रदान गर्ने क्रममा कांग्रेसको दिशा भने अन्योलपूर्ण र अस्थिर भयो ।
नवौं महाधिवेशनदेखि तेह्रौं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा कांग्रेस पार्टीभित्र कांग्रेस नै अल्पमतमा पुग्ला भन्ने डर पलाउँदै छ ।
रामचन्द्र पौडेल

काठमाडौँ — म नेपाली कांग्रेसको राजनीतिक आन्दोलनमा लागेको झन्डै छ दशक भयो । यहाँसम्म आउँदा कांग्रेसको विगत, वर्तमान र भविष्यबारे मेरा आफ्ना दृष्टिकोणहरू निर्माण भएका छन् । यी दृष्टिकोणहरू अनुभवका आधारमा छन्, संघर्षबाट निर्माण भएका छन् । कांग्रेस सत्तामा हुँदा वा प्रतिपक्षमा, देशमा पार्टीहरू प्रतिबन्धित हुँदा वा खुला रहँदा- सबै राजनीतिक प्रक्रियामा म लोकतान्त्रिक योद्धा भएर अग्रणी मोर्चामा छु । 

लोकतान्त्रिक आन्दोलनका क्रममा होस् वा माओवादी आन्दोलनलाई शान्तिपूर्ण निकास दिने सन्दर्भमा, मैले कांग्रेस पार्टीको सिपाहीको हैसियतले पाएको जिम्मेवारी पूरा गरेको छु । यसै क्रममा देशमा भएका निर्वाचनमा पार्टीको सफलता र असफलताको साक्षी म छु । यिनै अनुभव, संघर्ष र संलग्नताका आधारमा भविष्यको कांग्रेसप्रति मेरो एउटा दृष्टिकोण निर्माण भएको छ । एक्काइसौं शताब्दीमा कांग्रेस कस्तो हुनुपर्छ ? कांग्रेसको आजको समस्या के हो ? र, कांग्रेसले आफ्नो पुरानो गौरवशाली इतिहासको पुनर्निर्माण कसरी गर्न सक्छ ?

मेरो मान्यता छ, कांग्रेसलाई पुरानो अवस्थामा पुर्‍याउन पार्टीको चौधौं महाधिवेशन एउटा अवसर भएर हाम्रा अगाडि आएको छ । कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशन देशको यस्तो राजनीतिक परिवेशमा हुन गइरहेको छ, जतिखेर देशमा कम्युनिस्ट सरकार छ । केन्द्रमा मात्र होइन, प्रदेश र स्थानीय निकायमा पनि कम्युनिस्टहरूको बाहुल्य छ । कम्युनिस्टहरूको बाहुल्यबाट लोकतन्त्रलाई बचाउँदै कांग्रेसलाई पुनः पुरानो गौरवशाली इतिहाससँग जोड्ने सूत्रबद्ध सुझावहरू म तल राख्न चाहन्छु ।

पार्टीमा सम्पूर्ण एकता

नेपाली कांग्रेस एकताबद्ध भएर अगाडि बढ्दा यसका विरोधीहरू सधैं पराजित भएका छन् । तर जबजब पार्टी एकतामा विभाजन, विघटन र अन्तर्घातले प्रश्रय पायो, कांग्रेस हार्‍यो । पार्टीमा अन्तर्घात भयो भनेर मात्र हुँदैन, अन्तर्घाती निर्माण हुने प्रवृत्ति, संस्कार र संस्कृतिको अन्त नभई कांग्रेसको पुनर्जीवन सम्भव छैन ।

कांग्रेस पार्टीलाई सम्पूर्ण रूपमा एकताबद्ध पार्न चुनौती नेतृत्वबाटै भयो । नेतृत्व आफ्ना कमजोरीले असुरक्षित भएको मानसिकतामा पुग्यो । गुट र गिरोह निर्माण गरेर नेताले आफ्नो सुरक्षाकवच तयार गरे । गुट, विभाजन र गिरोहलाई प्रश्रय नदिने नेता र कार्यकर्ता पार्टीमा लाखापाखा लागे । यहीँबाट पार्टीमा कार्यकर्तालाई न्यायपूर्ण सम्बोधन भएन भन्ने गहिरो चिन्ता विकसित भएको छ ।

कांग्रेस कार्यकर्ता पार्टीका ऊर्जा हुन्, निराशा र खिन्नता प्रकट गर्ने पार्टी कार्यकर्ताले पार्टी मिसनमाथि न्याय गर्न सक्तैनन् । त्यस्तै, नेतृत्व जतिसुकै ऊर्जावान् भए पनि कार्यकर्ता ऊर्जावान् भएनन् भने पार्टी र जनताबीचको सम्बन्ध चुँडिन्छ । एकातिर पार्टी नेतृत्वले नैतिक मान्यताहरू स्थापित गर्न नसकेर जनताको नजरमा पार्टी स्खलित भएको अवस्था छ, अर्कातिर कांग्रेस पार्टीको मिसनका निम्ति पनि पार्टी नेतृत्वले कार्यकर्ता र जनताबीच संवाद स्थापित गराउन नसक्ने अवस्था देखा परेको छ । कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनले अवसर दिएको छ, नैतिकतावान् पार्टी कार्यकर्ता र जनताबीच संवाद स्थापित गर्न सक्ने नेता चयन गर्ने ।

पार्टी कार्यकर्तालाई न्याय हुन्छ, पारदर्शी रूपमा कार्यकर्ताको मूल्यांकन गरिन्छ भनी विगतमा पनि नेताहरू अगाडि आए । तर पार्टीभित्र आफन्त, पैसाको चलखेल र भ्रष्ट चरित्रलाई प्रोत्साहन दिने काम पनि भएको गुनासा आए । पार्टीले अवसर दिँदा एक थरीलाई सधैं झोले कार्यकर्ता बनाउने र अर्का थरीलाई सधैं राज्यको सुविधाको स्थानमा पुर्‍याउनाले कार्यकर्तामा ऊर्जा नै मलिन भयो ।

नवौं महाधिवेशनदेखि तेह्रौं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा कांग्रेस पार्टीभित्र कांग्रेस नै अल्पमतमा पुग्ला भन्ने डर पलाउँदै छ । त्यसैले म तपाईंहरूसमक्ष प्रण गर्दछु, पार्टीमा न्यायपूर्ण र निष्पक्षतापूर्वक कार्यकर्ताको मूल्यांकनमा मेरो बाँकी जीवन समर्पण हुनेछ । मैले यसो भनिरहँदा पार्टीको आगामी महाधिवेशनमा मेरो उम्मेदवारी र जित–हारसँग मेरो यो अभियानको कुनै सरोकार हुनेछैन ।

पार्टीमा नवजीवन

नेपाली कांग्रेसले आफ्नो सात दशक लामो राजनीतिक यात्रामा थुप्रै राजनीतिक आन्दोलनहरूको नेतृत्व गर्‍यो । यो आरोह–अवरोहमा कहिले कांग्रेस एक्लै थियो भने कहिले अन्य राजनीतिक पार्टीहरूसँग मिलेर मुलुकलाई नयाँ राजनीतिक दिशा दिने काम भयो । मैले पनि कहिलेकाहीँ त मेरो पुस्तामा एक्लोजस्तो अनुभव गर्नुपर्‍यो । मुलुकलाई राजनीतिक दिशा प्रदान गर्ने क्रममा कांग्रेसको दिशा भने अन्योलपूर्ण र अस्थिर भयो । कुनै पनि पार्टी नवजीवनका लागि त्यो पार्टीको वैचारिक धरातल के हो भन्ने प्रश्न उठ्छ । कांग्रेस पार्टीको नवजीवनका लागि यतिखेर उठेका केही मूलभूत प्रश्न छन्, जसको छिनोफानो नगरी कांग्रेस एकताबद्ध हुन सम्भव छैन, अनि त्यो नभई यसले नवजीवन पनि पाउँदैन ।

नवजीवनको पहिलो सर्त हो, वर्तमान संविधानलाई कांग्रेसले हेर्ने दृष्टिकोण । वर्तमान संविधान कांग्रेस नेता गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा भएको जनआन्दोलनको कारण सम्भव भएको हो । दोस्रो, यो संविधान कांग्रेस सभापति सुशील कोइराला प्रधानमन्त्री भएको समयमा जारी भयो । अर्थात्, आन्दोलन र त्यसको संवैधानिक वैधानिकता दुवै कांग्रेसको नेतृत्वमा भएकाले सम्पूर्ण कांग्रेसजनलाई यो प्राप्तिमा गौरव हुनुपर्ने हो ।

अहिले कांग्रेस कम्युनिस्टको पछाडि लाग्यो भन्ने आरोप पार्टीभित्र भुसको आगोजस्तो छ । यो आगो निभाउन भावी दिनमा कांग्रेसको कम्युनिस्टसँगको सम्बन्ध कहाँसम्म र कस्तो हुनेछ भनी लक्ष्मणरेखा कोर्नुपर्ने र स्पष्ट गर्नुपर्ने समय आएको छ ।

मेरो दृष्टिमा कांग्रेसमा सैद्धान्तिक विचलन आउनुको कारण कतिपय साथीहरूमा रहेको सैद्धान्तिक स्पष्टताको अभाव पनि हो । माथिका विषयहरू जस्तो संघीयता, समावेशिता, लोकतान्त्रिक समाजवाद र गणतन्त्रको विषयमा सैद्धान्तिक निष्ठा प्रदर्शन गर्ने र वर्तमान संविधानलाई अंगीकार गर्ने हो भने कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनले अपार अवसर प्रदान गरेको छ । पार्टीका राजनीतिक सिद्धान्तहरूलाई सूत्रबद्ध गरेपछि कस्तो आर्थिक मोडल र कांग्रेसको समृद्धिको लक्ष्य कहाँ र कसलाई भन्ने प्रश्न उठ्छ । बीपीलाई अनुसरण गर्दै मैले भन्नुपर्दा, ‘कांग्रेस किसानको पार्टी, मजदुरको साथी हो ।’ कांग्रेस गाउँको विकास गर्ने पार्टी हो । यही विकासको मूलमन्त्र कांग्रेसको रहनेछ । र, यसमा राज्य र निजी क्षेत्रको भूमिकालाई स्थानीय निकायहरूसँग समन्वय गरी समृद्धिको यात्रा अगाडि बढाइनेछ ।

‘कांग्रेस आवाजविहीनको आवाज हो’ र ‘कांग्रेस राज्यमा पहुँच नभएकाहरूको आशा र भरोसाको केन्द्र हो ।’ यही नारा कांग्रेसको सपना हो । यही मिसन कांग्रेसको नेपाल नवनिर्माणको मिसन हो ।

राज्य र नागरिक

राज्यको चरित्र लोकतान्त्रिक मात्र भएर पुग्दैन । कांग्रेसका सबै आन्दोलनहरू लोकतन्त्रलाई सुरक्षित राख्न र निर्वाचित सरकार निर्माणमा केन्द्रित भए । आगामी दिनमा कस्तो लोकतन्त्र भन्ने प्रश्न विश्वसामु छ । कांग्रेसको लोकतन्त्रको परिभाषामा कानुनी शासन र पारदर्शी सरकार छ । देशको अनेकतालाई एकतामा जोड्ने माध्यम समावेशी लोकतन्त्र हो भने समृद्धिको यात्रा पनि समावेशी विकासबाट सम्भव छ । कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनबाट नयाँ कांग्रेसको उद्घोष हुनेछ, जसमा देशभित्रै युवाहरूको पाखुरालाई देश विकासको पाखुरा बनाइनेछ । ‘युवाको पाखुरा देश निर्माणको सबल खम्बा’ भन्ने नारा कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनबाट अभियानका रूपमा अगाडि बढ्नेछ । यसबाहेक हाम्रा मान्यता र कार्यक्रमहरू यस प्रकार हुनेछन् :

  • समृद्धिको आधार : पहिले सबै बाँचौं, अनि समृद्धिका लागि प्रतिस्पर्धा गरौं । कृषि क्रान्ति, पर्यटनको विस्तार, ऊर्जाशक्तिको विकास र साना तथा मझौला उद्योगको सञ्जाल समृद्धिका मूल आधार हुन् ।
  • हाम्रो बसोबास : गाउँमै बसौं–बसौं बनाऔं । गाउँमै रोजगारी र आम्दानी, गाउँ–गाउँमै गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याऔं । स्वच्छ पर्यावरण होस्, जनतालाई सुरक्षित आवासका लागि बस्ती सुधार कार्यक्रम अगाडि सारौं ।
  • व्यवस्थाको प्रश्न : सत्तरी वर्षको संघर्षका कारण बहुलवादमा आधारित संसदीय समावेशी प्रणाली, लोकतन्त्रका मूल्य–मान्यतामा आधारित समाजवाद भनेर व्यवस्थाको टुंगो लागिसकेको छ । यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक छ । बारम्बारको नयाँ–नयाँ प्रयोग देशले धान्न सक्तैन ।
  • विश्व व्यवस्था : युरोप–अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमी र रुस–चीन नेतृत्वको पूर्वीय गरी दुई ध्रुवमा विभक्त विश्व व्यवस्थामा नेपाल कतै संलग्न नहुने असंलग्न नीतिमा चल्नुपर्छ ।

(मंगलबार प्रकाशित हुने कान्तिपुरको प्रिन्ट संस्करणबाट ।)

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७७ १८:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गाउँ बने बन्छ देश

विज्ञान र प्रविधिको बलमा निर्मम तरिकाले प्रकृतिमाथि विजय गर्दा के जितेछौं त ? एउटा जाबो सूक्ष्म कीटबाट भाग्दै हिँड्नुपर्ने !
रामचन्द्र पौडेल

सबैको अन्तिम शरण आफ्नै थलो । पशुपक्षी दिनभरि चारतिर भौँतारिए पनि साँझ आखिर आफ्नै बास फर्कन्छन् । दुनियाँभरि फिँजिन पुगेका नेपालीहरू पनि अहिले कोरोना महामारीका कारण आफ्नै देश फर्कंदै छन् । त्यसमा पनि सहरबजार हैन, आफ्नै गाउँ । आफ्नै थातथलो सुरक्षित ठान्दै, मुन्टो लुकाउने ठाउँ खोज्दै गाउँघरतिरै हान्निँदै छन् । आमाकै छातीमा मुन्टो घुसार्न पुग्ने बालकजस्तै ।


अंग्रेजीमा एउटा शब्दावली छ— ‘ब्लेसिङ इन डिसगाइज’ । अर्थात्, हाम्रै उखान ‘लात्तले हानेको कुकुर टाँडमाथि’ भनेझैं । अथवा, ‘काठ काट्ता अक्षर परे’ जस्तै या ‘कहाँ पोखियो ? भागमा’ भनेजस्तै, घन्चमन्च र कोलाहलपूर्ण सहरबजारबाट अहिले मानिस गाउँतिर ओइरिँदै छन् । यो एक किसिमले हाम्रा लागि वरदान साबित पनि हुन सक्छ ।

कोरोना भाइरस संक्रमण ठूला सहर, अग्ला घर, खचाखच मान्छे, औद्योगिक सभ्यता, मोटरकारहरूको ठेलमठेल र आधुनिक विकासको चकाचौँधबाट सुरु भयो । विकसित युरोप र अमेरिका, नवविकसित मध्यपूर्व हुँदै यो भारतको औद्योगिक र आर्थिक राजधानी बम्बई र दिल्लीसम्म अत्यधिक फैलिएको छ । मान्छे सुरक्षा खोज्न गाउँतिर भाग्दै छन् । अरू महामारी पछौटेपन, अविकास र गरिबी व्याप्त रहेका ठाउँहरूमा फैलने गर्थे । नेपालमा हैजाले सबभन्दा बढी कर्णालीतिर हाहाकार मच्चाउँथ्यो । अहिले त्यसको उल्टो भएको छ ।

विश्वभरि तहल्का मच्चाइरहेको कोरोनाको सामु मै हुँ भन्ने शक्तिहरू निरीह देखिएका छन् । विश्वशक्ति अमेरिका नै लाचार देखिएको छ । विज्ञान र प्रविधिको त्यत्रो उन्नति हायलकायल बनेको छ, किंकर्तव्यविमूढको अवस्थामा पुगेको छ । म सम्झन्छु कवि तथा नाटककार बालकृष्ण समको यो उद्गार— ज्ञान मर्दछ हाँसेर, रोई विज्ञान मर्दछ । यही क्रममा म सम्झन्छु महर्षि वेदव्यासलाई, जसको दर्शनले भन्छ— मानिसको बढ्दो आकांक्षा र उर्लंदो महत्त्वाकांक्षालाई बेलाबेला तालु नै झन्कने गरी ठेस लाग्ने गर्छ । पृथ्वीमा सन्तुलन कायम गर्न कुनै न कुनै अवतार अवतीर्ण हुन्छ । महत्त्वाकांक्षी दण्डित हुन्छ । भर्खर दूरदर्शनमा भारतीय राष्ट्रपतिको उक्ति देखें— ‘कोरोनाको कारक हो अति आबादी ।’ र, अहिले पश्चिमाहरूले ‘कन्स्पिरेसी थ्यौरी’ पनि अघि ल्याएका छन् ।

भन्नलाई अलिकति अप्ठ्यारो लाग्छ, यतिखेर मैले विद्यार्थी छँदा पढेको प्रसिद्ध अर्थशास्त्री माल्थसको ‘अप्टिमम थ्यौरी अफ पपुलेसन’ पनि सम्झिरहेको छु— जनसंख्या चुलिएपछि स्रोत–साधन बराबरीमा आउँछ । यता, महात्मा गान्धीको चर्खा र खादी आन्दोलनलाई सम्झँदै, ‘स्मल इज ब्युटिफुल’ का लेखक शुमाकरले भनेका कुराहरूतर्फ पनि मेरो ध्यान गइरहेको छ, ‘पृथ्वीसँग मानिसको आवश्यकता पूर्ति गर्ने जति पनि क्षमता छ, तर मानिसको लालचलाई पूर्ति गर्ने कत्ति पनि क्षमता छैन ।’ त्यो लालच र महत्त्वाकांक्षामा भौँतारिँदै आज मानिस कोरोना प्रकरणसम्म आइपुगेको छ ।

त्यसैले हामीले एकपल्ट सुस्ताएर, एकपल्ट गम खाएर अहिलेसम्मको दौडधुपतिर फर्केर हेर्ने हो कि ? विज्ञान र प्रविधिको बलमा अविचारित र निर्मम तरिकाले प्रकृतिमाथि विजय गर्दा के जितेछौं त ? कहाँ पुगिएछ त ? सोच्ने हो कि ! एउटा जाबो सूक्ष्म कीट कोरोनाबाट भाग्दै हिँड्नुपर्ने, लुक्तै बस्नुपर्ने र आखिर गएर आफ्नै कुनाकन्दरा गाउँठाउँ खोज्दै प्रकृतिकै काखमा मुन्टो घुसारेर सुरक्षित अनुभव गर्नुपर्ने !

सहर सुरक्षित छैनन् । यहाँ प्रदूषित वायुले पृथ्वीको सुरक्षाकवच ओजोनको भित्तो छेड्दै छ । त्यसैले अहिले सुरक्षाको खोजीमा गाउँ फर्केका नागरिकहरूलाई गाउँमै सुरक्षित बस्न दिऔं । तर कोरोना महामारीबाट सुरक्षित हुँदै गर्दा तिनले भोकमरीबाट चाहिँ असुरक्षित हुन नपरोस् ! त्यसको पनि प्रबन्ध गरौं । हाम्रो धरतीसँग हाम्रो भोकको आवश्यकता पूर्ति गर्ने प्रशस्त क्षमता छ । हामीलाई सुख र आनन्द दिने क्षमता पनि छ । त्यसको विकास गर्ने योजना ल्याऔं । रोजगारीको खोजमा सम्पत्तिशाली मुलुकतिर गएका नेपाली पनि त्यहाँबाट फर्काइएका छन् र प्राय: सबै गाउँतिरै गइरहेका छन् । गाउँमै फर्केका छन् । सुनसान बन्दै गएका गाउँहरू पुन: गुलजार बन्दै छन् । अब यी मानिसलाई गाउँमै थाम्न सक्नुपर्छ । यसका लागि राज्यले विशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ ।

गाउँ फर्केका जनतालाई गाउँमै थाम्न किन पनि आवश्यक छ भने, सहरहरूमा बढी जनघनत्वले सहरी जीवनलाई नारकीय र हिँड्नै असम्भव बनाएको छ । अस्वस्थकर बनाएको छ । वातावरण ध्वस्त बनाएको छ । काठमाडौंजस्ता सहरको जनसंख्या नघटाईकन भएकै छैन । नत्र सास फेर्नै गाह्रो हुँदै छ । अब यहाँ केहीले पनि पुग्दैन । पानी लगायतको आपूर्तिसमेत असम्भव हुँदै जानेछ ।

रोजगारीको खोजमा बाहिरिएका नेपाली गाउँघर फर्किरहेका छन्। सुनसान गाउँहरू पुन: गुलजार बन्दै छन्। अब यो जनशक्तिलाई गाउँमै थाम्न सक्नुपर्छ । यसका लागि राज्यले विशेष कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ ।

उता गाउँ रित्तिएकाले उर्वर जमिन बाँझै छन् । सबैतिर झाडी बनिसक्यो । मानिसको कमीले गर्दा गाउँमा बाघ, भालु र बाँदरहरूको रजाइँ चलेको छ । सबैतिर सन्तुलन हराउँदै गएको छ । कृषि उब्जनी कसले गर्ने ? विदेशबाट रोकियो भने के खाने ? त्यसकारण गाउँ पुगेको जनसंख्यालाई गाउँमै स्थापित गर्ने योजना र कार्यक्रम बन्नुपर्छ । त्यति राम्रो हावापानी, सुन्दर र स्वच्छ बसाइ हुँदाहुँदै गाउँ मानिसले सुखसुविधाको खोजीमा छाडेका थिए । हिजो गाउँसम्म पूर्वाधार पुगेको थिएन । आज बाटो, बिजुली, पानी, शिक्षा, स्वास्थ्य पुगे पनि गाउँ रित्तिइरहेका छन् । अब यही मौका हो, हिजो पूर्वाधारमा गरिएको लगानीलाई उपयोगमा ल्याउने पनि ।

यसका लागि केही कुरा सोचिहाल्नु, केही कुरा गरिहाल्नु आवश्यक छ । मुख्य कुरा बुझौं— गाउँबाट मान्छे हिजो किन भागेका हुन् ? गाउँमा कुनै सुविधा थिएन । हुँदाहुँदा गाउँमा सुरक्षा भएन । माओवादीका कारण पनि धेरै गाउँघरको घरजम छाडेर हिँडे । अब आज गाउँमा सुरक्षा पनि छ । गाउँमा सबै आधुनिक पूर्वाधार पनि पुगेका छन् । पुगेका छैनन् त केवल रोजगारी, आम्दानीको स्रोत, गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्यसेवा, बस्ती विकास तथा सुधार । गाउँमुखी अर्थतन्त्रलाई प्रोत्साहनको अभाव छ । ‘ग्रामीण जीवन नै मर्यादित र सुखी जीवन हुन सक्छ, गाउँकै स्वच्छ र स्वस्थ हावापानीमा दीर्घजीवन प्राप्त गर्न सकिन्छ’ भन्ने चेतनाको अभाव छ । र, यी सबैभन्दा प्रमुख कुरा, श्रमको सम्मान गर्ने संस्कृतिको अभाव छ ।

गाउँमै रोजगारी र आम्दानीको स्थिति सिर्जना गर्न अहिले हाम्रो हातमा रहेको पहिलो कुरा हो— कृषि क्रान्ति । कृषि क्रान्तिलाई आवश्यक पर्ने आधुनिक कृषि प्रविधि, कृषि औजार, गुणस्तरीय बीउबिजन र मल अनि भरपर्दो सिँचाइ सुविधा र ऋण सुविधा । अनि मध्यस्थको शोषणबाट उन्मुक्ति, सहकारीको राम्रो प्रबन्ध, सुरक्षाका लागि कृषि बिमा र पशु बिमाको सुविधा तथा शीतभण्डारहरूको प्रबन्ध, सब ठाउँमा व्यवस्थित बजारको प्रबन्ध । यति भएपछि किसानले आफूलाई चाहिने अन्न, फलफूल, तरकारी, माछा, मासु, अण्डा मात्र उत्पादन गर्दैनन्, स्वदेश र विदेशका बजारलाई आपूर्ति पनि गर्नेछन् । नयाँनयाँ खोज र अनुसन्धान गरेर समुद्रपारिसम्मै पुर्‍याउन सकिने उच्च मूल्य पाउने कम तौलका वस्तु उत्पादन गरी राम्रो आम्दानी लिन पनि सक्छन् । यसैले कृषि अनुसन्धान र कृषि प्रसारलाई प्रभावकारी बनाऔं ।

कृषि क्रान्तिका लागि राज्यले छिटै कानुन तर्जुमा गरेर आफ्नो जमिन नहुने नागरिकले पनि जमिन प्राप्त गर्ने सक्ने व्यवस्था गर्नुपर्छ । तीमध्ये भूमि बैंकको व्यवस्था अति सहज र सरल हुन सक्छ । गाउँभरि त्यसै रहिरहेका जमिन सरकारले भाडामा लिने, अनि कसले कति जमिनमा काम गर्न चाहन्छ, सुपथ मूल्यमै लामै समयका लागि भाडामा उपलब्ध गराउन सकिन्छ । निश्चित नियम बनाई सरकारी पर्ती जमिनहरूसमेत निश्चित वर्षका लागि भाडामा कमाइखान दिन सकिन्छ । वनको राष्ट्रिय उपयोग नीतिअन्तर्गत ‘लिजहोल्ड फरेस्ट्री’ को व्यवस्था पनि प्रभावकारी रूपमा गर्न सकिन्छ ।

हाम्रा गाउँका आम्दानी र रोजगारीको अर्को आधार हो— ग्रामीण पर्यटन । कोरोना व्याधिका कारण तत्काल यसमा गतिरोध उत्पन्न भएको छ । तैपनि तत्काललाई आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धन गर्दै भविष्यमा यसलाई पुन: आम्दानीको ठूलो आधार बनाउन सकिन्छ । पर्यटन पूर्वाधार खडा गर्ने कुरामा केन्द्रदेखि स्थानीय तहसम्म सबै लाग्नुपर्‍यो । हाम्रा नदीनाला, त्यहाँबाट उत्पादन हुने जलविद्युत्, साना जलविद्युत् अन्य महत्त्वपूर्ण आम्दानीका स्रोत हुन् ।

त्यस्तै, आफ्नै कच्चा पदार्थमा आधारित उद्योगहरू, कृषिजन्य र वनजन्य उद्योग, खनिज उद्योग तथा ससाना लघु उद्योग, औषधि उद्योग, हस्तकलाका निर्यातयोग्य सामग्री उत्पादन आदि अनेक उद्योग–व्यवसायलाई गाउँ–गाउँमै पुर्‍याउन सकिन्छ । रोजगारी दिन सकिने असंख्य क्षेत्र छन् हाम्रो प्रकृतिमा । आवश्यकता छ, शिल्पकला तालिम र अभिमुखीकरणको ।

अर्कातर्फ, राज्यका अहिलेसम्म निर्माण र स्थापना भएका संस्थाहरूलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ । गाउँ–नगरपालिका, सहकारी र सामाजिक तथा गैरसरकारी संस्थाहरूलाई प्रभावकारी अनुगमनका साथ क्रियाशील बनाउनुपर्छ । अहिले गाउँ फर्केको जनसंख्यालाई गाउँमै व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ, गाउँमै थमौती गर्न सकिन्छ । राष्ट्रको सम्पूर्ण शक्ति त्यतै उन्मुख गराऔं । शासनमा बस्नेले संकीर्ण सोच त्यागेर देश सबैको हो भन्ने सोची सबैलाई यथोचित सहभागी गराएर एउटा महान् राष्ट्रिय अभियान अघि बढाऔं । स्वास्थ्य र कृषि क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिऔं । रोग र भोकको सामना गरौं । प्रकृतितिर फर्कौं । प्रकृतिसँग मिलौं र प्रकृतिसँगै तालमा ताल मिलाएर सुखी र सुरक्षित जीवन प्राप्त गरौं । श्रमको सम्मान गरौं, उद्यमशील बनौं । गाउँ बनाऔं, गाउँ–गाउँमै बसौं । जय नेपाल !

प्रकाशित : वैशाख २५, २०७७ ०९:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×